Η πατρική λειτουργία και η κοιλάδα των Τεμπών
Τα Τέμπη, με το θανατηφόρο ατύχημα που προκάλεσε τον θάνατο 57 νέων ανθρώπων -ως χρονικό ενός προδιαγεγραμμένου θανάτου- έχουν συγκλονίσει την Ελλάδα. Λίγα χρόνια νωρίτερα είχαμε άλλο θανατηφόρο δυστύχημα στην κοιλάδα αυτή που αποκτά μια μυθική, συμβολική σημασία ως στενωπός σε μια Ελλάδα που τρώει τα παιδιά της.
Τα τρένα, τα τελευταία χρόνια, λειτουργούσαν στον αυτόματο και όπου βγει. Σταματούσαν στο πουθενά χωρίς καμία ενημέρωση και υπήρχαν διαρκώς προβλήματα που ο ένας απέδιδε στον άλλον. Κάτι αντίστοιχο είδαμε να γίνεται και με το εργατικό ατύχημα στο εργοστάσιο της Βιολάντα όπου ο ένας ρίχνει τις ευθύνες στον άλλον και κανείς δεν αναλαμβάνει την ευθύνη του τι παρέλειψε να κάνει.
Στο Δημόσιο, το πρόβλημα αυτό έχει να κάνει κατά κύριο λόγο με τις ιδιωτικοποιήσεις και την πολυδιάσπαση των υπηρεσιών όπου υπάρχει έλλειψη συντονισμού καθώς το κράτος αδυνατεί να ελέγξει τις ίδιες του τις υπηρεσίες, είτε ανήκουν στο Δημόσιο είτε σε ιδιώτες. Κάτι αντίστοιχο βλέπουμε να γίνεται στους Δήμους που αναθέτουν υπηρεσίες σε ιδιώτες με ολέθρια αποτελέσματα για τις πόλεις και το πράσινο.
Έτσι έχουμε ένα μπαράζ κακοτεχνιών και ατυχημάτων, έλλειψη προοπτικής, ανασφάλεια.
Η« πατρική λειτουργία» για την ψυχανάλυση είναι μια συμβολική λειτουργία που θέτει τον πατέρα και οποιονδήποτε είναι κηδεμόνας ή ηγείται μιας ομάδας να θέτει σαφή όρια και απαγορεύσεις που ανακόπτουν την ορμή του θανάτου στο παιδί -και όχι μόνο- προάγοντας τη ζωή μέσα από έναν συμβολικό εσωτερικό νόμο που προστατεύει και δείχνει μπροστά. Ο πατέρας, η μητέρα, ο ηγέτης που σέβεται τον εαυτό του υπόκειται κι αυτός σε ένα νόμο που κάπως χαράχτηκε από άλλους μέσα του, σέβεται τον άλλον, ακούει, υποχωρεί. Πάνω απ’ όλα αναλαμβάνει την ευθύνη γι αυτό που του ανατέθηκε συμβολικά να κάνει.
Στο βιβλίο του Κόρμακ Μακάρθι «Ο Δρόμος», εκδόσεις Gutenberg,η πατρική λειτουργία έρχεται και γειώνεται. Ενσαρκώνεται στον πατέρα που σώζει το παιδί του μέσα σε μία γενικευμένη καταστροφή. Η γη έχει υποστεί οικολογική καταστροφή, πόλεις έχουν καεί, άνθρωποι έχουν πεθάνει και επικρατεί απανθρωπιά και αγριότητα. Ο σώζων εαυτώ σωθήτω. Σε μια ακραία δυστοπική κατάσταση που έχει όμως στοιχεία από όσα βιώνουμε γύρω μας σήμερα, πατέρας –γιος λειτουργούν ως θύλακας ζωής αλλά και προοπτικής. Ο πατέρας στην πορεία στο «Δρόμο», σε δάση, σε πόλεις, σε βουνά βρίσκει τον τρόπο να προστατεύσει το «παιδί» που έχει κάτι θεϊκό μέσα του.Το μέλλον. Βρίσκει να φάνε, να κοιμηθούν, ενώ φτάνουν πολλές φορές στα όρια του θανάτου. Είναι έτοιμος να το προστατέψει από τους φόνους που γίνονται για την τροφή. Χαρακτηριστικό είναι ότι η μητέρα με την ευαισθησία της έχει προτιμήσει να φύγει από τη ζωή για να μην δει και αφήσει το παιδί στο έλεος της αγριότητας. Αφήνει το έργο στον πατέρα που το εκπληρώνει αυτό με την αγάπη του και την πίστη σε ένα « αύριο» που δεν έχει ακόμη επέλθει. Στο τέλος του Δρόμου ο πατέρας φεύγει από τη ζωή αφήνοντας στο παιδί του την αγάπη, τον τρόπο να προστατεύεται και τον τρόπο να συνεχίσει όπως έκαναν και μαζί. Το παιδί βρίσκει μια κοινότητα ανθρώπων που κινούνται προς το «καλό» και συνεχίζει το δρόμο του. Αυτή ακριβώς η πίστη στο αύριο που είναι ζωτικό και ελπιδοφόρο ακόμη και μέσα στο ζόφο είναι κατά τον Ιταλό ψυχαναλυτή Μάσιμο Ρεκαλκάτι η «πατρική λειτουργία», “Τι απομένει από τον πατέρα”, εκδόσεις Κέλευθος. Όταν όλα μοιάζουν να χάνονται, η λειτουργία αυτή αναλαμβάνει τα ηνία προστατεύοντας, τη ζωή θέτοντας όρια, αγκαλιάζοντας, αγαπώντας καθοδηγώντας.
Είναι αυτή η λειτουργία που κάνουν να αναδυθεί σήμερα οι γονείς των χαμένων στα Τέμπη παιδιών αναζητώντας τις ευθύνες και την δικαιοσύνη για να μη χαθούν άλλες ζωές. Να λειτουργήσουν τα πράγματα σωστά. Η πατρική λειτουργία μας συνδέει με τον εαυτό μας βάζοντας φρένο στην ορμή θανάτου που είναι εγγενής και ωθώντας προς την ορμή της ζωής.Αλλά μας συνδέει και με τον άλλο τον οποίο σεβόμαστε και τελικά με την ίδια την κοινότητα. Μια κοινότητα που χρειάζεται φρένο στην υπερανάπτυξη, στα υπερκέρδη, στην υπερκατανάλωση μέσα από ένα όριο εσωτερικό που θέτουμε και εξωτερικά.
Το κίνημα που ζούμε τα τελευταία χρόνια και στο οποίο χρειάζεται όλοι να εντρυφήσουμε, είναι μια προσπάθεια να αναστηθεί αυτή η λειτουργία που προστατεύει τη ζωή και δίνει πνοή για το καινούργιο, αυτό που δυνητικά μπορεί να επέλθει. Για να σωθεί το «παιδί».
Βέρα Παύλου
