Μετά την Ανάσταση του Λαζάρου, ο Κύριος πορεύεται προς τα Ιεροσόλυμα. Το γεγονός αυτό γιορτάζουμε την Κυριακή των Βαΐων.
Πώλῳ καθίσας, ὁ λόγῳ τείνας πόλον,
Βροτοὺς ἐκζητεῖ λῦσαι τῆς ἀλογίας.

Την ημέρα αυτή γιορτάζουμε την πανηγυρική είσοδο του Κυρίου Ιησού Χριστού στην Ιερουσαλήμ. Τότε, ερχόμενος ο Ιησούς από τη Βηθανία στα Ιεροσόλυμα, έστειλε δύο από τους Μαθητές του και του έφεραν ένα γαϊδουράκι. Και κάθισε πάνω του για να μπει στην πόλη.

Ο δε λαός, ακούγοντας ότι ο Ιησούς έρχεται, πήραν αμέσως στα χέρια τους βάγια από φοίνικες και βγήκαν να τον υποδεχτούν. Και άλλοι μεν με τα ρούχα τους, άλλοι δε κόβοντας κλαδιά από τα δέντρα, έστρωναν το δρόμο απ’ όπου ο Ιησούς θα περνούσε. Και όλοι μαζί, ακόμα και τα μικρά παιδιά, φώναζαν: «Ωσαννά· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο βασιλεύς του Ισραήλ».

Ο Χριστός εισέρχεται στα Ιεροσόλυμα «επί πώλον όνου». Πορεύεται και οι Ισραηλίτες τον υποδέχονται με τιμές ως Βασιλιά. Εκείνος δεν δίνει ιδιαίτερη σημασία στις τιμές, δεν περιορίζεται στο πανηγύρι, στην πρόσκαιρη δόξα, αλλά προχωρεί στο σταυρό και την Ανάσταση.

Η είσοδος του Χριστού στα Ιεροσόλυμα είναι τελικά η είσοδος του μαρτυρίου στην επίγεια ζωή του Κυρίου. Σε λίγες ημέρες θα μαρτυρήσει και θα θανατωθεί στο σταυρό, για να θανατώσει το θάνατο και να χαρίσει τη ζωή.

Διακόσια χρόνια κλείνουν φέτος από την ημέρα που οι Μεσολογγίτες μη αντέχοντας άλλο τη σκλαβιά της πείνας και την ατίμωση εξαιτίας της πολιορκίας που τους είχε αναγκάσει να τρώνε ακόμη και πτώματα, αποφάσισαν να βγουν απ’ το Μεσολόγγι ή να πεθάνουν. Την αποφασιστικότητα αυτή φανερώνουν και οι δύο ανατινάξεις που έγιναν, η μία από τον Δεσπότη των Ρωγών και η άλλη από τον Χρήστο Καψάλη που ήταν και η σημαντικότερη. Διακόσια χρόνια η ιερή πόλη στέκει και μας καλεί σε αγώνα για ελευθερία, ανεξαρτησία και τιμή.

Μαρτυρική υπήρξε η ημέρα αυτή και για τους Μεσολογγίτες τον Απρίλιο του 1826, οι οποίοι, μετά από έναν χρόνο σφοδρής πολιορκίας κατά την οποία έφτασαν στο αποκορύφωμα της εξαθλίωσης, αποφάσισαν να κάνουν Έξοδο. Την Έξοδο πραγματοποίησαν βράδυ του Σαββάτου του Λαζάρου, ξημερώματα Κυριακής των Βαΐων. Πάμε να δούμε τα γεγονότα…

Έξοδος του Μεσολογγίου ή κατά ορισμένους συγγραφείς Ολοκαύτωμα του Μεσολογγίου αναφέρεται στην έξοδο που πραγματοποίησαν οι πολιορκημένοι στρατιώτες και άμαχοι του Μεσολογγίου, όταν οι δυνατότητες συνέχισης της άμυνας απέναντι στα τουρκικά και αιγυπτιακά στρατεύματα είχαν χαθεί, λόγω εξάντλησης των τροφίμων. Το γεγονός συνέβη την νύχτα μεταξύ 10ης και 11ης Απριλίου 1826, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821.

