Υπάρχουν λέξεις που επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο όταν πλησιάζει το Πάσχα. Λέξεις γνωστές, σχεδόν αναμενόμενες. Τις ακούμε από μικροί, τις διαβάζουμε, τις λέμε κι εμείς κάποτε. Όμως, όσο περνά ο καιρός, νιώθω ότι το Πάσχα δεν εξαντλείται σε αυτές τις λέξεις. Κάτι μέσα του μένει πιο βαθύ, πιο βαρύ, σαν μια μνήμη που δεν θέλει να γίνει απλώς ιδέα.
Λένε για το Πάσχα πως είναι η συμβολική εορτή της Θυσίας, της Αγάπης και της Ταπείνωσης. Και πράγματι, όποιος το πλησιάσει έτσι μπορεί να πάρει από αυτό πολλά πνευματικά στηρίγματα. Μπορεί να το σκεφτεί, να το ερμηνεύσει, να το μετατρέψει σε νόημα για τη ζωή του. Όμως μέσα μου πάντα υπάρχει η αίσθηση πως, αν μείνουμε μόνο εκεί, χάνουμε κάτι ουσιαστικό.
Γιατί το Πάσχα δεν είναι ένας θρησκειολογικός μύθος ούτε ένα συμβολικό αφήγημα για έναν πάσχοντα θεό. Δεν είναι ιστορία που γεννήθηκε μόνο για να διδάξει. Είναι γεγονός που άστραψε και σαρκώθηκε μέσα στον κόσμο, μέσα στον χρόνο, μέσα στην ανθρώπινη εμπειρία.
Καμιά φορά σκέφτομαι πόσο μακριά μπορεί να σταθεί κανείς από το πνεύμα του Χριστού ακόμη κι αν μιλά στο όνομά Του. Όταν όλα εξηγούνται εύκολα ως σύμβολα, όταν όλα γίνονται πιο ακίνδυνα μέσα στην αφαίρεση, τότε η καρδιά της πίστης αρχίζει σιγά σιγά να χάνει το βάρος της.
Δεν υπάρχει τίποτα το απλώς συμβολικό ή ιδεατό στο Πάσχα.
Είναι μια ιστορία που κουβαλά τον πόνο της πραγματικότητας. Ιστορία αίματος, ιδρώτα και αγάπης που δεν σταματά μπροστά στο μαρτύριο. Ιστορία σάρκας — όχι ιδέας. Ιστορία ενός κόσμου υλικού που δεν παραμερίζεται, αλλά γίνεται ο ίδιος τόπος της λύτρωσης.
Έχουμε έναν Θεό που γίνεται Σάρκα. Όχι σαν εικόνα ή σαν αλληγορία, αλλά σαν ανθρώπινη παρουσία που περπατά, κουράζεται, πεινά, συγκινείται. Και αυτή η Σάρκα παθαίνει. Πληγώνεται. Σταυρώνεται. Δέχεται μύρα και νεκρικές περιποιήσεις. Τοποθετείται μέσα στον τάφο όπως κάθε ανθρώπινο σώμα που έφτασε στο τέλος της πορείας του.
Κι όμως, εκεί δεν τελειώνει η ιστορία. Η ίδια Σάρκα ανασταίνεται και γίνεται αιώνια.
Ο Χριστός δίνει στους μαθητές Του ψωμί και κρασί. Δεν τους μιλά απλώς για το Σώμα και το Αίμα Του. Τους τα δίνει με πράγματα που μπορούν να κρατήσουν στα χέρια τους. Με κάτι που έχει υφή, μυρωδιά, γεύση. Η πίστη περνά μέσα από την ύλη, όχι γύρω της.
Ο Ιωάννης δεν πλησιάζει μια ιδέα. Σκύβει και ακουμπά στο στήθος του Ιησού με εκείνη τη φυσική οικειότητα που υπάρχει μόνο ανάμεσα σε ανθρώπους που αγαπιούνται. Δεν υπάρχει απόσταση εκείνη τη στιγμή, μόνο η ανθρώπινη ζεστασιά της παρουσίας.
Ο Πέτρος, όταν αρνείται, δεν απορρίπτει έναν μύθο. Αρνείται τον Διδάσκαλο με τον οποίο μοιράστηκε πεζοπορίες, φαγητό, κουβέντες, θαύματα. Και γι’ αυτό η άρνηση πονά τόσο βαθιά.
Ο Θωμάς δεν αρκείται σε μια αναγγελία Ανάστασης. Θέλει να δει. Να αγγίξει. Να βεβαιωθεί ότι μπροστά του στέκεται Σώμα αληθινό, με τα σημάδια του πάθους ακόμη πάνω του. Κι όταν το αγγίζει, η αμφιβολία του γίνεται ομολογία.
Πάνω στον Σταυρό δεν πέθανε μια ιδέα ούτε ένα φάντασμα. Πέθανε ένας άνθρωπος μέσα στην ιστορία. Ένας άνθρωπος που είναι ταυτόχρονα ο Θεός που δέχτηκε να γίνει άνθρωπος.
