1) Ποια είναι η ποιητική σχέση σας με τον χρόνο;
Ο χρόνος αποτελεί βασικό παράγοντα στη γραφή μου.
Από τους τίτλους συλλογών μου διαφαίνεται η σχέση αυτή. Στη δεύτερη συλλογή, 1992, τίτλος: Στο μεταίχμιο. Στην τέταρτη, 2001: Μαθητεία στην αναμονή. Στην όγδοη, 2018: Γιατί το μέλλον μια μικρή κουκίδα. Και στην πρόσφατη δέκατη, 2025, Tempo perso. Φθάνω σε αυτή τη διαπίστωση μέσα από την ερώτησή σας. Σε καμία περίπτωση δεν ξεκινώ συνειδητά να γράψω κάτι για τον χρόνο ή με άξονα τον χρόνο. Αυτό προκύπτει. Το βέβαιο είναι ότι ο χρόνος και όσα κουβαλά μαζί του (φθορά, απομακρύνσεις, ματαιώσεις, απώλειες κ.ο.κ.) με απασχολούν πάντα. Και είτε δηλώνεται τελικά ως πρόθεση από τον τίτλο είτε ανιχνεύεται, εύκολα, μέσα από τα ποιήματα όλων των συλλογών, αποδεικνύεται κινητήριος μοχλός, με ποικίλες μορφές, ποικίλες εστιάσεις, σε διαφορετικό ύφος.
2) Γιατί στην ποιητική σας συλλογή Tempo perso ο χρόνος αποδίδεται ως χαμένος;
Σχετικά με τον τίτλο: συχνά νιώθουμε ότι χάσαμε πολύτιμο χρόνο. Σε κάποια επικοινωνία που ποτέ δεν πραγματοποιήθηκε ουσιαστικά, σε σχέσεις που δεν καρποφόρησαν, σε αισθήματα που δεν ανταποδόθηκαν. Περνάει ο καιρός, ο χρόνος αμείλικτος. Και η φθορά του χρόνου ανελέητη.
Το ποιητικό υποκείμενο προσπαθεί να κρατηθεί από τη φύση. Από τη στιγμή, που προσπαθεί να παγιδέψει. Από απλά καθημερινά πράγματα, χωρίς αποτέλεσμα. Τελικά καταφεύγει στις λέξεις. Αλλά κι εκείνες το προδίδουν.
Η πραγματικότητα διφορούμενη, πού να σταθεί;
καθότι διφορούμενη η πραγματικότητα
κι οι λέξεις φορτωμένες ψευδεπίγραφες
ιώσεις και αλλεργίες.
(«επιρρεπής στις ψευδαισθήσεις»)
Εγκλωβισμένοι άνθρωποι σε μια καθημερινότητα σκυφτή και βουβή. Με το βλέμμα στραμμένο στον εαυτό και όχι στον Άλλο. Κοινωνικά αδιέξοδα. Μοναξιά,
Η μοναξιά είναι ένα νησί με μαύρα πόδια
που πατούν σε σαθρό βυθό.
Κάθε χρόνο τα πόδια τρίβονται
και το νησί χάνει ορισμένους πόντους.
Δεν είναι γνωστό πότε θα βυθιστεί.
(«ιστορία μιας βραδιάς με ομίχλη»)
Οπότε έρχεται η στιγμή που πρέπει να φιλτράρει πρόσωπα κι πράγματα, να βρει τη δική του λύση. Αναζητά το καταφύγια στα πιο μύχια συναισθήματα της ψυχής. Κι εκεί ανακαλύπτει ότι ο «χαμένος χρόνος» –tempo perso – μπορεί να αποδειχτεί στον ισολογισμό «κερδισμένος χρόνος». Μπορώ να πω, επομένως, ότι ο χρόνος του τίτλου λειτουργεί διπλά, διερευνητικά, με πιθανές διεξόδους ανατροπής.
