ΥΛΙΚΟ

 

Βιογραφικό Σημείωμα

Ο Philip Larkin (Φίλιπ Λάρκιν, 1922–1985) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους και πιο αγαπητούς Άγγλους ποιητές του 20ού αιώνα. Αν και η δημόσια εικόνα του ήταν αυτή ενός μοναχικού, σχεδόν στρυφνού ανθρώπου, το έργο του διακρίνεται για την απλότητα, τη μελαγχολία και την τρομερή του ακρίβεια.

 

Τα Πρώτα Χρόνια και η Μόρφωση: Γεννήθηκε στο Coventry της Αγγλίας. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου συνδέθηκε φιλικά με τον συγγραφέα Kingsley Amis.

 

Η “Διπλή” Ζωή -Ποιητής και Βιβλιοθηκάριος: Σε αντίθεση με άλλους λογοτέχνες, ο Λάρκιν δεν έζησε ως “επαγγελματίας συγγραφέας”. Εργάστηκε σχεδόν όλη του τη ζωή ως βιβλιοθηκάριος. Από το 1955 μέχρι τον θάνατό του, ήταν ο διευθυντής της βιβλιοθήκης στο Πανεπιστήμιο του Hull. Η σταθερή, ρουτινιάρικη δουλειά του τροφοδότησε την ποίησή του με θέματα από την καθημερινότητα του μέσου ανθρώπου.

 

Το Έργο και το Ύφος του: Υπήρξε ηγετική μορφή του λογοτεχνικού κινήματος “The Movement”, που  απέρριπτε τον μοντερνισμό και τον ρομαντισμό, προτιμώντας την καθαρή γλώσσα, τον ορθολογισμό και την παραδοσιακή φόρμα. Η φθορά του χρόνου, η μοναξιά, ο θάνατος, η διάψευση των προσδοκιών και η αγγλική επαρχία, ήταν τα κύρια θέματά του . Σημαντικές συλλογές: The Less Deceived (1955), The Whitsun Weddings (1964), High Windows (1974).

 

Διακρίσεις και Υστεροφημία: Το 1984 του προσφέρθηκε ο τίτλος του “Poet Laureate” (Δαφνοστεφής Ποιητής της Βρετανίας), τον οποίο όμως αρνήθηκε, προτιμώντας να μείνει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Έγραψε επίσης δύο μυθιστορήματα και υπήρξε δεινός κριτικός της τζαζ μουσικής. Πέθανε το 1985, από καρκίνο, στο Hull.

 

Πρωτότυπο Ποίημα

 

Philip Larkin / Church Going

1
Once I am sure there’s nothing going on
I step inside letting the door thud shut.
Another church: matting seats and stone
and little books; sprawlings of flowers cut
For Sunday brownish now; some brass and stuff
Up at the holy end; the small neat organ;
And a tense musty unignorable silence
Brewed God knows how long. Hatless I take off
My cycle-clips in awkward reverence
2
Move forward run my hand around the font.
From where i stand the roof looks almost new–
Cleaned or restored? someone would know: I don’t.
Mounting the lectern I peruse a few
hectoring large-scale verses and pronounce
Here ended much more loudly than I’d meant
The echoes snigger briefly. Back at the door
I sign the book donate an Irish sixpence
Reflect the place was not worth stopping for.
3
Yet stop I did: in fact I often do
And always end much at a loss like this
Wondering what to look for; wondering too
When churches fall completely out of use
What we shall turn them into if we shall keep
A few cathedrals chronically on show
Their parchment plate and pyx in locked cases
And let the rest rent-free to rain and sheep.
Shall we avoid them as unlucky places?
4
Or after dark will dubious women come
To make their children tough a particular stone;
Pick simples for a cancer; or on some
Advised night see walking a dead one?
Power of some sort or other will go on
In games in riddles seemingly at random;
But superstition like belief must die
And what remains when disbelief has gone?
Grass weedy pavement brambles buttress sky.
5
A shape less recognisable each week
A purpose more obscure. I wonder who
Will be the last the very last to seek
This place for what it was; one of the crew
That tap and jot and know what rood-lofts were?
Some ruin-bibber randy for antique
Or Christmas-addict counting on a whiff
Of grown-and-bands and organ-pipes and myrrh?
Or will he be my representative
6
Bored uninformed knowing the ghostly silt
Dispersed yet tending to this cross of ground
Through suburb scrub because it held unsplit
So long and equably what since is found
Only in separation–marriage and birth
And death and thoughts of these–for which was built
This special shell? For though I’ve no idea
What this accoutered frowsy barn is worth
It pleases me to stand in silence here;
7
A serious house on serious earth it is
In whose blend air all our compulsions meet
Are recognised and robed as destinies.
And that much never can be obsolete
Since someone will forever be surprising
A hunger in himself to be more serious
And gravitating with it to this ground
Which he once heard was proper to grow wise in
If only that so many dead lie round.