Το Μεσολόγγι επαναστάτησε στις 20 Μαΐου του 1821. Η σημασία της θέσης έγινε γρήγορα αντιληπτή από την τοπική ηγεσία της επανάστασης. Στην πόλη πραγματοποιήθηκε η συνέλευση της Δυτικής Ελλάδας και στη συνέχεια έγινε έδρα της διοίκησης της Δυτικής Ελλάδας, που έφερε την ονομασία Οργανισμός της Δυτικής Χέρσου Ελλάδας.

Το 1822 η πόλη πολιορκήθηκε για πρώτη φορά από τα στρατεύματα του Κιουταχή που είχε νικήσει τους Έλληνες στο Πέτα, και του Ομέρ Βρυώνη που είχε ολοκληρώσει την υποταγή του Σουλίου. Μετά από δύο μήνες οι Τούρκοι έλυσαν την πολιορκία έχοντας υποστεί σοβαρές απώλειες. Την επόμενη χρονιά ένα νέο τουρκικό στράτευμα με επικεφαλής τον Μουσταή πασά κατευθύνθηκε προς το Μεσολόγγι αλλά αναλώθηκε ανεπιτυχώς στην πολιορκία του γειτονικού Αιτωλικού. Οι Τούρκοι μετά την αποτυχία να καταλάβουν το Αιτωλικό εγκατέλειψαν το σχέδιο επίθεσης στο Μεσολόγγι και αποχώρησαν.

Η πολιορκία και η έξοδος

Το 1825 ο Κιουταχής συγκέντρωσε μεγάλο στρατό στη Λάρισα και κατευθύνθηκε στο Μεσολόγγι. Στα τέλη Απριλίου 1825 στρατοπέδευσε στην περιοχή και ξεκίνησε την πολιορκία του Μεσολογγίου. Όλες οι επιθέσεις που επιχείρησε ο Κιουταχής εναντίον της πόλης απέτυχαν, όπως και η προσπάθεια του να αποκλείσει τον ανεφοδιασμό της πόλης από στεριά και θάλασσα. Οι πολιορκημένοι ήρθαν σε συνεννόηση με τον Καραϊσκάκη, ο οποίος διεξήγαγε πόλεμο φθοράς στα νώτα του στρατεύματος του Κιουταχή, αναγκάζοντάς τον να περάσει σε θέση άμυνας, τον Οκτώβριο του 1825.

Εν τω μεταξύ, ο Σουλτάνος προβλέποντας ορθά ότι η πολιορκία θα ήταν χρονοβόρα και βάσει του ότι οι Ευρωπαϊκές Αυλές, πιεζόμενες από το φιλελληνικό κίνημα των λαών τους, είχαν αρχίσει να αναγνωρίζουν την ύπαρξη ελληνικού ζητήματος, θέλησε να ενισχύσει τον αποκλεισμό της πόλης με επιπλέον δυνάμεις και του Ιμπραήμ, παρά το ότι κάτι τέτοιο δεν προβλεπόταν στην αρχική του συμφωνία με τον Αιγύπτιο στρατάρχη. Στις αρχές του Οκτωβρίου 1825 κατέπλευσαν στην Αλεξάνδρεια ναυτικές μοίρες όλων των Οθωμανών συμμάχων, συνολικής δύναμης 145 πλοίων, που αποτελούνταν από τούρκικα, αιγυπτιακά, αλγερινά, τριπολίτικα μεταγωγικά και πολεμικά σκάφη, ενώ υπήρχαν και αρκετά υπό διάφορες ευρωπαϊκές σημαίες. Παράλληλα, στην πόλη αυτή συγκεντρώθηκαν 8.000 Άραβες πεζοί, 1.200 ιππείς καθώς και περίπου 800 άτακτοι τούρκοι που εκγυμνάζονταν υπό την επίβλεψη Γάλλων στρατηγών, ενώ μεγάλες ποσότητες τροφίμων και πολεμοφοδίων είχαν επίσης φτάσει από τους Γαλλικούς λιμένες. Με όλες αυτές τις δυνάμεις, ο Ιμπραήμ σκόπευε τόσο στην καθυπόταξη ολόκληρης της Πελοποννήσου όσο και στην άλωση του Μεσολογγίου.