Η πιο πικρή συλλογή σου, μου είπε κάποιος φίλος. Σαν να συνοψίζει τις προηγούμενες, μου είπε μια φίλη.
Και μάλλον έχουν δίκιο. Η πικρότητα και το σκοτάδι υφίστανται, δεν αλλάζουν. Ωστόσο, και σε αυτή τη συλλογή, όπως και στις άλλες, υπάρχει μια αντίστιξη, για να κρατηθεί το ποιητικό υποκείμενο και να συνεχίσει.
3) Ποιες οι επιμέρους θεματικές που διακρίνονται στη συλλογή;
Θα μπορούσα να πω ό,τι χωρά μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο του χρόνου: έρωτας και φθορά, σχέσεις και φθορά, σώμα και φθορά. Επιπλέον, ματαιώσεις, μοναξιά, κοινωνικός προβληματισμός, απόπειρες διαφυγής από τη δύσκολη πραγματικότητα. Οι θεματικές δεν έχουν στεγανά μεταξύ τους, είναι αλληλένδετες, και διατρέχει τα ποιήματα ο τόνος του σαρκασμού και της πικρής ειρωνείας.
Στις ποιητικές μου συλλογές υπάρχουν συνήθως ενότητες.
Είναι ίσως η μόνη συλλογή η οποία δεν περιλαμβάνει καθαρά διακριτές τέτοιες ενότητες. Ωστόσο, ο προσεχτικός αναγνώστης μπορεί να διακρίνει κάποια πορεία με διαφορετική στόχευση σε ομάδες ποιημάτων.
Για παράδειγμα, προς το τέλος ο χρόνος δένεται με προσωπικές στιγμές τού ποιητικού υποκειμένου, με την προσωπική του ιστορία θα λέγαμε. Κι ενώ το φως χαμηλώνει και γίνεται έντονο το εσωτερικό κοίταγμα, ακούγονται εντονότερα η πικρή ειρωνεία, ο σαρκασμός, με την κοινωνική ματιά σε πρώτο πλάνο. Ενδεικτικά,
τα ποιήματα «Το σύνορο», «Το μόνο βέβαιο», «Ξύλινος ήχος», «Φλεβόκομβος», «Οι μπλούζες», «Dark» ανήκουν σε μια τέτοια κατηγορία.
4) Ποιο είναι το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο στο συγκεκριμένο ποιητικό βιβλίο;
Υπάρχει ένα ποίημα που παίζει κεντρικό ρόλο στη συλλογή. Είναι το «Tempo perso», με τις δύο ενότητες, Ι και ΙΙ.
Είναι το ποίημα που «παίζει» με όλα. Με τον χρόνο που χάθηκε, με τις μεταβολές στη ζωή και στο σώμα, με τη μελαγχολία και τον ρεαλισμό, για να δώσει στο δεύτερο μέρος και προς το τέλος την αισιόδοξη διάσταση . τη διπλή ανάγνωση του τίτλου και τη διέξοδο, τη διαφυγή που προσφέρεται. Ανατροπή.
Εκεί που το Tempo perso, το εστιατόριο στο Εδιμβούργο με το όνομα αυτό, δένεται με την αισιόδοξη ματιά και λειτουργεί σαν σύμβολο κερδισμένου χρόνου, μέσα στο σκοτάδι των ματαιώσεων.
Μπορεί λοιπόν να διαβαστεί με ερωτηματικό ο τίτλος; Tempo perso;
Δεν θα το έλεγα. Απλώς, με το παιχνίδι της αναφοράς στον χρόνο και στον συγκεκριμένο χώρο, και με την άλλη οπτική που εισχωρεί στην ατμόσφαιρα του ποιήματος, μια δεύτερη ανάγνωση και των άλλων ποιημάτων δίνει μικρές ή μεγαλύτερες αφορμές, για να ιδωθεί, κάποιες στιγμές, κερδισμένος ο χρόνος.
