Loading...
ΔΙΑΝΘΙΣΜΑΤΑΜαντάμ Σιλένα

Η Μαντάμ Σιλένα  βρίσκει αφορμές…  

 Ιδού λοιπόν και το κείμενο της δεύτερης συντάκτριας, η οποία πάντοτε εμπνέεται / ερεθίζεται από τα κείμενα των άλλων, και, ως Επίμονος   Διαδραστικός  Κηπουρός,  θέλει πάντοτε, εμπλουτίζοντας τα, να έχει αυτή τις τελευταίες 1000 λέξεις.

Ανθούλα Δανιήλ: Με αφορμή το  «φίδι»  της Μάργκαρετ Άτγουντ

 Ο Νίκος Καζαντζάκης στον Τελευταίο Πειρασμό (εκδ. Ελένη Καζαντζάκη, 1970, σελ. 244) γράφει: «Μπροστά ο Ιησούς, πίσω ο Ιούδας, προχωρούσαν αμίλητοιˑ  αναμέριζαν τα καλάμια, βούλιαζαν τα πόδια τους μέσα στη χλιαρή λάσπη του ποταμούˑ ένα μαύρο φίδι τινάχτηκε, σούρθηκε σε μια πέτρα, σήκωσε το κεφάλι και το λαιμό, μισοκορμίς κολλημένο στην πέτρα, μισοκορμίς όρθιο και τους κοίταζε με τα μάργελα ματάκια του σουρίζοντας. Ο Ιησούς ακροστάθηκε, του κούνησε φιλικά το χέρι σα να το καλωσόριζεˑ σήκωσε ο Ιούδας την πουρναρίσια μαγκούρα του, μα ο Ιησούς άπλωσε το χέρι, τον ανακράτησε:

 -Μην το πειράξεις, Ιούδα αδερφέ μου, είπε· κάνει κι αυτό το χρέος του δαγκώνοντας».

Η ενστικτώδης κίνηση του Ιούδα μου έφερε στο νου έναν στίχο από το ποίημα «Λόγος περί Δικαιοσύνης» της συλλογής Μαρία Νεφέλη του Οδυσσέα Ελύτη:  «Ένα φίδι κι ας μην έφταιξε θα το εξοντώσεις  / Τέτοια η δικαιοσύνη μας!».

Συγκρίνοντας  τη στάση του Ιησού, του Ιούδα και του ποιητή βλέπουμε τρεις διαφορετικές απόψεις, εκ των οποίων η τελευταία αποτελεί τον συμβιβασμό των δύο άλλων. Το φίδι, αισθανόμενο ότι απειλείται, θα συμπεριφθεί σύμφωνα με τη φύση τουˑ ενστικτωδώς, θα δαγκώσει και δυστυχώς το δάγκωμά του είναι θανάσιμο. Ο άνθρωπος μόλις το δει θα επιχειρήσει κι εκείνος ενστικτωδώς να το σκοτώσει γιατί το φοβάται. Και από τα δύο όντα, άνθρωπο και φίδι, τη στιγμή του κινδύνου απουσιάζει η λογική. Το φίδι άλλωστε, ούτως ή άλλως δεν έχει.

Classic Collection, Page 118, 10418653, A Biblical illustration showing Eve tempting Adam with the apple in the Garden of Eden (Photo by Popperfoto/Getty Images)

Το φίδι είναι το σύμβολο των σκοτεινών ορμών και ενστίκτων, σύμβολο του πειρασμού, της πτώσεως και του προπατορικού αμαρτήματος. Η θρησκευτική εικονογραφία αλλά και η κοσμική ζωγραφική το παρουσιάζουν σαν μεταμόρφωση του Σατανά, στο δικό μας πολιτιστικό σύμπαν γιατί για τους ανατολικούς λαούς της υδρογείου είναι ιερό, αν και στην αρχαία Ελλάδα έχει και τέτοιες ιδιότητες. Ο όφις ο ουροβόρος (όπως έχει περιπλεχτεί στο κολιέ της εικονιζόμενης καλλονής, βλ. μετάφραση Έφης Φρυδά «Ψαλμός στο Φίδι» της Μάργκαρετ Άτγουντ, στο Περί ου μας)  έχει μεγάλη ιστορία στους αρχαίους λαούς και σημαίνει μεταξύ άλλων την αναγέννηση. Το τέλος του βρίσκεται στην αρχή του, όπως θα έλεγε ο Τ.Σ. Έλιοτ, δαγκώνει την ουρά του και βγάζει το πετσί του, αλλιώςτο πουκάμισό του. Αλλάζει δέρμα, ξαναγεννιέται.   Ο ουροβόρος εικονίζεται και στο παλιό πεντακοσάρικο, κάτω από την εικόνα του  Καποδίστρια (τυχαία;).  

