Μια αναπάντεχη ποιητική επισκόπηση του κύκλου
Τι είναι ο κύκλος; Ίσως να μην μας έχει περάσει ποτέ από το μυαλό να τον χρησιμοποιήσουμε ως θέμα μιας ποιητικής συλλογής. Ή, ίσως και να μας έχει περάσει, αλλά να μην βρήκαμε ποτέ τόσες πολλές παραμέτρους, εξακτινωμένες επί παντός επιστητού, για να εξηγήσουμε το σχήμα του. Και να αποκρυπτογραφήσουμε την ζωή του μέσα στην δική μας ζωή. Οπωσδήποτε για ν’ ασχοληθεί κάποιος μαζί του, θα πρέπει, τουλάχιστον, ο κύκλος να τον γοητεύει. Και ο Βάλτερ Πούχνερ, μέσα από την ποιητική του συλλογή «Κύκλοι», από τις εκδόσεις Νίκας, ξεδιπλώνει πάνω στο χαρτί κάθε πιθανό και απίθανο συλλογισμό γύρω από την ύπαρξή του.
Ο πολυγραφότατος Πούχνερ ασχολείται με ένα σχήμα πολύσημο. Τι συμβολίζει ο κύκλος; Την αιωνιότητα, την τελειότητα. Την ολοκλήρωση, την ζωή. Την αρμονία. Την αρχή μετά το τέλος, την επανάληψη των τεσσάρων εποχών του χρόνου και όχι μόνο, αλλά και την αναγέννηση. Ως σχήμα δέσποζε με τον συμβολισμό και την σημασία του σε πολλές αρχαίες θρησκείες. Άλλωστε είναι το πιο «μαλακό» από τα σχήματα, αφού δεν έχει γωνίες.
Μέσα από 38 σύντομα πεζόμορφα ποιήματα λοιπόν, τα οποία αριθμούνται με ελληνικούς αριθμούς, ο Βάλτερ Πούχνερ στοχάζεται και φιλοσοφεί, ξεδιπλώνοντας αλήθειες κι αποφθέγματα, γύρω όχι μόνο από το σχήμα αυτό καθαυτό του κύκλου, αλλά και γύρω από την διείσδυση και την ίδια την «ζωή» του μέσα στην δική μας ζωή, την πολλαπλότητά του, και την σημασία του.
Και το βιβλίο του, «Κύκλοι», δείχνει να ακολουθεί κι αυτό με τη σειρά του μια συγκεκριμένη, κυκλική πορεία, από την αρχή μέχρι το τέλος του: ανοίγει την περιήγησή του με τους ιστοριογράφους της ανθρωπότητας να εντρυφούν «στο έργο τους», συνεχίζει με το εκκύκλημα του αρχαίου θεάτρου, με το οποίο πραγματοποιεί έναν επιτυχημένο παραλληλισμό θεάτρου και ζωής, και προχωρά στην εμβριθή ανάλυση των επί μέρους κύκλων της κοινωνίας, του χρόνου, του αίματος, του τροχού της τύχης, της ύπαρξης του στρογγυλού πλανήτη μας, των μαστών της μάνας, των κύκλων του άδικου, των κρίκων, της μορφής των ανοιχτών και των κλειστών κύκλων, των κύκλων που σχηματίζουν οι παρέες, και ούτω καθ’ εξής, στην εξέταση πλείστων όσων μοναδικών και σημαντικών κύκλων, μέχρι τους «Κύκλους της Ανθρωποκαίνου», οι οποίοι, εν είδει επιλόγου, κλείνουν την ποιητική-κειμενική περιήγηση του συγγραφέα με καίριους φιλοσοφικούς στοχασμούς και αφορισμούς πάνω στην ανθρώπινη συνθήκη, παρελθοντική, παρούσα και μελλοντική.
Τα ίδια τα κείμενα αποτελούνται από εμφανώς διακριτές μεταξύ τους παραγράφους που συγκροτούν ξεχωριστές, ολοκληρωμένες σκέψεις, ενώ τον ειρμό του βιβλίου συμπληρώνουν ελευθερόστιχα ποιήματα κλασικού τύπου.
Χρησιμοποιώντας μια γραφή λιτή, αλλά ταυτόχρονα και πολύ μεστή, μικρές φράσεις αλλά και καίριες λέξεις, ο Πούχνερ αναμειγνύει με επιτυχία την ποιητικότητα, τις λογοτεχνικές εικόνες και τις μεταφορές, με τον ψύχραιμο συλλογισμό. Αναρωτιέται. Προβληματίζει. Εικάζει. Αναπτύσσει επιχειρήματα, καταγράφει σκέψεις, και καταλήγει σε συμπεράσματα.