Με την άφιξη του νέου ισχυρού στρατεύματος η πολιορκία ξανάρχισε σφοδρότερη. Παρόλα αυτά μέχρι τον Φεβρουάριο του 1826 οι Τούρκοι δεν είχαν σημειώσει καμία επιτυχία. Ο Ανδρέας Μιαούλης με τον στόλο του κατάφερνε να ανεφοδιάζει το Μεσολόγγι και η άμυνα των πολιορκημένων παρέμενε ισχυρή.

Από τον Μάρτιο όμως η κατάσταση άρχισε να αλλάζει με κατάληψη από τους Τούρκους στρατηγικών νησίδων της λιμνοθάλασσας, όπως το Βασιλάδι και ο Ντολμάς. Οι Έλληνες κατάφεραν να διατηρήσουν τον έλεγχο της νησίδας Κλείσοβα μετά από μία σφοδρή μάχη, στην οποία τα στρατεύματα του Ιμπραήμ είχαν πολύ βαριές απώλειες. Όμως η δυνατότητα του ελληνικού στόλου να ανεφοδιάσει την πόλη είχε καταστεί αδύνατη, με αποτέλεσμα οι αμυνόμενοι να βρεθούν σε δυσχερέστατη θέση. Η κατάσταση στην πόλη έγινε δραματική και η πείνα άρχισε να θερίζει τους κατοίκους. Μπροστά σε αυτή την κατάσταση το συμβούλιο των οπλαρχηγών και προκρίτων της πόλης πήρε την απόφαση για την έξοδο των κατοίκων από το Μεσολόγγι. Η έξοδος ορίστηκε για την νύχτα του Σαββάτου του Λαζάρου με ξημερώματα Κυριακής των Βαΐων, μεταξύ 10ης και 11ης Απριλίου 1826. Το σχέδιο της εξόδου πιθανότατα προδόθηκε, μάλλον από αυτόμολο ξένο, με αποτέλεσμα οι τουρκοαιγύπτιοι να απαντήσουν με σφοδρή επίθεση που συνοδεύτηκε από σφαγή. Χιλιάδες Έλληνες σφαγιάστηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν και μόνο 1.500 κατάφεραν να διασωθούν. Περισσότερη αξιόπιστη για την καταγραφή των απωλειών της εξόδου είναι η άποψη του Τζορτζ Φίνλεϊ, ο οποίος υπολογίζει σε περίπου 4.000 τους πεσόντες, σε 3.000 τους αιχμαλωτισθέντες, ενώ αναφέρεται σε 2.000 διασωθέντες. Μεταξύ εκείνων που σώθηκαν ήταν ο Ιταλός φιλέλληνας Ιακομούτσι, που προηγούμενα είχε καταφέρει να αποκρούσει την οθωμανική επίθεση εναντίον της νήσου Βασιλάδι, μία από τις πολλές της λιμνοθάλασσας.

Χάρις στον Κασομούλη γνωρίζουμε την εσωτερική ιστορία της πολιορκίας.

Η Στάση του Γεώργιου Καραϊσκάκη

Ερωτηματικά διατυπώνουν οι ιστορικοί σχετικά με το ρόλο του (ασθενούς) Καραϊσκάκη, την ημέρα της εξόδου^. Σύμφωνα με τον Κασομούλη, ο οπλαρχηγός υποδέχτηκε κλινήρης στη σκηνή του στο ελληνικό στρατόπεδο στη Δερβέκιστα (48 χλμ. μακριά από το Μεσολόγγι) τους διασωθέντες του σώματος του Δημήτριου Μακρή, με ειρωνική διάθεση, για να δεχτεί την άμεση και οργισμένη απάντηση του δεύτερου.