5) Τι είναι εκείνο που σας τρομάζει περισσότερο ως ποιήτρια;
Υπήρξε βασική μου επιδίωξη κάθε νέο βιβλίο μου να φέρνει κάτι άλλο, να προθέτει μια καινούρια οπτική, μια άλλη χροιά σε ό,τι προηγήθηκε. Άσχετα αν αυτό κρίνεται ότι επιτεύχθηκε, εγώ το προσπάθησα και το πίστεψα.
Εκείνο που φοβάμαι είναι μην χάσω κάποια στιγμή αυτό το «αισθητήριο», και γράφω ποιήματα που δεν προσθέτουν, απλώς επαναλαμβάνουν και επαναλαμβάνονται. Μην δεν καταλάβω πως είναι η καλή στιγμή για κάποιες αλλαγές. Όχι να σταματήσω να γράφω, νομίζω πως πάντα θα γράφω, χωρίς αυτό που γράφεται να γίνεται αναγκαστικά συλλογή. Ίσως ένα διαφορετικό κέντρο βάρους στη γραφή.
6) Πώς η ποίηση μπορεί να επουλώσει κάθε απώλεια;
Αυτή είναι μια πολύ αισιόδοξη οπτική. Δεν πιστεύω ότι η ποίηση μπορεί να επουλώσει τις απώλειες, μακάρι να μπορούσε. Εκείνο που μπορεί να κάνει είναι να λειτουργήσει παρηγορητικά, παραμυθητικά. Ο αναγνώστης βρίσκει πιθανόν κοινά βιώματα, κοινές εμπειρίες και συναισθήματα. Κάποιοι στίχοι ή ποιήματα γίνονται «δικά» του. Βλέπει τον εαυτό του και τα μοιράζεται. Και αυτή πιστεύω είναι μια ζητούμενη λειτουργία της γραφής μας: να αγγίξει τις ψυχές κάποιων αναγνωστών, λίγων ή περισσότερων, και να απαλύνει την αίσθηση της απώλειας. Παράλληλα, παραμυθητικά λειτουργεί και για την ποιήτρια, τον ποιητή. Η ίδια η διαδικασία της γραφής είναι επώδυνη, αλλά όταν γεννηθεί το ποίημα και γίνουν έκφραση οι απώλειες, σαν να απλώνεται μια κρούστα προστατευτική, που ελαφραίνει την τυραννία της απώλειας.
Το μοίρασμα λοιπόν είναι αυτό που μπορεί να δώσει την αίσθηση της παραμυθίας, της επούλωσης.
7) Θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας ένα ποίημα από τη συλλογή σας με κάποια ιδιαίτερη σημασία;
Θέλω να διαβάσουμε το ποίημα «Οι μπλούζες»
οι μπλούζες
Ακούγαμε τον Άγιο Φεβρουάριο.
Φορούσα τη ροζ μοχέρ μπλούζα μου.
- Φοιτητές. Το διαμέρισμά σου στην Ιασωνίδου.
Με έρωτα και μουσική πέρασε η ώρα.
Πετάχτηκα να φύγω.
Χτύπησε το θυροτηλέφωνο.
Πιάσανε τον κολλητό μας,
έφερε τα νέα ο συγκάτοικος.
Κι ο έτερος συγκάτοικος ξαπλωμένος στο πλατύσκαλο,
τύφλα, από την έγνοια για τον φίλο,
να πάμε να βοηθήσουμε ν’ ανέβει.
Φορώ μια μπλούζα άθλια με κουμπιά
ανοίγει βολικά για εξετάσεις.
Έχω παρενέργειες αγνώστου προελεύσεως.
Τα πόδια μου συνομιλούν με τ’ άγρια ζώα.
Τα χέρια μου φιλοξενούν δεντρογαλιές.
Και στο κεφάλι μου γερμένος ένας σκούφος
με επιμέλεια κρύβει ιστορίες και πρόσωπα,
να τα αλλάζω κάθε μέρα
να ξεγελιέστε πως είμαι παρούσα.