Θεωρεί την ύπαρξη του κύκλου πολύπλευρη και πολυεπίπεδη όχι μονάχα πάνω στον πλανήτη μας, αλλά και μέσα σε ολόκληρο το σύμπαν. Μέσα σε όλα τα έμβια όντα, την ιστορία τους, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον τους. Και αποκαλύπτει, απογράφει και αναλύει με τρισδιάστατο τρόπο και μοναδική ευστροφία, κύκλους παντού μέσα και γύρω από τον άνθρωπο, ως μονάδας και ως συνόλου, και την ιστορία του.
Τους ανοιχτούς, ατελείς κύκλους, τους θεωρεί ζωντανούς οργανισμούς, καθώς επιτρέπουν στην φρεσκάδα του νέου να εισχωρήσει μέσα τους, ενώ τους κλειστούς και τέλειους, νομοτελειακά ίδιους, χωρίς καμιά μεταβολή, τους χαρακτηρίζει «στείρους» και νεκρούς.
Το πεζόμορφο ποίημα «ιστ’» μάλιστα, αναδεικνύεται στο μοναδικό ερωτικό ποίημα της συλλογής, καθώς σ’ αυτό, το ποιητικό υποκείμενο, εγκαταλείπει τους άμεσους φιλοσοφικούς στοχασμούς του, και απευθύνεται σε γ’ ενικό πρόσωπο εμφανώς σε γυναίκα. Τα κεφαλαία γράμματα στην αρχή της πρώτης παραγράφου υποδεικνύουν τον υπότιτλο «Κύκλοι της φωνής, κύκλοι της σιωπής», ενώ από το περιεχόμενο κάθε φράσης αναδίνεται το συναίσθημα της παράφορης αγάπης, καθ’ ομολογία του ίδιου του ποιητή. «Και τότε αγάπησα παράφορα τη φωνή σου», μας λέει.
Εξίσου ξεχωριστό αναδεικνύεται και το επίσης πεζόμορφο «κστ’», με τα κεφαλαία γράμματα αυτή τη φορά να επισημαίνουν τον υπότιτλο «Ο κύκλος των ποιητών». Εδώ ο συγγραφέας επισημαίνει, με την ενάργεια και την ευστοχία που τον διακρίνουν σε ολόκληρο το βιβλίο, τόσο το «είναι» της ποιητικής ψυχής ως μονάδας, όσο και την φυσιογνωμία των ποιητικών κύκλων ως συνόλου μέσα στην κοινωνία. Διαβάζουμε στην τέταρτη παράγραφο του κειμένου: «Ο κύκλος των ποιητών είναι ο ένδοξος δίσκος της διανόησης και της αισθητικής ευαισθησίας, το μυστήριο δισκοπότηρο των ταλέντων μιας κοινωνίας, ο ευαίσθητος σεισμογράφος των εξελίξεων, ένας ευάλωτος γαλαξίας στοχασμών που φυλάει τους θησαυρούς της γλώσσας και της ομορφιάς της· η εκλεκτή παρέα των ομοτέχνων, το σινάφι των γλωσσοτεχνικών που προωθούν με τα έργα τους την ύψιστη κληρονομιά ενός λαού σ’ έναν κόσμο, που θέλει τη γλώσσα μέσο συνεννόησης και τίποτε άλλο».
Ενώ μια από τις πλέον όμορφες και σημαντικές μορφές κύκλου που εμπνέεται να παρουσιάσει ο Πούχνερ, περιγράφεται στο κλασικής μορφής ποίημα «θ’», με τον τίτλο «Μαστός». Το ποίημα αποτελεί πραγματικό ύμνο στην οντότητα της μητέρας, κι εμείς εδώ παραθέτουμε τις δύο πρώτες στροφές, μαζί με την τελευταία, προς τέρψιν των αναγνωστών, οι οποίοι θα ανεύρουν οπωσδήποτε σε τούτο το βιβλίο ξεχωριστό ενδιαφέρον:
«Κύκλοι των μαστών, κύκλοι των ματιών, δίδυμοι γαλακτοπίδακες / τα πρώτα μάτια του κόσμου, κι είναι μάλιστα δυο / το αρτεσιανό, το ζωοδόχο, πηγές οι αναβλύζουσες / ο γαλακτοφόρος ορίζοντας, ο πρώτος γαλαξίας· // σαν αυτόν δεύτερος δεν θα υπάρχει πλέον /τότε που χάνεις αυτόν, δε θα βρεις άλλον / όσα βυζιά και να φιλάς.»
«Αυτός ο πρώτος έρωτας σφραγίζει την πορεία / σαν τη μητέρα το μωρό κανείς δεν θα σ’ αγαπήσει· / το παιδί μέσα σου γνωρίζει την απλή αλήθεια· / κάθε φιλί σου ενθυμίζει την πρώτη εμπειρία· / η αναζήτηση του αδύνατου συνεχίζεται· / το ξέρει ο νους, μα η καρδιά είναι παλιάς σχολής».
Όσοι πιστοί εραστές της σύγχρονης, ποιοτικής ποιητικής γραφής λοιπόν, προσέλθετε…
