Η χθεσινή μέρα ήταν αφιερωμένη στην ελληνική γλώσσα. Σκέφτηκα, λοιπόν να την αφιερώσω κι εγώ σε μια λέξη «δική μου», οικεία, που κατά καιρούς με προβληματίζει. Και δεν είναι άλλο από το παλαιό όνομα της περιοχής μου, τ’ Αγύρου (Βορειοδυτική Κέρκυρα). Να ξέρετε όμως ότι πολλές φορές συμβαίνει να μας προβληματίζουν πράγματα που σε όλους τους άλλους είναι προφανή.
Έτσι, λοιπόν, με τη φαντασία μου, ξεκίνησα «να παίρνω δίπλα τα βουνά κι α ν ά γ υ ρ α τους κάμπους και να μνημονεύω ένα «Διάλογο» του 1865 που έχει τον τίτλο «Βουνίσιος και Αγυριώτης», εκεί που θα περίμενε κάποιος να ονομάζεται «Βουνίσιος και πεδινός». Θα μπορούσε όμως κάποιος τ’ Αγύρου να τα πει πεδινά με τόσο συμπυκνωμένο ανάγλυφο από ραχούλες και λοφίσκους;
Για να μην αισθάνονται όμως περίεργα οι αγαπημένοι μου Α γ υ ρ ι ώ τ ε ς, τους λέω ότι υπάρχουν και άλλες παρόμοιες ονομασίες. Στην Αττική, την αρχαία εποχή, υπήρχε ο Δήμος Αναγυρούντος (Αναγυρούς ή Ανάγυρος), στην περιοχή της σημερινής Βάρης, και η ονομασία του δημότη ήταν Αναγυράσιος.[1] Επίσης στη Σικελία υπήρχε η πόλη Α γ ύ ρ ι ο ν (πατρίδα του Διόδωρου Σικελιώτη), την οποία οι Ρωμαίοι, αργότερα, την ονόμασαν A g i r i u m[2]. Λόγω του Αγίου Φιλίππου μέχρι το 1861 ονομαζόταν San Filippo d’ A r g i r i o, ενώ σήμερα ονομάζεται Ag g i r a.
Τη λέξη Α Γ Υ Ρ Ο Υ την καταλαβαίνουμε καλύτερα αν βάλουμε στην αρχή την πρόθεση «ανά». Α Ν Α Γ Υ Ρ Ο Υ (αναγύρω, ανάγυρα) που σημαίνει «κι από την ανάποδη», ανεστραμμένα, ολόγυρα, περιφερειακός δρόμος, επιστροφή, λιτανεία, αλλά και απόμερα-απόκεντρα (αλλά και ύπτια/προύμυτα). Και αναγυρίδα σε πολλά τοπικά ιδιώματα είναι η περιφερειακή, η ελικοειδής ή κυκλική κίνηση. Κάτι ανάλογο με τις λέξεις του δικού μας ιδιώματος «βόλτα» ή «κοδέλα». Και καμία σχέση με τα δικά μας αγαπημένα Αγύρου δεν έχει το φυτό αναγυρίδα[3] (βρωμόχορτο, αζόγερας), παρόλο που υπάρχει κι εκεί.
Στην παλιά διοικητική διαίρεση του νησιού τ’ Α Γ Υ Ρ Ο Υ ήταν Bandiera. Αργότερα ήταν Circondario («περικύκλωμα» στα Ελληνικά της εποχής). Να επισημάνουμε ότι ακόμα και οι σημερινές έννοιες «περιοχή» και «περιφέρεια» ενέχουν την έννοια του κύκλου; Να θυμίσουμε ότι στο περικύκλωμα αυτό περιφέρεται με τ’ άλογό της, σύμφωνα με τον τοπικό μας μύθο, η βασίλισσα Αγυρώ. Προσοχή! Όχι η Α [ρ] γυρώ. Το σημειώνω αυτό, γιατί το ρ είναι ζαβολιάρικο. Φυτρώνει εκεί που δεν το σπέρνεις. Τρέχει να βοηθήσει ηχητικά τη γλώσσα, αλλά παραπλανά. Έτσι την έπαθε και το Agirium της Σικελίας που για μια μεγάλη περίοδο ονομαζόταν Argirio. Και μη σας παρασύρουν οι Αργυροί της περιοχής, το Αργυρόκαστρο[4] και ο απέναντι μύθος της Αργυρώς της Μονοβύζας. Η δική μας είναι η Αγυρώ με δυο στήθη περήφανα! Αλλά, σκέφτομαι, γιατί να είμαστε τόσο αυστηροί απέναντι στη συγκεκριμένη ροπή του ρ; Ας το πάρουμε εν τέλει και σαν συν-λειτουργία.
Πατώντας, λοιπόν, πάνω στην αυθαιρεσία του ρ να παρεισφρύει, παίρνω κι εγώ το δικαίωμα που και που να το διώχνω. Έτσι το έδιωξα χθες από τους Αγίους Αναργύρους και φανταζόμουν για μια ολόκληρη μέρα ότι στ’ Αγύρου[5] τριγυρνούν οι Άγιοι Ανάγυροι, πλανόδιοι θεραπευτές, που κρατούν πάντα εμάς τους Αγυριώτες γελαστούς και χαριτωμένους.
[1] Ο Δήμος πήρε το όνομά του από τον ήρωα Ανάγυρο.
[2] Το 1063 μ.Χ. το Αγύριον το κατοίκησαν οι Νορμανδοί. Μετά πέρασε στα χέρια των Οίκων Χοενστάουφεν, Καπετιδών-Ανζού και της Αραγωνίας και μόνο γύρω στα 1400 έγινε κρατική ιδιοκτησία της Σικελίας.
[3] Anagyris foetida, “… Herba quam Graeci αναγυρίδα vocant». Φυτό που στη λαϊκή ιατρική χρησιμοποιούταν σαν εμετικό ή καθαρτικό.
[4] Παρόλο που ονομάζεται Gjirokaster!
[5] Στα γενικά πλαίσια της έννοιας Αγύρου θα πρέπει ίσως να θέσουμε και την ονομασία του χωριού Αγρός. Και του ταιριάζει γεωγραφικά (κέντρο/σταυροδρόμι) και επιπλέον δεν είναι και πεδινό!
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Η Μαρία Καμονάχου σπούδασε Νομικά στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και είναι διδάκτορας Ιστορίας. Εργάστηκε σαν Αρχειονόμος στα Γενικά Αρχεία του Κράτους για περίπου 30 χρόνια.
Εκτός διαφόρων άρθρων και ιστορικών μελετών, έχει εκδώσει: Το άρωμα του Ίππαρχου (συλλογή διηγημάτων, εκδ. «Έψιλον», 1992), Συμπτώματα αθανασίας (νουβέλα, εκδ. «Έψιλον», 1995), Ο κήπος των παιγνιδιών, (συλλογή διηγημάτων, εκδ. «Έψιλον», 2003), Το βιβλίο των μικρών σιωπών (συλλογή διηγημάτων, εκδ. «Φιλύρα», 2016), Η παγίδα και άλλα διηγήματα (εκδ. Σοκόλη, 2021), Ω-ρολογιέται (συλλογή διηγημάτων, εκδ. Φιλύρα 2024), Οι γκρι κυρίες (FEMINARIO/ Βόρεια Κέρκυρα, εκδ. Φιλύρα 2024).
Ζει στην Κέρκυρα και έχει μια κόρη.
Στη φωτό, έργο του Edward Lear, Κέρκυρα, Νυμφές, 1856