Απόδοση στα Ελληνικά

 

Πηγαίνοντας στην Εκκλησία/ Εκκλησιασμός

 

1

Μόλις σιγουρευτώ πως δεν συμβαίνει τίποτα,

μπαίνω μέσα, αφήνοντας την πόρτα να κλείσει με γδούπο.

Άλλη μια εκκλησία: ψάθινα καθίσματα και πέτρα

και βιβλιαράκια· σκορπισμένα λουλούδια κομμένα

για την Κυριακή, καφετιά πια· λίγα μπρούντζινα και πράγματα

εκεί στην άγια άκρη· το μικρό, περιποιημένο όργανο·

Και μια τεταμένη, μουχλιασμένη, αναπόδραστη σιωπή,

που βράζει ο Θεός ξέρει πόσο καιρό. Χωρίς καπέλο, βγάζω

τα κλιπ του παντελονιού μου με αμήχανη ευλάβεια.

2

Προχωρώ μπροστά, περνώ το χέρι μου στην κολυμπήθρα.

Από εκεί που στέκομαι, η οροφή μοιάζει σχεδόν καινούργια —

Καθαρισμένη ή αναπαλαιωμένη; Κάποιος θα ήξερε· εγώ όχι.

Ανεβαίνοντας στον άμβωνα, περιεργάζομαι μερικούς

επιτακτικούς, μεγαλόσχημους στίχους και προφέρω

Εδώ τελειώνει η ανάγνωση πολύ πιο δυνατά απ’ όσο ήθελα.

Οι ηχώ κρυφογελούν για λίγο. Πίσω στην πόρτα,

υπογράφω το βιβλίο, δωρίζω μια ιρλανδική εξάπενη,

συλλογίζομαι πως το μέρος δεν άξιζε τη στάση.

3

Κι όμως σταμάτησα: μάλιστα, το κάνω συχνά

και πάντα καταλήγω σε μια τέτοια αμηχανία,

αναρωτώμενος τι να ψάξω· αναρωτώμενος επίσης

όταν οι εκκλησίες αχρηστευτούν τελείως,

σε τι θα τις μετατρέψουμε· αν θα κρατήσουμε

μερικούς καθεδρικούς μόνιμα σε επίδειξη,

τις περγαμηνές, τα δισκοπότηρα και τις πυξίδες σε κλειστές προθήκες,

και αφήσουμε τις υπόλοιπες δωρεάν στη βροχή και τα πρόβατα.

Θα τις αποφεύγουμε σαν μέρη κακότυχα;

4

Ή μετά το σκοτάδι, θα έρχονται αμφίβολες γυναίκες

να βάλουν τα παιδιά τους να αγγίξουν μια συγκεκριμένη πέτρα·

να μαζέψουν βότανα για τον καρκίνο· ή σε κάποια

νύχτα που τους ορίστηκε, να δουν να περπατά ένας νεκρός;

Κάποιας μορφής δύναμη θα συνεχίσει να υπάρχει

σε παιχνίδια, σε αινίγματα, φαινομενικά στην τύχη·

Όμως η δεισιδαιμονία, όπως η πίστη, πρέπει να πεθάνει,

και τι απομένει όταν η απιστία έχει φύγει;

Χορτάρι, ζιζάνια στο πλακόστρωτο, βάτα, αντηρίδες, ουρανός.