 Το φίδι, πέρα από ό,τι το έχει φορτώσει η εμπειρία των ανθρώπων της εξοχής και η θρησκευτική προκατάληψη, συμβολίζει και το ξύπνημα της συνείδησης. Στην Νεαρή Μοίρα του Πωλ Βαλερύ, το δάγκωμα του φιδιού είναι η διέγερση του πνεύματος. Λούσιφερ άλλωστε ο Σατανάς, ο διάβολος και ο Εωσφόρος, ο φέρων δηλαδή το φως το της γνώσεως:

Λέει ο Βαλερύ:

 J’y suivais un serpent qui venait de me morde. …

je me sentis connue encore plus que blessée

Au plus traître de l’ âme,une poîntge me naît

 

         ( La Jeune Parque,στχ. 37 και 41,42). 

 

Ακολουθούσα το φίδι που με είχε δαγκώσει…

Αποκτούσα μια γνώση πιο βαθιά από την πληγή μου

Όπου η δολερή ψυχή με ένα δάγκωμα γεννά.

                                          (Η νεαρή Μοίρα)

 Με άλλα λόγια, με δαγκώνει το φίδι κι αμέσως ξυπνάω από τον ύπνο της αθωότητας, της άγνοιας…

Βέβαια, η Κλεοπάτρα η Ζ΄, η γνωστή Κλεοπάτρα, «το αίμα των Λαγιδών» που λέει και ο Καβάφης, με ενός φιδιού το δάγκωμα γνώρισε τον θάνατο, αν είναι αλήθεια. Πάντως, ως ταυτιζόμενη με τη θεά Ίσιδα, που εκείνη είχε κατασκευάσει και φίδι και φαρμάκι και στο ναό της είχε μάλλον καταφύγει η Κλεοπάτρα την έσχατη ώρα της, δεν είναι πίθανο…  Φίδια και μάλιστα δύο βγήκαν από τη θάλασσα, σταλμένα από τη θεά Αθηνά ή τον Απόλλωνα ή τον Ποσειδώνα και τιμώρησαν τον Λαοκόοντα και τα παιδιά του, επειδή είχε πει να μην βάλουν μέσα στα τείχη τους οι Τρώες τον Δούρειο Ιππο, όπως μας αφηγείται ο Βεργίλιος στο Δεύτερο Βιβλίο της Αινειάδας του.

Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (23-79 μ. Χ), μεγάλος συγγραφέας της εποχής του, στο 36 βιβλίο της Φυσικής Ιστορίας του και στις §§ 1-44, περί γλυπτικής,  θεωρεί το Σύμπλεγμα του Λαοκόοντα το σημαντικότερο έργο του είδους του. Το έργο αυτό λέγεται πως  επηρέασε βαθιά τους γλύπτες της Αναγέννησης, τόσο ώστε πολλά έργα τους να θεωρούνται αρχαία όπως και ο Λαοκόων του Μιχαήλ Αγγέλου, θεωρία που υποστήριζε η αμερικανίδα ερευνήτρια Lynn Catterson και αποδέχτηκε και ο Alberto Cottigoli.

Ξεφύγαμε όμως από το θέμα μας που ήταν τα φίδια, τα οποία όπως είπε και ο Ιησούς, κατά τον Καζαντζάκη, κάνουν το έργο τους κι αυτά, δαγκώνοντας.      

                                      

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.