Συνέπειες και απόηχος

Η πτώση του Μεσολογγίου οδήγησε σε διάλυση της τρίτης Εθνοσυνέλευσης της Επιδαύρου του 1826 και στην παραίτηση της κυβέρνησης Κουντουριώτη. Στο εξωτερικό αναθέρμανε το φιλελληνικό κίνημα και επιτάχυνε τις διαδικασίες για επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων για την τελική λύση του ελληνικού ζητήματος. Σύμφωνα με τον Αμερικανό φιλέλληνα Σάμιουελ Γκρίντλεϊ Χάου , η πτώση της “ιεράς πόλεως” αποτέλεσε την “ενοχοποιητική απόδειξη της εγωϊστικής αδιαφορίας του χριστιανικού κόσμου”. Κατά μία φήμη, λέγεται ότι η πτώση της πόλης και οι δραματικές συνθήκες κάτω από τις οποίες εκτυλίχθηκε, που έγιναν γνωστές στη Δύση και προκάλεσαν έντονη συγκίνηση στην Ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, ήταν η αφορμή που προκάλεσε την άρνηση του καγκελάριου της Αυστρίας Μέτερνιχ να συμφωνήσει σε απαίτηση του σουλτάνου την ελληνική επανάσταση να καταστείλουν στρατεύματα της “Ιεράς Συμμαχίας”. Ο Μέτερνιχ, φέρεται να έδωσε την απάντηση “Τώρα πια, μετά το Μεσολόγγι, αυτό είναι αδύνατο…”

Οι Φιλέλληνες και το Μεσολόγγι

Η δράση των Φιλελλήνων πριν αλλά και κατά την ηρωική έξοδο υπήρξε ακρογωνιαίος λίθος του αγώνος. Όταν το 1824, ο Λόρδος Βύρων, ρομαντικός ποιητής με ταραχώδη πρότερο βίο, κατέφθασε στην Ελλάδα και αποβιβάσθηκε στο Μεσολόγγι, δεν ήξερε ότι αυτός ο τόπος έμελλε να είναι ο τόπος προσωπικής «αναγέννησης» αλλά και θανάτου του. Η τεράστια κληρονομιά και ο τίτλος που κληρονόμησε από τον θείο του, εξασφάλισε στον George Gordon Byron, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, πλούσια μόρφωση καθώς και μια θέση στους αριστοκρατικούς κύκλους του Λονδίνου (Lampedusa).

Η αγάπη του για την Ελλάδα, την ελληνική γλώσσα, την οποία και είχε διδαχθεί, και την ελληνική μυθολογία, τον ώθησαν κατά το πρώτο του ταξίδι στην Ευρώπη, να προβεί στο παράτολμο εγχείρημα να διασχίσει τον Ελλήσποντο κολυμπώντας, εμπνεόμενος από το κατόρθωμα του Λέανδρου και αψηφώντας τη φυσική του αδυναμία. (Lampedusa). Το δεύτερο ταξίδι του στην Ευρώπη και η γνωριμία του στην Ιταλία με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, στη μυστική λέσχη των καρμπονάρων, ενίσχυσαν την επιθυμία του Βύρωνα να εγκατασταθεί στην Ελλάδα και να συμβάλει στον αγώνα των Ελλήνων.

Ο Βύρωνας, ως εκπρόσωπος πλέον της φιλελληνικής οργάνωσης του Λονδίνου έγινε δεκτός με τιμές στο Μεσολόγγι, στο οποίο επέλεξε να εγκατασταθεί λόγω της στρατηγικής του θέσης. Ο ποιητής, παρά την εύθραυστη υγεία του, ήθελε να είναι ενεργός και ορίστηκε επικεφαλής των Σουλιωτών της πόλης. Η παρουσία του Βύρωνα στο Μεσολόγγι ήταν καταλυτική. Συνέδραμε με την προσωπική του περιουσία και τις διπλωματικές του επαφές και γνωριμίες επικοινωνώντας με ηγεμόνες και εκπροσώπους ευρωπαϊκών χωρών. Με πρωτοβουλία και διαμεσολάβηση του Βύρωνα, ο Βρετανός πυροτεχνουργός Γουίλιαμ Πάρεϊ ανέλαβε την οχύρωση της πόλης και την κατασκευή μηχανουργείου (Η Μηχανή του Χρόνου, χ.χ.).

Η παραμονή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι, αν και ιδιαίτερα σύντομη, ωφέλησε πολύπλευρα τον αγώνα των Ελλήνων και συνετέλεσε στη διάδοση των ελληνικών επιδιώξεων στην Ευρώπη. Το κλίμα της πόλης που ο Βύρωνας αγάπησε απέβη δυσμενές για την υγεία του και ο φιλέλληνας άφησε την τελευταία του πνοή το 1824, έχοντας δώσει, όπως είχε πει και ο ίδιος, «τον καιρό, την περιουσία και τη ζωή του. Τι άλλο θα μπορούσε να κάνει περισσότερο;» (Η Μηχανή του Χρόνου, χ.χ.).

