Ο Μάρτης είναι « ο πιο σκληρός μήνας », κι ας λέει ο Έλιοτ, στην αριστουργηματική του Έρημη χώρα, πως είναι ο Απρίλης. Και αυτό γιατί δε γίνεται να μην είναι «σκληρός» ένας θεός του πολέμου. Αυτόν, λοιπόν,τον αρειμάνιο και πολεμόχαρο θεό, το γιο του Δία και της Ήρας, διάλεξε για εραστή της η μοιχαλίδα-θεά του κάλλους, αυτή που ο Μποτιτσέλι κατέβασε από τον Όλυμπο και ζωγράφισε να γεννιέται όχι από τον αφρό των κυμάτων, όπως θέλει η παράδοση,αλλά μέσα από μια αχιβάδα — και μάγεψε, με το κάλλος της , τους ανθρώπους κάθε εποχής και κάθε αιώνα. Αυτόν, ακριβώς , διάλεξε –και όχι τον εξευγενισμένο και ταλαντούχο Απόλλωνα, τον όμορφο γιο της Λητώς, που κρατούσε πάντα λύρα ή τόξο και που γι’ αυτό το τελευταίο ο Όμηρος τον αποκαλεί« εκηβόλο » που σημαίνει, για τοξότη,‘μακροβόλος’ και εύστοχος– αυτόν, λοιπόν, τον φιλοπόλεμο και μπερμπάντη γιο της Ήρας διάλεξε για να κοιμηθεί μαζί της η Πάνδημη και συνάμα Ουράνια θεά, και πιάστηκε, όπως πάλι μας λέει ο Όμηρος, στα πράσα από τον Ήφαιστο, τον σύζυγο και προστάτη–θεό των απατημένων συζύγων.Καρπός της παράνομης αυτής συνεύρεσης είναι ο Έρωτας, μια Δύναμη πάνω από θεούς κι ανθρώπους, που απεικονίζεται στα έργα τέχνης πότε με τη θεά μητέρα του και πότε με τόξο και γεμάτη βέλη φαρέτρα.Ένα του βέλος, αγαπητέ μου αναγνώστη , είναι αρκετό για να σε στείλει από τη δυστυχία στην ευτυχία — και τανάπαλιν…
Δεν πρέπει, νομίζω, να είναι τόσο τυχαίο που μέσα στον μήνα Μάρτη, τον μοιχό-θεό του Ολύμπου, ορίσαμε παγκόσμια ημέρα για τη γυναίκα και την ποίηση και που αυτή η τελευταία είναι πάντα με το μέρος του παράνομου έρωτα , γιατί, πράγματι , αυτό τον έρωτα υμνούν οι μεγαλόπνοοι δημιουργοί της, αψηφώντας τελείως την έκτη εντολή του Θεού της Παλαιάς Διαθήκης — Ου μοιχεύσεις.Είναι ακόμα ο μήνας που δεν λείπει, όπως λέει ο λαός, ποτέ από τη Μεγάλη Σαρακοστή και που μεγαλώνοντας τη μέρα, αφυπνίζει τον φυτικό κόσμο και βγαίνουν στο φως τα άνθη του Καλού και του Κακού, όπως αυτή η παπαρούνα, η ‘μήκων η υπνοφόρος’, για παράδειγμα, ή εκείνα τα «άνθη» του πολιτισμού μας, τα οπλικά-συστήματα, θέλω να πω, που σήμερα ξεφυτρώνουν όχι στους ανθισμένους κάμπους του Μάρτη, αλλά στο «λιβάδι» της σύγχρονης πολεμικής βιομηχανίας,και με τα μυαλά που έχουν οι ηγέτες των υπερδυνάμεων μπορεί να γίνει ο πλανήτης κόλαση…
Όλο τον χρόνο στην περιοχή του Μακρυγιάννη ακούγονται κουκουβάγιες και κοτσύφια. Τα πρώτα χελιδόνια ( τα ‘σπιτοχελίδονα’ ή ‘ασπρόκοιλα’, όπως τα λένε ) τα βλέπουμε, στις αρχές Μαρτίου, να σταματούν στο παρκάκι που βρίσκεται στην αρχή της οδού Βεΐκου. Τα χελιδόνια αυτά είναι κυρίως τα πουλιά που φέρνουν το μήνυμα της άνοιξης και αποτελούν την εμπροσθοφυλακή της. Γι’ αυτά τα χελιδόνια και τον μήνα Μάρτη της Ελληνικής Επανάστασης ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, ο μόνος Έλληνας ποιητής που επηρεάστηκε από την ποίηση του Ουγκό και τον οποίο κανείς δεν διαβάζει σήμερα,λέει σ’ ένα του ποίημα:
Καλώς μας ήρθες, άκακο, πουλί χαριτωμένο,
καλώς μας ήρθες του Μαρτιού πρωτόλουβο λουλούδι!
