Αν θα θέλαμε να εισέλθουμε στο λογοτεχνικό σύμπαν γενικά ενός συγγραφέα ή ποιητή, θα είχαμε βοήθεια από τις λέξεις εκείνες που επανέρχονται με συχνότητα στη γραφή του/της. Στο συγκεκριμένο έργο λέξεις, όπως « το φως», « η ομορφιά», « τραπεζώματα» αλλά και «κάματος», « πέτρινα χρόνια», δείχνουν την κατεύθυνση της οπτικής αλλά και το μεδούλι του κοσμοειδώλου που πλάθει η συγγραφέας με την πένα της.
Οι ήρωες χαρακτηρίζονται από την πάστρα όχι μόνο στις αυλές και τα σπίτια αλλά και στο φέρεσθαι: Καθαροί, τίμιοι, που προκόβουν και γίνονται αυτοδημιούργητοι, έτοιμοι να υψώσουν ένα ποτηράκι στην κοινή χαρά ή την κοινή λύπη. Ταυτόχρονα αθώοι κι ένοχοι, με μαράζι ή μυστικά ανείπωτα. Ρωγμές στους οικογενειακούς και φιλικούς δεσμούς που ο χρόνος τις γιγαντώνει και οι ήρωες ταλανίζονται.
Η συγγραφέας με ένα λόγο δραστικό διέρχεται τις δεκαετίες, δεκαετίες που οδήγησαν στην αστικοποίηση, καθώς το « κλεινόν άστυ» συγκέντρωνε όλες τις παραγωγικές δυνάμεις της πατρίδας και γινόταν συνώνυμο της προκοπής, της προοπτικής, της ευημερίας.
Η Κατερίνα Καββαδά, φορέας της βιωμένης παράδοσης του νησιού της ( Μεγανήσι Λευκάδας), ξέρει ρεαλιστικά και συνετά να αποστασιοποιείται, όταν πρέπει, και να αποτυπώνει τους ήρωες να ζυγίζονται στο μεταίχμιο των παθών και του μέτρου που συνειδητοποιούν ότι χάθηκε. Η πόλη τούς δίνει ευκαιρίες αλλά και τους εγκλωβίζει σε αδιέξοδα. Οι επιλογές τους δεν ωραιοποιούνται. Οι θύμησες φωτιά που σιγοκαίει αλλά και σαράκι που αλλοτριώνει αδελφικές, οικογενειακές, αισθηματικές σχέσεις.
Σε όλα της τα μυθιστορήματα ή νουβέλες η Αικατερίνη Καββαδά φτιάχνει ένα γυναικοκεντρικό δίκτυο σ’ έναν κόσμο ανδρών. Οι γυναίκες αυτές γοητεύουν, διαισθάνονται, προνοούν, γίνονται οι από μηχανής θεές της δικής τους μοίρας. Φρόνιμες και μυαλωμένες, πρακτικές, υπομένουν ή εξεγείρονται, πλανεύουν ή πλανεύονται. Με τόλμη η συγγραφέας μιλά για την παραίτηση, την κατάθλιψη, την ψυχιατρική βοήθεια. Γράφει για γυναίκες που μαραζώνουν, που ζουν ένα βίο αβίωτο, ξένες προς τον εαυτό τους και τα πρώτα τους όνειρα. Απενοχοποιεί την καταφυγή στον ψυχίατρο, γιατί πάνω απ’ όλα οι ηρωίδες το χρωστούν στον εαυτό τους ν’ ανακτήσουν τη ζωή τους. Για παράδειγμα, η γιατρός Κατερίνα βοηθά την Ελένη να βρει νόημα και την κλίση της στα σεμινάρια της ΧΑΝ, όπως και η ανιψιά Νούλη βοηθά τη θεία της Ανθούλα να ξαναβρεί τον εαυτό της και να εξελίξει το ταλέντο της στη συγγραφή και το κουκλοθέατρο. Η συγγραφέας δεν παραλείπει να τονίσει και τη χειραφέτηση από τον μικρόψυχο σύζυγο που σκυλιάζει στην επιτυχία της νοικοκυράς γυναίκας του.