5

Ένα σχήμα λιγότερο αναγνωρίσιμο κάθε βδομάδα,

ένας σκοπός πιο ασαφής. Αναρωτιέμαι ποιος

θα είναι ο τελευταίος, ο τελευταίος που θα αναζητήσει

αυτό το μέρος γι’ αυτό που υπήρξε· κάποιος από το σινάφι

που χτυπούν το ξύλο, κρατούν σημειώσεις και ξέρουν τι ήταν τα τέμπλα;

Κάποιος ερειπιολάγνης, διψασμένος για αντίκες,

ή εθισμένος στα Χριστούγεννα που προσδοκά μια μυρωδιά

από ράσα, αυλούς οργάνου και σμύρνα;

Ή μήπως θα είναι ο δικός μου αντιπρόσωπος,

6

Βαριεστημένος, ανενημέρωτος, γνωρίζοντας το φασματικό ίζημα

διασκορπισμένο, κι όμως τείνοντας προς αυτόν τον σταυρό εδάφους

μέσα από τα χαμόκλαδα των προαστίων, επειδή κράτησε αρραγές

τόσο καιρό και ισόρροπα αυτό που έκτοτε βρίσκεται

μόνο σε διαχωρισμό — γάμος και γέννηση

και θάνατος και σκέψεις γι’ αυτά — για τα οποία χτίστηκε

αυτό το ειδικό κέλυφος; Γιατί αν και δεν έχω ιδέα

τι αξίζει αυτός ο εξοπλισμένος, ακατάστατος αχυρώνας,

με ευχαριστεί να στέκομαι εδώ στη σιωπή·

7

Ένα σπίτι σοβαρό σε σοβαρή γη είναι,

στον ανακατεμένο αέρα του όλες οι παρορμήσεις μας σμίγουν,

αναγνωρίζονται και ενδύονται ως πεπρωμένα.

Και αυτό το κομμάτι ποτέ δεν μπορεί να παλιώσει,

αφού κάποιος θα ξαφνιάζει για πάντα

μια πείνα μέσα του να γίνει πιο σοβαρός,

και θα έλκεται μαζί της προς αυτό το έδαφος,

που κάποτε άκουσε πως ήταν πρόσφορο για να φρονιμέψει κάποιος,

έστω και μόνο επειδή τόσοι νεκροί κείτονται τριγύρω.

 

Σημείωση: Η μετάφραση προσπαθεί να διατηρήσει το ελαφρώς ειρωνικό, αλλά τελικά στοχαστικό ύφος του Λάρκιν. Όροι όπως “rood-lofts”, “pyx” κ.ά έχουν αποδοθεί με αντίστοιχους λειτουργικούς, όπου υπάρχουν, ή περιγραφικούς όρους.

*   *

ΣΧΟΛΙΑ

Α

Το ποίημα αυτό, που δημοσιεύτηκε το 1954 στη συλλογή The Less Deceived, είναι από τα πιο γνωστά του Larkin και πραγματεύεται τη θέση της εκκλησίας και της θρησκείας σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο κοσμικός. Αποτελεί κλασικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιεί την αυστηρή λογική και τη δομική τάξη για να αντιμετωπίσει ένα βαθιά υπαρξιακό και θρησκευτικό θέμα. Το “Church Going”, πρόκειται για ένα από τα πιο εμβληματικά ποιήματα του 20ού αιώνα, που ισορροπεί ανάμεσα στον σκεπτικισμό και τη βαθιά, σχεδόν ενστικτώδη, ανάγκη για το “ιερό”.

 

Η Δομή: Λογική, Τάξη και Επανάληψη

Το ποίημα αποτελείται από επτά στροφές, η καθεμία εννεάστιχη, γραμμένες σε ομοιοκαταληξία ABABCDDCD. Αυτή η ακριβής, σταθερή και επαναλαμβανόμενη μορφή είναι το κλειδί για τη σύνδεση Ποίησης-Λογικής στον Λάρκιν. Στα μαθηματικά αναλύουμε τη δομή της ομοιοκαταληξίας του Λάρκιν ως επαναλαμβανόμενο μοτίβο (pattern).

 

Σταθερότητα: Η απαρέγκλιτη τήρηση του ίδιου μέτρου (συνήθως ίαμβος πεντάμετρος) και ίδιας ομοιοκαταληξίας σε όλο το μήκος του ποιήματος δίνει την αίσθηση μιας συστηματικής έρευνας ή μιας επιστημονικής απόδειξης.