Στέκομαι σε αυτό το ποίημα για τις δύο ενότητες-στροφές στις οποίες κινείται το ποιητικό υποκείμενο. Η μία στο παρελθόν, με αλλεπάλληλες εικόνες από την εποχή, με τη νιότη, τη φοιτητική ζωή, τον έρωτα, τις κοινωνικές συντεταγμένες – δικτατορία – την αγωνιστική διάθεση.
Στη δεύτερη στροφή, το παρόν. Άλλος ενδυματολογικός κώδικας, λόγω των διαφορετικών συνθηκών. Άλλη η πραγματικότητα που αντιμετωπίζει το ποιητικό υποκείμενο. Εμφανής ο στοχασμός, η πικρή ειρωνεία, ο χρόνος που φεύγει. Το μόνο που δεν θα έκανε τον χρόνο ολωσδιόλου χαμένο είναι η επιμονή του υποκειμένου να αντιστέκεται και να αγωνίζεται μέσα σε ένα άλλο πλαίσιο.
8) Η προσέγγιση του χρόνου έχει επηρεαστεί από κάποιες φιλοσοφικές θεωρίες;
Δεν είμαι βέβαιη για το πόσο οι σπουδές και τα διαβάσματά μας επιδρούν κάποια συγκεκριμένη στιγμή στη γραφή μας, αλλά συνειδητά δεν ακολούθησα φιλοσοφικές θεωρίες. Ίσως αυτή η αιώνια ρευστότητα του Ηράκλειτου να με ακολουθεί ως σταθερή παράμετρος της κοσμοθεωρίας μου. Από εκεί και πέρα, πρόκειται για έναν προσωπικό στοχασμό, με κοινωνικές και υπαρξιακές συνιστώσες, και τη σύγχρονη ανθρώπινη ζωή ως συνισταμένη.
9) Ποια τα επόμενα λογοτεχνικά σας σχέδια;
Περνώ μάλλον μια περίοδο αναστοχασμού και ανακατατάξεων. Τα επόμενα λογοτεχνικά σχέδια επομένως δεν είναι απολύτως σαφή.
Λέω να δώσω περισσότερο χώρο στα διηγήματά μου. Και να αρχίσω να οργανώνω τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων μου – πόσο μάλλον που, από τις δέκα συλλογές, οι δύο πρώτες είναι εκτός εμπορίου, οι επόμενες δύο εξαντλημένες και γενικά μόνον οι πέντε τελευταίες μπορούν εύκολα να εντοπιστούν από κάποιον αναγνώστη που θα τις αναζητήσει.
Ευχαριστώ πολύ για τη συνομιλία μας, και για την ευκαιρία που μου δώσατε να πω για θέματα που αφορούν τη συλλογή αλλά και για δικούς μου προβληματισμούς.
Σύντομο Βιογραφικό
Κούλα Αδαλόγλου (Βέροια, 1953). Σπούδασε Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Πήρε Mεταπτυχιακό στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και Διδακτορικό Δίπλωμα από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ζει στη Θεσσαλονίκη.
Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, της Εταιρίας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης (ΕΛΘ), του Κύκλου Ποιητών.
Εξέδωσε δέκα ποιητικές συλλογές, η τελευταία με τον τίτλο, Tempo perso, εκδ. Σαιξπηρικόν, 2025.
Επίσης, εξέδωσε μία συλλογή διηγημάτων: Βγήκε ένας ήλιος χλωμός, εκδ. Ταξιδευτής, 2012.
Το 2019 συγκέντρωσε σε τόμο κριτικά της σημειώματα για 49 λογοτέχνες, με τον τίτλο Νήματα της γραφής, πτυχές κειμένων, εκδ. Ρώμη.
Ποιήματά της έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ιρλανδικά, ιταλικά, γερμανικά και αλβανικά.