Γι’ αυτό το Πάσχα δεν στέκεται σαν σύμβολο. Είναι η ιστορία του Σταυρωμένου, του Νεκρού και του Αναστημένου Θεού. Και γι’ αυτό η σωτηρία δεν μένει σε μια σκέψη ή σε μια θεωρία· συνδέεται με πράξη, με γεγονός, με πραγματική ζωή.
Στο Πάσχα άλλοι βλέπουν περισσότερο το μυστήριο της πίστης, τη βαθύτερη πνευματική διάσταση που ανοίγεται μπροστά στον άνθρωπο αυτές τις ημέρες. Άλλοι πάλι μένουν πιο κοντά σε ό,τι φαίνεται γύρω μας: στην άνοιξη που ανοίγει, στο φως που αλλάζει τον αέρα, στα έθιμα που περνούν από γενιά σε γενιά.
Όση αλήθεια κι αν υπάρχει σε καθεμιά από αυτές τις ματιές, καμιά δεν είναι ολόκληρη από μόνη της. Γιατί στο Πάσχα συμβαίνει κάτι που αγγίζει και την ψυχή και τον κόσμο μαζί.
Τα βουνά που πρασινίζουν, η θάλασσα που φωτίζεται αλλιώς το πρωί της Ανάστασης, τα σπίτια που ανοίγουν, τα τραπέζια που στρώνονται. Το τραγούδι που ακούγεται χωρίς να χρειάζεται πολλή σκέψη. Τα κόκκινα αυγά, το κρασί που λάμπει στο τραπέζι , οι άνθρωποι που συναντιούνται και κοιτιούνται λίγο διαφορετικά εκείνες τις ώρες.
Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, σαν να περνά μια σιωπηλή ευλογία.
Όλα όσα βλέπουν τα μάτια μας — και όσα δεν προλαβαίνουν να δουν — μοιάζουν να έχουν αγγίξει κάτι από τη χάρη του Χριστού σαν μια παρουσία που διαπερνά ήσυχα τα πράγματα.
Μερικές φορές αισθάνομαι πως ό,τι αγγίζει το χέρι μου έχει αποκτήσει την αληθινή του μορφή. Σαν να καθαρίζει ο τρόπος που βλέπω.
Η Ανάσταση δίνει αυτή τη διαύγεια. Σαν να επιστρέφει ο κόσμος για λίγο στην πρώτη του καθαρότητα. Σαν να γίνεται ξανά πρωτόπλαστος και άγιος, όχι επειδή αλλάζει η ύλη του, αλλά επειδή φανερώνεται το βάθος του.
Και τότε καταλαβαίνω γιατί το Πάσχα δεν περιορίζεται σε μια στιγμή της λατρείας ή σε μια ανάμνηση του παρελθόντος. Απλώνεται μέσα στην καθημερινότητα. Μπαίνει σε απλά πράγματα: σε ένα κομμάτι ψωμί, σε μια σιωπηλή σκέψη, στον λόγο και στην αύρα της πρωίας και της εσπέρας.
Τίποτα δεν φαίνεται εντελώς συνηθισμένο εκείνες τις ώρες. Και το ευτελές μεταμορφώνεται σε διαμάντι.
Ίσως τελικά το Πάσχα να είναι μια πρόσκληση να ξαναδούμε τον κόσμο χωρίς τη συνήθεια που τον σκεπάζει. Να θυμηθούμε ότι η πίστη δεν γεννήθηκε για να αιωρείται πάνω από τη ζωή, αλλά για να εισοδεύει εντός της.
Αν ο Θεός μπήκε πραγματικά στην ιστορία του ανθρώπου, τότε κάθε ανθρώπινη στιγμή αποκτά άλλο βάρος. Όχι γιατί γίνεται εύκολη, αλλά γιατί δεν είναι πια έρημη.
Γι’ αυτό και τίποτα δεν μπορεί να με κρατήσει μακριά από την αγάπη του Χριστού. Ακόμη κι όταν ο κόσμος φαίνεται συνηθισμένος ή κουρασμένος, υπάρχει μέσα του αυτή η μνήμη και ανεξίτηλη σφραγίδα της Ανάστασης.
Και τότε αρχίζεις να καταλαβαίνεις κάτι που δεν λέγεται εύκολα με επιχειρήματα, αλλά μεγαλώνει και γεννάται και εκρήγνυται μέσα σου και ξαναγεννάται και πάλι σε έκρηξη αβάσταχτης χαράς σε πλημμυρίζει με φως. Φως το οποίον επλήρωσε ουρανόν και γη και τα καταχθόνια. Τότε ενεργούν τα άφθεγκτα ρήματα και η ανεκλάλητη χαρά. Αυτά τα περιγραφόμενα, που αποτύπωσε η γραφίδα η μεταδοτική των μυστικών της Ορθοδοξίας.
Ότι λοιπόν το Πάσχα δεν είναι μόνο αυτό που θυμόμαστε, αλλά αυτό που συνεχίζει να φωτίζει και να ενεργεί στα πράγματα γύρω μας.
Και έτσι, σιγά σιγά τίκτεται και παγιώνεται εντός της καρδίας η μοναδική Αλήθεια:
τα πάντα , τα κοντινά και τα μακρινά, τα μεγάλα και τα μικρά , μιλούν γι’ Αυτόν.