 

Η Ροή του Επιχειρήματος: Ο Λάρκιν δεν εκφράζει απλώς συναισθήματα. Οργανώνει το ποίημα ως λογικό επιχείρημα σε επτά στάδια (στροφές). Κάθε στροφή είναι ένα βήμα στην πορεία του:

1. Παρατήρηση: Περιγραφή της τυχαίας επίσκεψης του αφηγητή στην εκκλησία.
2. Απογραφή: Καταγραφή των αντικειμένων μέσα στην εκκλησία (πράξη παρόμοια με το «μέτρημα»).
3. Σύγχυση/ Δυσπιστία: Ομολογία ότι δεν καταλαβαίνει τη λειτουργία των αντικειμένων και την τελετουργία.
4. Υπόθεση (Μέρος Ι): Πώς θα μοιάζουν οι εκκλησίες όταν η θρησκεία πεθάνει εντελώς (θα γίνουν απλά ερείπια);
5. Υπόθεση (Μέρος ΙΙ): Τι θα κάνουν οι άνθρωποι σε αυτά τα μέρη; (ίσως τίποτα, ίσως τραβήξουν μόνο φωτογραφίες).
6. Η Ερώτηση: Τι ακριβώς χάνεται; Τι ήταν αυτό που έφερνε τους ανθρώπους εδώ; (Εδώ αρχίζει να εμβαθύνει).
7. Το Συμπέρασμα (Η Λύση): Η τελική, φιλοσοφική του θέση για την αξία της εκκλησίας ως τόπου.

 

Η Λογική της Διαδικασίας

Όπως ένας επιστήμονας ή φιλόσοφος, ο αφηγητής του Λάρκιν ακολουθεί μια διαδικασία:

1. Εμπειρισμός (Observation): Επισκέπτεται έναν άγνωστο χώρο (την εκκλησία).
2. Ανάλυση (Analysis): Αναλύει τα δεδομένα —τις κουραστικές «τελετουργίες» και τα «αντικείμενα».
3. Εξαγωγή Συμπεράσματος (Conclusion): Φτάνει σε μια οριστική, αν και απαισιόδοξη, αλήθεια.

 

Η «λύση» του Λάρκιν είναι επίσης απολύτως λογική: η εκκλησία δεν είναι σημαντική λόγω του Θεού, αλλά ως “serious house on serious earth” (ένα σοβαρό σπίτι πάνω σε σοβαρή γη). Είναι ένα μέρος όπου οι άνθρωποι έρχονται για να αντιμετωπίσουν τα μεγάλα, αμετάβλητα ζητήματα —τον θάνατο, τον γάμο, τη γέννηση. Η αξία της είναι λειτουργική και κοινωνική, όχι μόνο θρησκευτική.

 

Η Αριθμητική της Απώλειας

Το “Church Going” χρησιμοποιεί τη λογική της αφαίρεσης και του μηδενός.

1. Ο Λάρκιν φαντάζεται το μέλλον ως μια συνεχή αφαίρεση θρησκευτικής πίστης, φτάνοντας τελικά στο μηδέν (0): μια άδεια, ερειπωμένη εκκλησία.
2. Ποια είναι η τιμή του 0; Αναρωτιέται τι απομένει όταν αφαιρέσεις την πίστη. Και η απάντηση είναι: απομένει ο φόβος του θανάτου, η ανάγκη για τελετουργία και ο σεβασμός για την έννοια της σοβαρότητας.
3. Αυτό είναι ένα λογικό πείραμα σκέψης: “Αν αφαιρέσουμε το Χ (Θεός), τι απομένει στο Ψ (Εκκλησία);” Ο Λάρκιν απαντά με την ακρίβεια ενός μαθηματικού που αναζητά το υπόλοιπο μιας εξίσωσης.

Συμπέρασμα

Στον Λάρκιν, ο άξονας Ποίηση και Μαθηματικά/ Λογική εκδηλώνεται ως:

1. Δομική Ακρίβεια: Χρήση σταθερών, παραδοσιακών, «λογικών» ποιητικών μορφών (ομοιοκαταληξίες, μέτρο).
2. Αναλυτική Προσέγγιση: Αντιμετώπιση συναισθηματικών και υπαρξιακών θεμάτων μέσω της διαδικασίας της παρατήρησης, της ανάλυσης και του λογικού συμπεράσματος.
3. Αριθμητικές Μεταφορές: Χρήση των αριθμών (1, 2, 0) ή της αριθμητικής λογικής (πρόσθεση, αφαίρεση, άρνηση) ως κεντρικού εργαλείου για τη διερεύνηση της ανθρώπινης κατάστασης.

 

Β

Η σύνδεση του Philip Larkin με τα μαθηματικά στο “Church Going” δεν είναι προφανής μέσω σχετικών τύπων, αλλά μέσω της δομής, της στατιστικής και της γεωμετρίας του χώρου.

