Πιστό στην ώρα του και λίγα λεπτά πριν αποχωρήσει στο χθες και στο παρελθόν το Λεσβιακό Ημερολόγιο 2025, έφτασε το Λεσβιακό Ημερολόγιο 2026, βαρύ, γεμάτο, πλούσιο, σαν το γιορτινό τραπέζι, έτοιμο για το Συμπόσιο. Το τραπέζι αυτό φροντίζει ο ακούραστος Παναγιώτης Σκορδάς, Δρ. Φιλολογίας, συγγραφέας, μελετητής, σχολιαστής,  κριτικός, δημοσιογράφος που πρώτη έγνοια ανάμεσα σε πολλές άλλες έχει όλον τον χρόνο το Λεσβιακό Ημερολόγιο.

Το Ημερολόγιο αυτό δεν είναι όπως τα άλλα. Είναι μοναδικό στο είδος του, είναι πολυσυλλεκτικό και πολυπολιτισμικό στο υλικό του. Είναι πάντα λεσβιακό, έχει να κάνει με το όμορφο νησί έτσι, όπως το δείχνουν οι φωτογραφίες από τις παλαιότερες εποχές, μέχρι σήμερα και οι πίνακες ζωγραφικής των καλλιτεχνών που γεννήθηκαν εκεί και δημιούργησαν που ήταν και αυτοί μέρος εκείνης της μυθικής και υποκρυφίως  αεί θάλλουσας  Λεσβιακής Άνοιξης. Λογοτέχνες –ποιητές και πεζογράφοι, επιστήμονες όλων των ειδικοτήτων, καλλιτέχνες, δημιουργοί, άνθρωποι του μόχθου.

Η γη, οι άνθρωποι και τα πράγματα. Οι απέραντοι ελαιώνες, οι αλυκές, οι μεγάλου δρόμοι που διασχίζουν το νησί από τη μία ως την άλλη του πλευρά, από το κέντρο της πρωτεύουσας Μυτιλήνης ως το Σίγρι, το Μόλυβο, την Εφταλού ή Μήθυμνα, την  Πέτρα, τη Σκάλα Καλλονής, τη Σκάλα Συκαμιάς, τα δυο μεγάλα ιερά –την Παναγιά στην Αγιάσο και τον Ταξιάρχη στον Μανταμάδο, με το σημαίνον βλέμμα που σχολιάζει και ο Οδυσσέας Ελύτης. Κι ακόμα οι δρόμοι που οδηγούν στο Πλωμάρι, στην Αγία Παρασκευή, στις παραλίες, στα χωριά, στις εξοχές. Δρόμοι ωραίοι, μεγάλοι και μοντέρνοι. Και σπίτια μεγαλοπρεπή και αρχοντικά και   απλά και δημιουργίες και προϊόντα πολιτισμού πολλά.

Την αρχή πάντα την κάνει ο Δημιουργός του ημερολογίου, ο Παναγιώτης Σκορδάς επισημαίνοντας όλα τα καλά  του νησιού, χωρίς να παραβλέπει και τα κακία, όπως είναι το πανελλήνιο πλέον δημογραφικό πρόβλημα. Αλλά ας μιλήσουμε για τα καλά. Το Λογότυπο στο εξώφυλλο,. Μια ιδέα του Τάκη Βαλάκου με ευδιάκριτους συμβολισμούς: η Σαπφώ με τη λύρα της κι ένα κλαδί ελιάς,  από τις ερωτικές ελιές της Λέσβου, όπως τις αποκάλεσε ο Αλκαίος -«ελάαι ερόεσαι»- και όπως στη γλώσσα τη σημερινή μας μετέφερε ο ποιητής Γιάννης Αλύτης Βόμβας σε έναν ύμνο του στην πατρίδα, την αγαπημένη Λέσβο:

Κι έχω πάντα στο νου μου το νησί το εράσμιο

με τις φλογάτες πηγές της ομορφιάς του

Και τους υπέροχους γλαυκούς του ελαιώνες

Τις ζωγραφιές που φέρνουνε στο νου του θεατή 

τη φράση του Αλκαίου:

                  ελάαι ερόεσσαι

-ελιές ερατεινές, αγαπημένες

του αιολικού μεστού του λυρισμού.