Εξίσου σημαντική ήταν η συμβολή του Ελβετού φιλέλληνα Ιάκωβου Μάγιερ και της Μεσολογγίτισσας συζύγου του Αλτάνης. Όταν ο Μάγιερ αποβιβάσθηκε το 1821 στο Μεσολόγγι από τη Ζυρίχη για να βοηθήσει την εξεγερμένη πόλη, δεν φανταζόταν ότι θα βρισκόταν σε λίγα χρόνια να συμμετέχει και να πεθαίνει ηρωικά στην έξοδο, αφήνοντας το στίγμα του και διεκδικώντας επάξια μια θέση στο πάνθεον των Ελλήνων αγωνιστών.

Η δράση του Μάγιερ ήταν πολυδιάστατη, με κύρια πεδία δράσης την ιατρική και τη δημοσιογραφία. Έχοντας γνώσεις ιατρικής ανέλαβε την περίθαλψη των τραυματιών, των πολεμιστών και των οικογενειών προσφύγων που κατέφθασαν στην περιοχή κατατρεγμένοι από το Σούλι και άλλες περιοχές. Ο Μάγιερ έφερε στην Ελλάδα την καινοτομία, για την εποχή, της έντυπης εφημερίδας. Το μεγαλόπνοο και ρηξικέλευθο σχέδιό του είχε ως αποτέλεσμα την έκδοση της εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά», που από τη μικρή πόλη του Μεσολογγίου κυκλοφόρησε σε πολλά μέρη της Ελλάδας και του εξωτερικού αφυπνίζοντας και ευαισθητοποιώντας τους Ευρωπαίους για τον αγώνα των Μεσολογγιτών (Μάγιερ, 2002). Αρωγοί στο πρωτοποριακό εγχείρημα του Μάγιερ στάθηκαν ο λόρδος Βύρων, ο Άγγλος συνταγματάρχης και φιλέλληνας Στάνχοπ και ο τυπογράφος Δημήτρης Μεσθενέας. Στην Εφημερίδα αυτή φιλοξενήθηκε για πρώτη φορά ο «Ύμνος εις την ελευθερίαν», μετέπειτα εθνικός ύμνος της Ελλάδας.

Ο Ελβετός φιλέλληνας που μαχόταν «ψυχή τε και σώματι» και … «γραφίδι» θα έλεγε κανείς, για την ελευθερία μίας πόλης που απετέλεσε πνευματική του γενέτειρα, μιας και σε αυτή αναδείχθηκε ως πνευματικός ταγός και διεκδίκησε υψηλά ιδανικά κάνοντας το Μεσολόγγι γνωστό στην Ευρώπη. Συμμετείχε ως αξιωματικός και πέθανε με την οικογένεια του την νύχτα της εξόδου. Ενταφιάστηκαν από Έλληνες αιχμαλώτους στην «Ιερή Πόλη» με μέρος του τυπογραφείου του.

Από την Έξοδο του Μεσολογγίου στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου

Η αναφορά του προξένου της Αυστρίας στην Πάτρα, αβά Don Vincenzo Micarelli, προς τον προϊστάμενο του μετά την πτώση του Μεσολογγίου, κάνει λόγο για 3.100 αυτιά που συγκεντρώθηκαν μετά την έξοδο (Galanis, 2001). Η κυνική αυτή δήλωση χαροποίησε, όπως ήταν φυσικό τη φιλοτουρκική Αυστρία, αλλά παράλληλα προκάλεσε κύμα στήριξης και οργής για τα δεινά των Ελλήνων, ενώ πολλοί Ευρωπαίοι μέσα από την τέχνη αλλά και την πολιτική τους δράση προσπάθησαν να αφυπνίσουν τη Δύση και δεσμεύτηκαν για την ελευθερία της Ελλάδας.

