ΥΛΙΚΟ
Βιογραφικό της JoAnne Growney
Η JoAnne Growney (Pennsylvania, 1940) είναι εξαιρετική περίπτωση δημιουργού που γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ των “δύο πολιτισμών” — των θετικών επιστημών και των ανθρωπιστικών σπουδών. Είναι Αμερικανίδα ποιήτρια και ομότιμη καθηγήτρια Μαθηματικών. Κατά τη διάρκεια της ακαδημαϊκής της καριέρας στο Πανεπιστήμιο Bloomsburg της Πενσυλβάνια, συνειδητοποίησε ότι η μαθηματική και η ποιητική γλώσσα μοιράζονται κοινά στοιχεία: ακρίβεια, οικονομία και αναζήτηση της αλήθειας.
Το έργο της: Είναι ευρύτερα γνωστή για τη συλλογή της My Dance is Mathematics (2006). Συν-εκδότρια της ανθολογίας Strange Attractors: Poems of Love and Mathematics με τη Sarah Glaz.
Η συμβολή της: Διατηρεί το δημοφιλές ιστολόγιο Intersections — Poetry with Mathematics, όπου καταγράφει πώς οι μαθηματικές έννοιες εισχωρούν στην ποίηση παγκοσμίως.
Η φιλοσοφία της: Πιστεύει ότι τα μαθηματικά δεν είναι μόνο αριθμοί, αλλά ένας τρόπος να βλέπεις τον κόσμο, γεμάτος ομορφιά και φαντασία.
JoAnne Growney,
San Antonio, January 1993
A mathematician left the convention
focused on 9, the digit that sits
in the billionth decimal place of pi,
ratio of circumference to width
of the yellow circle that parted the clouds
as she strolled down Commerce Street
to the Rio Rio Cafe for lunch and a beer.
On fire with jalapenos
she went shopping
for a souvenir.
She bought earrings—
red-red plastic peppers
with green stems.
She said, “Hot peppers
are like mathematics—
with a strong flavor
that takes over
what they enter”.
Απόδοση στα Ελληνικά
Σαν Αντόνιο, Ιανουάριος, 1993
Μια μαθηματικός έφυγε από το συνέδριο
προσηλωμένη στο 9, το ψηφίο που βρίσκεται
στη δισεκατομμυριοστή δεκαδική θέση του π,
λόγου της περιφέρειας προς το πλάτος
του κίτρινου κύκλου που χώρισε τα σύννεφα
καθώς εκείνη βάδιζε στην οδό Commerce
προς το Rio Rio Cafe για μεσημεριανό και μια μπύρα.
Με το στόμα φωτιά από τα jalapenos
βγήκε να ψωνίσει
ένα σουβενίρ.
Αγόρασε σκουλαρίκια —
κατακόκκινες πλαστικές πιπεριές
με πράσινα κοτσάνια.
Είπε: «Οι καυτερές πιπεριές
είναι σαν τα μαθηματικά —
με γεύση δυνατή
που κυριεύει
ό,τι κι αν διαπεράσει».
*
ΣΧΟΛΙΑ
Α
Το ποίημα αποτελεί σπουδή στον τρόπο με τον οποίο η μαθηματική σκέψη “χρωματίζει” την καθημερινή εμπειρία.
Η Γεωμετρία της Πραγματικότητας
Στην πρώτη ενότητα, η Growney μας δείχνει πώς η μαθηματικός βλέπει τον κόσμο μέσα από ένα “φίλτρο” γεωμετρίας. Ο ήλιος δεν είναι απλώς ένα ουράνιο σώμα, αλλά ο “κίτρινος κύκλος” και το “π” (ο λόγος της περιφέρειας προς τη διάμετρο). Η εμμονή με το ψηφίο 9 στη δισεκατομμυριοστή θέση του δείχνει την ικανότητα του μαθηματικού νου να εστιάζει στην άπειρη λεπτομέρεια, ακόμα και την ώρα που περπατά στο δρόμο.
Η Μεταφορά της “Γεύσης”
Το κεντρικό σημείο του ποιήματος είναι η παρομοίωση των μαθηματικών με τις καυτερές πιπεριές.
Η Διείσδυση: Όπως η καυτερή πιπεριά αλλάζει ολοκληρωτικά τη γεύση ενός φαγητού, έτσι και τα μαθηματικά αλλάζουν τον τρόπο που κάποιος αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα.