Με πόση, να ‘ξερες , κρυφή λαχτάρα περιμένω
ν’ ακούσω μες στα σύννεφα το πρώτο σου τραγούδι!
……………………………………………………………………….
Και πες ότ’ ήλθ’ η άνοιξι, κι ότ’ άνοιξι δεν είναι
να κελαδούν οι πέρδικοι σιμά στη σαστικιά τους
ούτε να νανουρίζουνε τ’ αηδόνια τη φωλιά τους.
Δεν είναι γάργαρα νερά, όχι, πουλί , δεν είναι
ούτε φλογέρα πιστικού, ούτε χλωρά τριφύλλια…
Πες ότ’ εδώ την άνοιξι τη φέρνουν καρυοφύλλια!
( Η ΠΡΩΤΟΜΑΡΤΙΑ Ή ΤΟ ΧΕΛΙΔΌΝΙ )
Τα άλλα, τα‘σταβλοχελίδονα’, φτάνουν στην Πλάκα λίγες μέρες αργότερα, για ν’ ακολουθήσουν οι μυγοχάφτες, οι κεφαλάδες, τ’ αηδόνια, οι σταχτάρες. Στις αρχές του Απρίλη φτάνουν οι τσαλαπετεινοί
στο Θέατρο του Διονύσου ή στου Φιλοπάππου. Και αν θυμηθούμε τον Δημήτριο Καμπούρογλου και το βιβλίο του Αι παλαιαί Αθήναι, τα χελιδόνια,αυτά « τα δελφίνια του ουρανού », όπως τα βλέπει και τα λέει ο Ελύτης, « δεν συμβολίζουν μόνον τας αναγεννωμένας ελπίδας, αλλά και τον εκάστοτε χειμαζόμενον και πάλιν επανθούντα απ’ αιώνων Ελληνισμόν ».
Θα λέγαμε ακόμη ότι ο Μάρτης κάνει όλη τη δύσκολη δουλειά που χρειάζεται, για να πάμε από τον χειμώνα στην άνοιξη. Αυτός είναι, άλλωστε, ο λόγος που όλες οι μέρες του Μάρτη δεν είναι γελαστές και ηλιόλουστες και που γι’ αυτό ο λαός, σαν κακομαθημένο παιδί που είναι, δυσανασχετεί για τις άσχημες μέρες του και τον κακολογεί: « Μάρτης, γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης ». Ή το άλλο πάλι που λέει ο λαός για τον ίδιο λόγο:
Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος
πέντε φορές εχιόνισε
και πάλι το μετάνιωσε
που δεν εξαναχιόνισε.
Και αυτό γιατί , όπως είπα, ο απλός λαός δεν μπορεί να καταλάβει ότι ο γερο-Χειμώνας, αν και πνέει τα λοίσθια, προβάλλει ακόμα λυσσώδη αντίσταση στον ακαταμάχητο Μάρτη, που αποτελεί τον μήνα που έχει αναλάβει το πιο δύσκολο έργο από τους άλλους έντεκα μήνες: να στρώσει τον δρόμο στην Άνοιξη. Κάπως έτσι, νομίζω, βλέπει τα πράγματα και ο γάλλος ζωγράφος και ποιητής Θεόφιλος Γκωτιέ και λέει σε δική μου απόδοση:
Ο Μάρτης τη δουλειά του σαν τελειώσει
Και Συ τον άθλο του καλά ζυγιάσεις,
Της λέει γλυκά στ’ Απρίλη το κατώφλι:
« Άνοιξη, μπορείς τώρα να περάσεις!».
( Από τη συλλογή Σμάλτα και Καμέες )
