Η εξασκημένη κι ευσυνείδητη-ενσυνείδητη Κριτική Σκέψη προϋποθέτει:
- Ενσυναίσθηση
- Αποστασιοποίηση
- Αμεροληψία
- Αποφυγή επικρίσεων βάσει προσωπικών προκαταλήψεων
- Λελογισμένη παρατήρηση των ατομικών ανακλαστικών
- Προσεκτική επεξεργασία των προσλαμβανουσών εικόνων και των βιωμάτων που συνείρονται με την καταβύθιση σε ένα αφηγηματικό έργο μυθοπλασίας
- Πολιτική-ιδεολογική ουδετερότητα
- Διπλωματική ευελιξία
- Επιστημονική αντικειμενικότητα
- Αγάπη-φιλότητα, σεβασμός, εκτίμηση, αναγνώριση τού κόπου και τής αξίας ενός άλλου ανθρώπινου όντος που πασχίζει να προσφέρει κάτι στην Συλλογική Συνειδητότητα
- Κοινωφελές-φιλανθρωπικό-φιλόζωο-φυσιολατρικό πρόσημο
- Μελέτη, έρευνα, γνώσεις…
Όλα αυτά βεβαίως σπανίως τα συγκεντρώνει ένα και μόνο άτομο. Γι’ αυτό ακριβώς θεμελίωσα, εισήγαγα και συντονίζω το πρώτο στα νεοελληνικά χρονικά Εργαστήριο Κριτικής Σκέψης προκειμένου να θεμελιώσουμε όλοι/όλες/όλα τα έλλογα όντα μαζί, από κοινού, μια προσωκρατική νέα φιλοσοφική σχολή που θα εξετάζει διεπιστημονικά-διϋποκειμενικά-διορατικά κάθε τι που πέφτει στην αντίληψή μας, ειδικά ένα πολύπλοκο-πολυσήμαντο-πολυεπίπεδο έργο Λόγου τε και Τέχνης.
Κατ’ αρχήν, η πρόσφατη ταινία τού Γιάννη Σμαραγδή είναι συλλογικό προϊόν μυθοπλασίας. Είναι μυθιστορηματική ανάπλαση τού βίου και τής πολιτείας ενός καθοριστικού για την σημερινή πραγματικότητά μας ιστορικού προσώπου. Βασικός κανόνας σε κάθε αφήγηση είναι η ρητορική οικονομία (προσεκτική διαχείριση γλωσσικών και παραγλωσσικών κωδίκων). Ο σύγχρονος κινηματογράφος συγκεντρώνει και συναιρεί όλες σχεδόν τις Τέχνες και έχει βασική συνεπίκουρο την Επιστήμη, την Πληροφορική, την Τεχνητή Νοημοσύνη. Όλα περνάνε από κόσκινο και – ορθώς, ορθότατα – όλες/όλοι/όλα έχουν το δημοκρατικό δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης τής γνώμης τους. Μέχρι εδώ όλα καλά, υπέροχα θα έλεγα…
Όμως, όπως επιχείρησα να ταξινομήσω τις θεωρητικές αναζητήσεις μου ως επιστήμων θεατρολόγος-μεταφρασεολόγος και εμπειρογνώμων / πραγματογνώμων στην παρατήρηση, μελέτη και έρευνα των πολιτιστικών φαινομένων, ως ζωντανό, μαχητικό και μάχιμο κύτταρο τού σύγχρονου μετανεωτερικού πολιτιστικού γίγνεσθαι, οφείλω να ομολογήσω πως κάθε εμπάθεια ή μεροληπτική αντιμετώπιση αντίκειται σε αυτό καθ’ εαυτό το Κριτικό Πνεύμα που εισήγαγε και καθιέρωσε ο αυτοσαρκαστικός Σωκράτης.
Η «μαιευτική μέθοδος» είναι ο θεμέλιος λίθος τής Δημοκρατίας. Η αποφυγή θεσφάτων είναι χαρακτηριστικά ελληνικό ιδεολογικό απαύγασμα. Η θεοκρατική Ανατολή ως προς αυτό διαφέρει από την πλουραλιστική Δύση.
