Η μνήμη ως αφή και η ποίηση του ελάχιστου

Στη συλλογή ο Γιώργος Χιώτης επιχειρεί κάτι σπάνιο και επικίνδυνο για την ποίηση: να σταθεί όσο πιο κοντά γίνεται σε μια εμπειρία απώλειας χωρίς να την εξηγήσει, χωρίς να την εξαντλήσει συναισθηματικά, χωρίς να την προστατεύσει με ρητορικά τεχνάσματα. Ο τίτλος —μια εικόνα λεπτή, σχεδόν αμελητέα— προϊδεάζει για το είδος της έντασης που θα ακολουθήσει: όχι κραυγή, αλλά αφή· όχι βάρος, αλλά σημείο επαφής.

Η μνήμη του πατέρα, κεντρικός άξονας της συλλογής, δεν παρουσιάζεται ως αφήγηση ζωής ούτε ως αναδρομική εξομολόγηση. Αντίθετα, λειτουργεί ως πεδίο διαρκούς τριβής ανάμεσα στη γλώσσα και στο σώμα, ανάμεσα στο παρόν της γραφής και στο παρελθόν που επιμένει. Η ποίηση του Χιώτη δεν θυμάται με τη συμβατική έννοια· ενεργοποιεί τη μνήμη σαν ένα υλικό που μεταβάλλεται καθώς το αγγίζεις, σαν κάτι που αντιστέκεται στη σταθεροποίηση.

Οι στίχοι είναι λιτοί, συχνά αποσπασματικοί, και οργανώνονται με τέτοιον τρόπο ώστε να διακόπτουν τη ροή αντί να τη διευκολύνουν. Οι παύσεις, οι μετατοπίσεις στη σελίδα, οι σιωπές ανάμεσα στις λέξεις δεν αποτελούν μορφολογικό στολίδι αλλά δομικό στοιχείο: η απώλεια δεν περιγράφεται, αλλά εγγράφεται στον τρόπο που το ποίημα αναπνέει. Εδώ η γλώσσα δεν είναι όχημα συναισθήματος· είναι χώρος δοκιμασίας.

Αυτό που ξεχωρίζει τη συλλογή είναι η συστηματική άρνηση του μελοδραματισμού. Ο θάνατος του πατέρα δεν γίνεται αφορμή για εξύψωση ή εξιδανίκευση, ούτε για συναισθηματική επίδειξη. Αντίθετα, ο ποιητής επιμένει στο ελάχιστο, στο φαινομενικά ασήμαντο: σε μια κίνηση, σε μια υφή, σε μια λεπτομέρεια που αποκτά βαρύτητα όχι επειδή σημαίνει, αλλά επειδή επιμένει. Η μνήμη εδώ δεν παρηγορεί· επιμένει, ενοχλεί, επιστρέφει.

Οι αριθμημένες ενότητες της συλλογής λειτουργούν σχεδόν τελετουργικά, όχι ως στάδια κάθαρσης αλλά ως επαναλήψεις μιας ανοιχτής διαδικασίας. Δεν υπάρχει πρόοδος, ούτε λύση. Υπάρχει μόνο η διαρκής επανεγγραφή της εμπειρίας μέσα από τη γλώσσα — μια γλώσσα που γνωρίζει τα όριά της και δεν επιχειρεί να τα υπερβεί.

Το Στη λαβή του κερασιού δεν είναι ένα δύσκολο βιβλίο με την έννοια της επίδειξης ή της ερμητικής αυτάρκειας. Είναι, όμως, απαιτητικό: ζητά από τον αναγνώστη να επιβραδύνει, να αποδεχτεί τα κενά, να διαβάσει όχι μόνο όσα λέγονται αλλά και όσα αποσύρονται. Πρόκειται για ποίηση που δεν επιδιώκει να συγκινήσει άμεσα, αλλά να εγκατασταθεί αργά — όπως ακριβώς και η μνήμη.

Σε μια εποχή όπου η εξομολογητική γραφή συχνά εξαντλείται στην ευκολία του βιώματος, ο Χιώτης προτείνει μια διαφορετική στάση: μια ποίηση που δεν χρησιμοποιεί την απώλεια, αλλά τη διασχίζει. Και ακριβώς γι’ αυτό, αφήνει πίσω της ένα αποτύπωμα διακριτικό, επίμονο και ουσιαστικό.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ:

1.

Ποτίζω μια εικόνα
στις γωνίες των επίπλων μου.
Ποιά η μνήμη
όταν τα χέρια ψηλαφίζουν
τη ζωηρή της κρούστα;
Το τσίγκινο τρενάκι
πλανάται ήσυχο τώρα
(κοντεύει, μα)
δες πώς ηχούνε οι ράγες.

// η μνήμη μ΄ακουμπάει
σαν κουκούτσι κερασιού
δαγκώνω το περίβλημα
και πέφτω στη ρωγμή της //

Το σεντόνι του πατέρα μου ξεκινάει από
έναν ζορισμένο λαιμό / και απλώνεται μέχρι
τα πέλματα / και δεν υπάρχει μόνο ως τέ-
τοιο, λευκό υλικό φτιαγμένο από άνθρωπο
/ μα είναι και οι γωνίες του σεντονιού αφε-
τηρίες δρόμων της Αθήνας / περπατημένων
από δύο πέλματα που έχουν πια πρηστεί /
που πια μυρίζουν πύον.

Τα γυαλιά του πατέρα μου είναι γοργόνες
με στρογγυλά στήθη / πλαγιασμένες στο
κρανίο που ‘χει γρουμπούλια έτοιμα να
εκραγούν. Κάποτε / όταν ζητάει να δει και
κάτι παραπανω / ταρακουνάει το κεφάλι
απότομα / να πέσουν οι γοργόνες στην κα-
τεβασιά της μύτης / μπας και ανοίξει εκείνη
η δεξαμενή της όρασης όπου τίποτε πια δεν
υφίσταται στο σχήμα του / και το περιεχό-
μενο των πραγμάτων κλωτσάει το περί-
γραμμα / και κάθε εικόνα πάλλεται στον
ρυθμό του ανορθόδοξου / ελεύθερη / αιωρη-
μένη / αποκομμένη από τη φυλακή της συμ-
μετρίας.