Πιο ειδικά, παρακολουθούμε την πολύτεκνη οικογένεια του Νικόλα Πολίτη να δίνει φτερά στους νεοσσούς της αλλά και να μην μπορεί να προλάβει συμφορές με πρωταγωνιστές τα μέλη της. Καπεταναίοι σε χωριστά πλοία τα δύο πρώτα αγόρια, όπως τους όρκισε ο πατέρας τους, για να μην τους αφανίσει μαζί η θάλασσα, αγρότης ο Γιώργης που θα διαφέντευε τον κόπο και το βιος του πατρικού, γιατρός ο άλλος γιος και παιδιά που θα σπούδαζαν στην Αθήνα τα μικρότερα. Αυτοαναφορικότητα τρυφερή της συγγραφέα η ιδιότητα της φιλολόγου που έχει η θυγατέρα Ανθούλα και ο άντρας της στον οικείο χώρο των ανθρωπιστικών σπουδών, της μελέτης και της μετέπειτα επαγγελματικής πορείας.
Λίγο πολύ, λοιπόν, πρόσωπα που χτίζουν την καριέρα και βρίσκουν τη θέση τους στην πολύβουη Αθήνα. Μια Αθήνα που αποτυπώνεται και στη μεγαλοαστική της διάσταση μέσα από την οικογένεια του μεγαλοδικηγόρου Σπύρου Φλόγα. Ένας Φλόγας με διασυνδέσεις αλλά και τον κυνισμό της τάξης του, την αναλγησία και τον αυταρχισμό απέναντι στα παιδιά του, ειδικά προς τον καλλιτέχνη γιο Βασίλη.
Παρακολουθούμε φοιτητικούς ενθουσιασμούς, νεανικά σκιρτήματα, συγκρούσεις ενδοοικογενειακές κι όλα με καμβά την Ελλάδα που αλλάζει πότε με κλυδωνισμούς, πότε με προσδοκίες. Φόντο ροκ συναυλίες, η χώρα στο γύψο, εξορίες , η εισβολή στην Κύπρο, η μεταπολίτευση αλλά και οι μπουάτ, το Νέο Κύμα. Όλα ιδωμένα στον αντίκτυπο που έχουν στις ζωές των ηρώων. Αλλά και δευτεραγωνιστές άλλοι ήρωες πιο αφανείς και ταπεινοί, όπως η άξια και καλόκαρδη μαυροφορεμένη θεία Χρυσούλα με τον προσωπικό της σταυρό ή ο παππούς του Βασίλη με τη σοφία ζωής. Και το πατρικό στο νησί γίνεται σημείο αναφοράς για παιδιά κι εγγόνια, σε γλέντια για επιτυχίες κι αρραβώνες αλλά και στη σύντομη απόδραση για διακοπές. Η κληματαριά έγινε μάρτυρας σε χαρές και θλίψεις.
Η συγγραφέας τονίζει το δίχτυ της μοίρας έντεχνα. Τα μότο στην αρχή αρκετών κεφαλαίων δείχνουν φανερά το αναπόδραστο. Από τη Μήδεια του Ευριπίδη στην αρχή του βιβλίου ως το Σεφέρη με τη φράση: « Στήνουμε θέατρα και σκηνικά, όμως η μοίρα μας πάντα νικά και τα σαρώνει και μας σαρώνει». Οι μεταπτώσεις του βίου, οι εγκλωβισμοί, τα προσωπικά αδιέξοδα φαινομενικά ακούνητα, έρχεται η ώρα που αίρονται είτε από μοιραία γεγονότα είτε από το έμπρακτο νοιάξιμο των αγαπημένων που σπρώχνει προς την υπέρβαση.
Η γραφή της Κατερίνας Καββαδά απολαυστική, ρεαλιστική και συνάμα λυτρωτική μέσα από την αναδρομική αφήγηση δίνει ανθρώπους αληθινούς με τα πάθη, τα χαρίσματα και τις διακυμάνσεις τους. Αφήνει να φανούν οι ευαισθησίες, η παρατηρητικότητα, τα μεράκια και η ανθρωπογνωσία της. Ανθρωπογνωσία που βλέπει με κατανόηση τις « χαμένες ζωές», όπως γράφει. Και μοιράζεται μαζί μας την αισιοδοξία ότι μπορούν να ανακτηθούν. Και τα πρόσωπα να βγουν στο φως. Χαρακτηριστικά τα λόγια του παππού προς τον εγγονό:
«…βρήκαμε το κουράγιο ν’ αγκαλιάσουμε τους εαυτούς μας, γιατί βαθιά μέσα μας πιστεύαμε ότι στην άκρη του δρόμου πάντα θα υπάρχει ένα χέρι που θα κρατά ένα λουλούδι για όλους».
« Ο χορός του ανέμου» συναρπαστικό ανάγνωσμα με αλήθεια κι αυθεντικότητα, όπως η ίδια η ζωή. Απρόβλεπτη αλλά και πολύτιμη!
Ειρήνη Ζαμάνη