 

Η Γεωμετρία της Πίστης

Ο Λάρκιν αντιμετωπίζει την εκκλησία ως έναν “σταυρό εδάφους” (cross of ground). Χρησιμοποιεί τον χώρο ως ένα γεωμετρικό σημείο αναφοράς όπου τέμνονται οι οριζόντιες γραμμές της καθημερινότητας με την κάθετη διάσταση του χρόνου και του θανάτου. Η εκκλησία λειτουργεί ως ένας Τοπολογικός χώρος που διατηρεί το “σχήμα” του (shell) ακόμη και όταν το περιεχόμενο (η πίστη) έχει εξατμιστεί.

 

Πιθανότητες και Εντροπία

Το ποίημα είναι μια άσκηση στις πιθανότητες του μέλλοντος. Ο Λάρκιν αναρωτιέται για το “όριο” (limit) της θρησκείας:

• Τι συμβαίνει όταν η πίστη τείνει στο μηδέν;
• Ποια είναι η “υπολειμματική τιμή” (residual value) ενός ιερού χώρου;

Η περιγραφή της φθοράς (χόρτα, μπάζα, σκουριά) θυμίζει την έννοια της εντροπίας σε ένα κλειστό σύστημα που χάνει την ενέργειά του.

 

Η “Μαθηματική” Ακρίβεια της Γλώσσας

Ο Λάρκιν ανήκε στο κίνημα “The Movement”, που προέκρινε τη λογική και τη διαύγεια έναντι του πάθους. Η δομή των στροφών του είναι αυστηρά υπολογισμένη (9 στίχοι ανά στροφή, συγκεκριμένο μέτρο), λειτουργώντας ως αλγόριθμος σκέψης:

Παρατήρηση (Είσοδος δεδομένων) – Αμφισβήτηση (Επεξεργασία) – Συμπέρασμα (Έξοδος).

 

Το Υπαρξιακό “Μηδέν”

Το ερώτημα “τι απομένει όταν η απιστία έχει φύγει;” είναι ουσιαστικά μια αφαίρεση. Αν A είναι η πίστη και B η απιστία, ο Λάρκιν αναζητά το σταθερό υπόλοιπο (constant) που παραμένει στην εξίσωση της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτή η σταθερά, για τον ίδιο, είναι η “σοβαρότητα” (seriousness).

 

ΕΠΙΜΕΤΡΟ -ΕΚΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

 

“Man, hands on misery to man. It deepens like a coastal shelf.”

 

Αυτοί οι εμβληματικοί στίχοι προέρχονται από το ποίημα “This Be The Verse” του Larkin. Είναι μια από τις πιο διάσημες (και κυνικές) περιγραφές της ανθρώπινης κατάστασης και της κληρονομικότητας του πόνου. Στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως εξής: «Ο άνθρωπος παραδίδει τη δυστυχία στον άνθρωπο. Βαθαίνει σαν την υφαλοκρηπίδα.»

 

Μια πιο ελεύθερη, λογοτεχνική προσέγγιση:

Αν θέλαμε να αποδώσουμε την αίσθηση της «σταδιακής κατηφόρας» που υπονοεί ο Larkin: «Από άνθρωπο σε άνθρωπο η δυστυχία κληροδοτείται. Βαθαίνει σαν τον κατήφορο του βυθού.»

 

Γιατί η παρομοίωση με την υφαλοκρηπίδα:

Ο Larkin χρησιμοποιεί την εικόνα του coastal shelf (υφαλοκρηπίδα) για να δείξει ότι:

(i) Η δυστυχία δεν είναι στάσιμη: Όσο προχωράς από γενιά σε γενιά (όπως προχωράς από την ακτή προς τα ανοιχτά), το “βάθος” του τραύματος μεγαλώνει.

(ii) Είναι αναπόφευκτη: Είναι μια φυσική, ανθρώπινη διαδικασία. Όπως ο πυθμένας της θάλασσας αναπόφευκτα βαθαίνει, έτσι και το συναισθηματικό φορτίο γίνεται βαρύτερο με το πέρασμα του χρόνου.

 

 

Σημείωση

Για το άλλο μαθηματικό ποίημα του Philip Larkin / Counting μπορεί να δει κάποιος την ανάρτηση της 29 Νοεμβρίου 2025.