(Ένα ποίημα ξεχασμένο στα κατάλοιπα του ποιητή που ανέσυρε ο γιος του Βάσος Βόμβας. βλ. Ανθούλα Δανιήλ: Ένα σπάραγμα του Αλκαίου  – και ένα α ποίημα του Γιάννη Αλύτη-Βόμβα, στο περιοδικό Περί ου, 11 Απριλίου 2020).

Έτσι γι’ αυτήν τη Λέσβο σήμερα και το Λογότυπο και ο λόγος του Αλκαίου και η λύρα της Σαπφώς και του Γιάννη Αλύτη ο πόθος, και όλων των συντελεστών του φετινού Ημερολογίου.

Και φυσικά με τις ευχές της Εκκλησίας και τον λόγο του Θεού, από τον Μητροπολίτη Ιάκωβο, τις ευχές του Περιφερειάρχη Κωνσταντίνου Μουτζούρη, του Δημάρχου Μυτιλήνης Παναγιώτη Χριστόφα και του Δημάρχου Δυτικής Λέσβου Ταξιάρχη Βέρρου.

Το ημερολόγιο αρχίζει με ένα μεγάλο και  εντυπωσιακό αφιέρωμα σε ένα νεότερο τέκνο του νησιού, τον Αριστείδη Πατσόγλου:  Η Λέσβος του Αριστείδη Πατσόγλου.  Αρχίζω από τη φωτογραφία του καλλιτέχνη που μοιάζει με αγιογραφία ασκητή, δοσμένου στο έργο του, το οποίο μελετούν εμβριθώς η Ζακυνθινής καταγωγή συγγραφέας και ποιήτρια Λενέτα Στράνη (το επώνυμο μαρτυρεί!), ο Ακαδημαϊκός Χρύσανθος Χρήστου, ο Ομότιμος Καθηγητής και Ιστορικός της Τέχνης Μάνος Στεφανίδης, ο Επίκουρος Καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης Δημήτρης Παυλόπουλος, η Ιστορικός της Τέχνης στο Μουσείο Πομπιντού στο Παρίσι  Ευρυδίκη  Trichon-Μιλσάνη, η Ιστορικός της Τέχνης Ελένη Γατσά, ο γνωστός σκηνοθέτης και ηθοποιός Δήμος Αβδελιώδης, ο φιλόλογος Καθηγητής Πανεπιστημίου στο Ελσίνκι και Λιψία Συμεών Σταμπουλού, και ο Χριστόδουλος Τσακιρέλλης, ο οποίος ονομάζει τον καλλιτέχνη «μια φωτεινή νότα αισιοδοξίας» που ανάμεσα σε άλλους άξιους συντοπίτες του εξασφαλίζει «ένα καλύτερο αύριο».

Ακολουθεί μια έκθεση έργων του Αριστείδη  Πατσόγλου με μπρούτζινα  γυμνά και άλλα γλυπτά, αρχαιόμορφα και μοντέρνα,  άλλα  μικτής τεχνικής και άλλα ψηφιδωτά με εμφανή όμως την πηγή έμπνευσης από τον ελληνικό μύθο και τους προγόνους δημιουργούς. Αλλά τα καλλιτεχνικά δεν εξαντλούνται εδώ. Ακολουθεί το κείμενο  για την Ξυλογλυπτική του Στρατή Καρυώτη  από την Δρ. της Ιστορίας της Τέχνης Αναστασία Αβούρη, η οποία επιχειρεί  βαθιά τομή στο έργο του καλλιτέχνη και στη σημασία του αυθεντικού αυτού υλικού· του ξύλου.