Εάν ερχόμαστε σήμερα να αφορίσουμε, να εξορίσουμε, να απαξιώσουμε έναν Πνευματικό Δημιουργό γιατί δεν συνάδει με τα πρόσκαιρα, πομφολυγικά κοινωνικοπολιτικά ψευδοεπιστημονικά-ψευδοϊστορικά μας ιδεολογήματα, εάν το προτεινόμενο αφήγημα δεν ταιριάζει με εκείνο το οποίο έχουμε εμείς – προσωρινώς – ενστερνιστεί αυτό δεν δικαιολογεί επ’ ουδενί το επιθετικό μένος και βεβαίως δεν συνάδει με την κριτική ιδιότητα. Το λειτούργημα τού Κριτικού είναι υψηλόν και δεν τού αξίζει να σέρνεται στα χθαμαλά λασπωμένα φρεάτια που καταλήγουν στους υπονόμους. Μπορεί να μην μας αρέσει ένα έργο Τέχνης, δεν μπορούμε όμως και δεν έχουμε το λογικό δικαίωμα να το απορρίψουμε πριν καν το δούμε, κάτι που συνέβη αμέσως μόλις προβλήθηκε το trailer τής καινούργιας ταινίας τού Σμαραγδή (και πολύ πιο πριν)…
Βεβαίως, με όρους marketing η αρνητική δημοσιότητα είναι η καλύτερη διαφήμιση κι η επιτυχία ενός έργου Λόγου και Τέχνης κρίνεται από τον λαό, ως φυσικό αποδέκτη του. Αυτό είναι ένα άλλο ευαίσθητο σημείο: δήθεν «αριστεροί» κατηγορούν το πόνημα αυτό ως λαϊκίστικο, αρνούμενοι ευθέως στο λαό το δημοκρατικό δικαίωμά του στην έγκυρη έκφραση γνώμης. Επιχειρώντας να τον ποδηγετήσουν αίρουν τον εαυτό τους υπεράνω των απλών ανθρώπων μετατρέποντάς τον σε αριστερόστροφη απολυταρχική αριστοκρατία, εκείνη που γέννησε την σοβιετική νομενκλατούρα που οδήγησε στην κατάρρευση την πρώτη προσπάθεια υλοποίησης τού ανθρωπιστικού ιδεώδους που ονομάστηκε «υπαρκτός σοσιαλισμός». Δυστυχώς ο σταλινισμός έχει διαπιδύσει σε ένα μεγάλο μέρος τής Ελληνικής Αριστεράς και οι απολυταρχικές/απαξιωτικές/μονολιθικές μέθοδοι καλά κρατούν ακόμη και σήμερα σε θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού.
Αυτό είναι ένα κοινωνιολογικό φαινόμενο που χρήζει επιστημονικής θεωρήσεως.
Μέχρις εδώ όλα καλά…
Δείτε την ταινία «Καποδίστριας» προκειμένου να αποκτήσετε ιδίαν γνώμην και μην ακούτε Σειρήνες και Λαιστρυγόνες. Το ελληνικό πνεύμα επιβίωσε μέσα στους αιώνες χάρη στην κριτική του διάσταση. Κάθε εικονοκλασία δεκτή. Όμως και μερικές ηθικές αρχές είναι απαραίτητες, συνάδουν με τους αδήριτους συμπαντικούς νόμους, που υπερασπίζεται η σοφόκλεια Αντιγόνη, ο αισχύλειος Προμηθέας και η Ευριπίδεια Εκάβη…
Προσοχή λοιπόν. «Αιδώς Αργείοι». Γιατί όλοι κρινόμεθα. Ειδικά οι κρίνοντες… κριθήσονται διπλά και τρίδιπλα.
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας https://konstantinosbouras.gr ποιητής, κριτικός, μεταφρασεολόγος, θεατρολόγος