Η ηρωική αυτή πράξη συγκλόνισε την Ευρώπη. Όταν η τραγική είδηση έφτασε στο Παρίσι, γύρω από τα ανάκτορα του Κεραμικού ακουγόταν μία μόνο φράση: «Το Μεσολόγγι δεν υπάρχει πια!». Φράση που βροντοφώναζαν φοιτητές και εργάτες και που ανάγκασε τον βασιλιά να δεσμευθεί να βοηθήσει την Ελλάδα (Κορδόση, 2001). Η φράση αυτή έφτασε στην «Ιερή Συμμαχία» και οδήγησε στη συμμετοχή των Μεγάλων Δυνάμεων στη ναυμαχία του Ναυαρίνου και τελικά στην ανεξαρτησία της Ελλάδας. Το μήνυμα του Μέτερνιχ όταν ο σουλτάνος ζήτησε βοήθεια αποδεικνύει περίτρανα τη σημασία του γεγονότος: «Δεν θα μπορέσουμε στο μέλλον να σας βοηθήσουμε όπως πριν… Δυστυχώς μεσολάβησε το Μεσολόγγι» (Κορδόση, 2001).

Πλέον οι Ευρωπαίοι δεν χρειαζόταν να ανατρέξουν στην αρχαιότητα και στα επιτεύγματα του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού για να εκφράσουν τον θαυμασμό τους για την Ελλάδα. Η πόλη των «Ελεύθερων Πολιορκημένων» νοηματοδότησε τις πανανθρώπινες αξίες που αργότερα απετέλεσαν θεμέλιο του ευρωπαϊκού πολιτισμού και απέδειξε περίτρανα ότι η προμελετημένη θυσία μιας μικρής και άγνωστης πόλης μπορεί να αποβεί πιο αποτελεσματική από μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις και διπλωματικές επαφές.

Στην τέχνη, το πιο πρόσφορο μέσο για μετάδοση μηνυμάτων και αφύπνιση, το Μεσολόγγι κυριάρχησε. O Γάλλος ζωγράφος Eugene Delacroix, συνεπαρμένος από το αρχαιοελληνικό μεγαλείο, όπως είναι φανερό και στους πίνακές του άλλωστε, και από την τόλμη και το σθένος των Ελλήνων, επιχείρησε μέσω της τέχνης του να κινητοποιήσει τους φιλότεχνους πολίτες του δυτικού κόσμου, για τις θηριωδίες που λαμβάνουν χώρα στην Ελλάδα. Μετά τον γνωστό του πίνακα για τη σφαγή των Ψαρών, σειρά είχε η «Βάρκα του Δάντη», έργο σχετικό με την τελευταία πολιορκία του Μεσολογγίου και λίγους μήνες αργότερα ακολούθησε το έντονα αλληγορικό έργο «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου». Η έκθεση των έργων αυτών στο Σαλόνι του Παρισιού προξένησε θύελλα αντιδράσεων και έκανε γνωστό στην Ευρώπη τον αγώνα των Ελλήνων, παρακινώντας και άλλους φιλέλληνες Ευρωπαίους να συνδράμουν. Τα χνάρια του δασκάλου του φαίνεται να ακολούθησε ο μαθητής του Emille De Lansac που με το έργο του «Επεισόδιο από την πολιορκία του Μεσολογγίου» αποτυπώνει γλαφυρά την αυτοθυσία μιας Μεσολογγίτισσας μάνας και κατ’ επέκταση την αυτοθυσία και την ανάγκη αξιοπρεπούς θανάτου όλης της πόλης του Μεσολογγίου, «της μητέρας της Νέας Ελλάδας».

Η Ευρώπη της εποχής κατακλύζεται από όπερες και θεατρικές παραστάσεις για την «Έξοδο», από μικροαντικείμενα και διακοσμητικά με σκηνές από το Μεσολόγγι. Λίγους μήνες αργότερα, κυκλοφορεί η πρώτη ιστορία των πολιορκιών του Μεσολογγίου από τον Auguste Fabre. Ακόμα και ο Victor Hugo, o σπουδαίος λογοτέχνης με μεγάλη επιρροή στους λογοτεχνικούς κύκλους της εποχής, αφιέρωσε στο Μεσολόγγι το ποίημα του «Τα κεφάλια του Σαραγιού», έναν μόλις μήνα μετά την έξοδο, ενώ ασχολήθηκε επίσης με τον θάνατο του Βύρωνα (National Historical Museum, χ.χ.),