Εργασίες για τους Λέσβιους λογοτέχνες καταθέτουν οι: Δημήτρης Γέρος για τον Οδυσσέα Ελύτη, Νίκος Σηφουνάκης για τον Φρέντυ Γερμανό, η Φρόσω Ζούρου για τη Λέσβο και τον Αίσωπο, ο Θεμιστοκλής Δ. Πατίλας με θέμα: «Όνειρο και πραγματικότητα,: Η ερωτική ζωή στο “Λεμονοδάσος” του Κοσμά Πολίτη» (Καλωσορίζουμε τον νέο συνάδελφο στις στήλες του Ημερολογίου).  Στα Καλλιτεχνήματα ανήκουν και «Τα εργόχειρα τ’ αγαπημένα, με μεράκι και…λίγο κόπο φτιαγμένα!» της Άσπας Κοπανέλλη –Αβαγιανού. Αρκετά μεγάλο είναι το αφιέρωμα  στον άξιο ερευνητή και γραμματολόγο Κώστα Μίσσιο, με δεκατρείς εργασίες πάνω στην προσωπικότητα και προσφορά του αλησμόνητου τέκνου της Λέσβου.

Φυσικά δεν λείπουν οι μελέτες πάνω στη γλώσσα, όπως πάντα, στην Αρχαιολογία, επίσης όπως πάντα, στον ζωγράφο Θεόφιλο που και αυτός ανεξάντλητος είναι, το Τοπίο, τους Συλλέκτες, τη Μνήμη, την Ιστορία και την Ιστορία της Εκπαίδευσης, τα πρόσωπα – και ποιος μπορεί να ξεχάσει τον Στρατή Αναστασέλλη και τόσα, μα τόσα πολλά  που ο επιμελητής αυτού του Ημερολογίου άφησε και το τεύχος του 2027, εφτά ακόμα πολυσέλιδες εργασίες. Και φυσικά έχουμε και της πρώτης ενότητας – «Πρώτη Γραφή – Πρώτη  Ανάγνωση», τα κείμενα, ποιήματα και πεζά, των εκλεκτών συνεργατών.Ανάμεσά τους η Ζωή Κατσιαμπούρα-Παπαευστρατίου περιηγείται τα εκκλησάκια, «μικρά πετρόχτιστα με τρούλο ή λιλιπούτειες βασιλικές  γύρω απ’ το μοναστήρι, στον κάμπο και τον ελαιώνα του». Είναι «Τα ταμένα εκκλησάκια του κάμπου».

Ο θησαυρός του Ημερολογίου είναι μέγας. Ο αναγνώστης θα έχει όλο τον χρόνο για να το φυλλοτερήσει, να το μελετήσει, να το απολαύσει, να βρει ο καθένας μας κάτι οπωσδήποτε για να στοχαστεί, να ενημερωθεί και να νοσταλγήσει.

.

Στο εξώφυλλο έχουμε το έργο του Αριστείδη Πατσόγλου σε μπρούτζο «Μέσα στα κύματα». Δεν ξέρω αν παραπέμπει στους Διόσκουρους ή στον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα που σήμερα βρίσκονται στο Μουσείο της Νάπολης…

Στο οπισθόφυλλο η Ευγενία Φίλιου μας δίνει τους Αντικαθρεφτισμούς,  λάδι σε μουσακά, μια ιδέα από την οδό άνω και κάτω του Ηράκλειτου και τόσα άλλα που ο χρόνος και ο χώρος δεν μας επιτρέπει να αναπτυχθούμε.

Μας επιτρέπει μόνο να συγχαρούμε όλους τους συνεργάτες, για τις ενδιαφέρουσες εργασίες τους, τους χορηγούς γιατί χωρίς αυτούς ουδέν εστί γενέσθαι των δεόντων, όπως  έλεγε και ο Δημοσθένης και, οπωσδήποτε τον Παναγιώτη Σκορδά για την φροντίδα του και την προσήλωσή του στον στόχο. Τη Λέσβο και τον πολιτισμό της,

Συγχαρητήρια θερμά, θερμότατα σε όλους.

Ανθούλα Δανιήλ