Η Ένταση: Τα μαθηματικά δεν είναι μια “ψυχρή” επιστήμη· έχουν “δυνατή γεύση” . Απαιτούν πάθος και αφοσίωση, και όταν τα κατανοήσεις, “κυριεύουν” τη σκέψη σου.
Η Δομή και η Φόρμα
Παρατηρούμε τη χρήση των σύντομων στίχων. Η Growney συχνά χρησιμοποιεί μαθηματικούς περιορισμούς στη δομή της (π.χ. αριθμός συλλαβών που αντιστοιχεί σε ψηφία του ). Εδώ, η απλότητα του λόγου έρχεται σε αντίθεση με την πολυπλοκότητα των εννοιών (δισεκατομμυριοστό ψηφίο), κάνοντας το υψηλό να μοιάζει οικείο και καθημερινό.
Συμπέρασμα: Το ποίημα καταρρίπτει το στερεότυπο του “στεγνού” επιστήμονα. Η μαθηματικός του ποιήματος απολαμβάνει τη ζωή (μπύρα, φαγητό, ψώνια), αλλά η επιστήμη της είναι το “καρύκευμα” που κάνει την εμπειρία της πιο έντονη και ουσιαστική.
Β
Η JoAnne Growney και τα Pi-ku
Τα Pi-ku είναι σύγχρονο είδος ποίησης που αποτελεί μαθηματική παραλλαγή των ιαπωνικών Haiku, αλλά βασίζεται στη μαθηματική σταθερά π. Ενώ το κλασικό Haiku βασίζεται στη δομή των συλλαβών 5-7-5, το Pi-ku αντλεί τη δομή του από τα ψηφία της μαθηματικής σταθεράς (3,1415…).
Πώς γράφεται ένα Pi-ku
Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι/ κανόνες για να δημιουργηθεί:
- Με βάση τις συλλαβές: Κάθε στίχος έχει αριθμό συλλαβών που αντιστοιχεί στα ψηφία του. Η πιο διαδεδομένη μορφή είναι το 3-στιχο Pi-ku, που ακολουθεί τα πρώτα τρία ψηφία του π (3, 1, 4):
- 1ος στίχος: 3 συλλαβές
- 2ος στίχος: 1 συλλαβή
- 3ος στίχος: 4 συλλαβές
- Με βάση τον αριθμό των γραμμάτων: Εδώ ο περιορισμός είναι πιο αυστηρός: ο αριθμός των γραμμάτων κάθε λέξης πρέπει να αντιστοιχεί στη σειρά των ψηφίων του π.
Παράδειγμα: “Yes, I know” (3 γράμματα, 1 γράμμα, 4 γράμματα 3.14).
Η Growney χρησιμοποιεί συχνά τέτοιες δομές για να “πειθαρχήσει” το συναίσθημα μέσα από τη μαθηματική λογική. Στο ιστολόγιό της συναντάμε συχνά και πιο εκτεταμένα Pi-ku που συνεχίζουν στα επόμενα ψηφία του (3,1415926…), δημιουργώντας ποιήματα με μεταβαλλόμενο ρυθμό που καθρεφτίζουν την άπειρη φύση του αριθμού.
Γιατί το κάνει αυτό:
(ι) Παιχνίδι (Ludic poetry): Είναι μια πνευματική άσκηση.
(ιι) Σύνδεση δύο κόσμων: Δείχνει ότι η μαθηματική ακρίβεια μπορεί να παράγει αισθητικό αποτέλεσμα.
(ιιι) Περιορισμός: Όπως οι μαθηματικοί λύνουν προβλήματα υπό συγκεκριμένες συνθήκες, έτσι και οι ποιητές “πιέζουν” τη γλώσσα να χωρέσει σε αυστηρά καλούπια, κάτι που συχνά οδηγεί σε πολύ δημιουργικές και απρόσμενες εκφράσεις.
Σημείωση: Οι jalapeños (προφέρονται «χαλαπένιος») που αναφέρονται στο ποίημα, είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς τύπους καυτερής πιπεριάς τσίλι στον κόσμο. Κατάγονται από το Μεξικό (πήραν το όνομά τους από την πόλη Xalapa) και αποτελούν βασικό συστατικό της μεξικάνικης κουζίνας, αλλά πλέον χρησιμοποιούνται παγκοσμίως.
Δημήτρης Γαβαλάς