Η έξοδος του Μεσολογγίου» κατάφερε να στρέψει το ενδιαφέρον του δυτικού κόσμου στην Ελλάδα και να επιφέρει μεταστροφή της στάσης των Ευρωπαίων απέναντι στο ελληνικό ζήτημα. Η ισχυρή παρουσία της εξόδου στην τέχνη, την πολιτική και την καθημερινή ζωή των Ευρωπαίων υπήρξε καταλυτική για την επίλυση του ζητήματος και την πορεία του αγώνα, καθώς έβαλε τέλος στην αδράνεια των Ευρωπαίων της εποχής και τους ώθησε να ασχοληθούν σοβαρά με το μέλλον της χώρας, με αποκορύφωμα την παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων στη ναυμαχία του Ναυαρίνου.

Το requiem του Μεσολογγίου δεν υπήρξε παρά το θεμέλιο για την οικοδόμηση μιας Ελλάδας ανεξάρτητης και ελεύθερης. Η συνειδητή θυσία μιας άγνωστης, μικρής πόλης «εν τω μέσω των λιμνών», μονοπώλησε το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων και άνοιξε τον δρόμο για τις διπλωματικές σχέσεις της Ελλάδας. Το μικρό αυτό «αλωνάκι», όπως εύστοχα τονίζει ο εθνικός μας ποιητής απέδειξε ότι ο αγώνας για ελευθερία δεν περιορίζεται από νούμερα και ότι ο ηρωισμός δεν είναι αυτοσκοπός αλλά χρέος. Μετά από σχεδόν 200 χρόνια, η ιστορία του Μεσολογγίου δεν πρέπει να πέσει στο πηγάδι της λήθης, αλλά να αποτελεί οδοδείκτη για όλους τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» αυτού του κόσμου.

Βιβλιογραφία

Galanis, G. (2001). Το δόντι του λύκου. Μεσολόγγι: Μεσολογγίτικα Χρονικά.

Lampedusa, G. T. (χ.χ.). Byron. ALLIA.

National Historical Museum. (χ.χ.). Did you know that Victor Hugo, the great writer of French Romanticism. Διαθέσιμο στο: https://nhmuseum.gr/en/blogs-en/item/17280-ikseres-oti-o-megalos-logotexnis-tou-gallikoy-romantismoy-viktor-ougko-did-you-know-that-victor-hugo

Η Μηχανή του Χρόνου. (χ.χ.). “Έδωσα τα πάντα για την Ελλάδα, τώρα της δίνω και τη ζωή μου”. Ο θάνατος του λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι, ενώ πολεμούσε για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Διαθέσιμο στο: https://www.mixanitouxronou.gr/edosa-ta-panta-gia-tin-ellada-tora-tis-dino-ke-ti-zoi-mou-o-36chronos-lordos-viron-petheni-sto-mesolongi-eno-polemouse-gia-tin-apeleftherosi-tis-elladas-vinteo/

Η Μηχανή του Χρόνου. (χ.χ.). Η ηρωική έξοδος των υπερασπιστών του Μεσολογγίου όταν τελείωσαν όλες οι τροφές, τα ζώα και τα χόρτα. Οι πολιορκημένοι κυνηγούσαν ακόμα και ποντίκια, ενώ υπήρξαν κρούσματα νεκροφαγίας. Διαθέσιμο στο: https://www.mixanitouxronou.gr/i-iroiki-exodos-ton-yperaspiston-toy-mesologgioy-otan-teleiosan-oles-oi-trofes-ta-zoa-kai-ta-chorta-oi-poliorkimenoi-kynigoysan-akoma-kai-pontikia-eno-ypirxan-kroysmata-nekrofagias/

Κορδόση, Α. (2001). Το Μεσολόγγι της ομορφίάς και του πνεύματος. Μεσολόγγι: Ασημακόπουλος.

Μάγιερ, Ι. Ι. (2002). Ημερολόγιο της Πολιορκίας του Μεσολογγίου 1825-1826. επιμέλεια Γ.Δροσίνη.