Δεν υπάρχουν εύκολα λόγια όταν έρχεται η ώρα να μιλήσεις για τη μοναξιά, δεν είναι απλό να την περιγράψεις αν δεν την νιώσεις, δεν είναι μια αρρώστια για να την ερμηνεύσεις και να την αναλύσεις. Η μοναξιά είναι ένα φαινόμενο πολυδιάστατο, σύνθετο, είναι μία πληγή στον άνθρωπο που δύσκολα επουλώνεται και αυτό γιατί δεν υπάρχει μία σαφής θεραπεία, για την ακρίβεια πρόκειται για μία συνθήκη πολύ επώδυνη και τόσο οδυνηρή που το μυαλό μπαίνει σε σκληρή δοκιμασία. Η μοναξιά είναι σαν το κεντρί της μέλισσας που θέλει χρόνο για να βγει και να επανέλθει το μυαλό στην θέση του. Η μοναξιά είναι ένα μαρτύριο και ένα βάσανο που όποιος το περάσει δεν το ξεχνάει ποτέ, γιατί πώς να ξεχάσεις τις στιγμές που είσαι εσύ και ο εαυτός σου, που γύρω σου όλα καταλύονται και δεν υπάρχει ελπίδα.

Περί μοναξιάς και άλλων δαιμονίων

Όλα τα παραπάνω είναι απλά μία προσέγγιση, μία προσπάθεια να μιλήσει κανείς για το ζήτημα μοναξιά. Ο Αντώνης Κοντάκης έχει το προνόμιο, έχει τον τρόπο και το χάρισμα να μας αφηγηθεί δέκα εξαιρετικές ιστορίες ανθρώπων που έμειναν μόνοι λόγω μιας κάποιας συγκυρίας στη ζωή τους, ο καθένας για διαφορετικούς λόγους, άνθρωποι όλων των τάξεων, άντρες και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι που στάθηκαν άτυχοι, που αναγκάστηκαν να βιώσουν αυτό το πολύ δυσάρεστο συναίσθημα. Ο συγγραφέας κατορθώνει μέσα από αυτές τις συγκινησιακά φορτισμένες ιστορίες και με μία ιδιαίτερη ποιητικότητα να μας κάνει κοινωνούς του προβλήματος αυτού μέσω των πρωταγωνιστών του. Πρόσωπα πονεμένα, πρόσωπα που πολλές φορές μένουν αόρατα στα μάτια μας αν και υπάρχουν δίπλα μας και γύρω μας, ανασαίνουν όπως εμείς.

Οι ιστορίες του Αντώνη Κοντάκη είναι ποτισμένες με μία πικρή πλην απόλυτα υπαρκτή αλήθεια, την αλήθεια αυτών που δοκιμάζονται και αυτών που γεύονται την μοναξιά. Όταν ο καμπούρης νιώθει την κακεντρέχεια και την αδιαφορία των γύρω του προς το πρόσωπό του δεν μπορεί παρά να νιώθει ξένο σώμα σε μία κοινωνία που δύσκολα τον αποδέχεται και ακόμα πιο δύσκολα τον εξισώνει με κανονικό άνθρωπο. Στην τρίτη ιστορία συμβαίνει κάτι το ανάλογο, πρόκειται για τον ασθενή που βρίσκει στο πρόσωπο του νοσηλευτή έναν αληθινό φίλο. Και η τρόφιμος του ιδρύματος αναφέρει χαρακτηριστικά: “Συνέθλιψα την καθημερινότητά μου και άφησα τις σκέψεις σου να με καθοδηγούν. Γλέντησα με το χαμόγελό σου, διασκέδασα με τις πρόσκαιρες απογοητεύσεις σου, δάκρυσα με την ευτυχία σου. Έφερες τον έξω κόσμο στο ίδρυμα, μου πρόσφερες μία νέα πραγματικότητα”.

Φέρνω στην μνήμη μου την περίπτωση Βαν Γκογκ, μόνος στην τέχνη και μόνος στον κόσμο, μόνος με την ιδιοφυία του και μόνος με τις αγωνίες του, μόνος στο ταξίδι στη ζωή που του προσφέρθηκε. Έτσι και εδώ, θα διαβάσουμε για ανθρώπους που έμαθαν να ζουν στη δική τους πραγματικότητα και να μην ζητάνε τίποτα, ίσως λίγες στιγμές τρυφερότητας μόνο. Και όταν το τίποτα γίνεται κάτι, έστω λίγο, ξαφνικά λάμπει όλο το βιος τους και ξαναγίνονται για λίγο μέρη του συνόλου. Τέτοιο είναι και το παράδειγμα του κυρίου Νίκου στην ιστορία με τίτλο Η Μεγάλη Πέμπτη των ανθρώπων όπου ο συγγραφέας με αμεσότητα και ειλικρίνεια μας συστήνει την περίπτωση ενός απόμακρου ανθρώπου που πολλοί τον είχαν ταυτίσει με την απόλυτη τρέλα γιατί κανείς δεν μπορούσε να απλώσει γέφυρα με την ψυχοσύνθεσή του. Ένας άνθρωπος διαφορετικός που βρισκόταν εκεί, παρών αν και απών ταυτόχρονα, ένας άνθρωπος που είχε απομακρυνθεί μα όταν του προσφέρθηκε η δυνατότητα να δώσει χείρα βοηθείας σε πεινασμένους μετανάστες είπε το μεγάλο ναι απλόχερα και με την ψυχή του.

Όλες οι ιστορίες που ο Αντώνης Κοντάκης έχει γράψει με μεράκι, πραγματεύονται καταστάσεις επώδυνες, ανθρώπων που ζουν στο περιθώριο της κανονικότητας γιατί φοβούνται και νιώθουν παράξενοι και αλλόκοτοι, έχουν ζυγίσει τις ματιές τους στον κόσμο και βγήκαν λειψοί στο ζύγι σαν επιχείρησαν να συνομιλήσουν με τον έξω κόσμο. Και χάρη σε κάποιους λίγους συνομιλητές αυτοί οι άνθρωποι της μοναξιάς μπόρεσαν να βάλουν για λίγο φως στη ζωή τους, να φανούν χρήσιμοι, να νιώσουν και πάλι παρόντες. Στην ιστορία με τίτλο Ο απόλυτος συντονισμός, ο πρωταγωνιστής εκμυστηρεύεται την προσπάθειά του να γευτεί τον έρωτα και να χαρεί έστω για λίγο λίγη χαρά, να νιώσει και εκείνος την ζεστασιά μιας παρέας. Ο συγγραφέας αναφέρει: “Η ζωή του ήταν μια ανηλεής μάχη κόντρα στη μοναξιά. Ήταν ένας προδιαγεγραμμένα χαμένος αγώνας κόντρα στον ίδιο του τον εαυτό, τις συναισθηματικές του ανάγκες και τις ψυχολογικές του ανωριμότητες. Και ήρθε εκείνη και προσέφερε έναν προορισμό και ένα απάνεμο λιμάνι στο ταλαιπωρημένο του σκαρί”.

Η ηθοποιός Γκρέτα Γκάρμπο είχε πει κάποτε πως ποτέ δεν είπα, «θέλω να είμαι μόνη». Είπα μόνο, «αφήστε με ήσυχη». Υπάρχει τεράστια διαφορά. Και πράγματι είναι η διαφορά που προκύπτει από την εξίσωση της αποστασιοποίησης σε σχέση με την ολοκληρωτική απομόνωση και για αυτό για λόγους εντελώς εξωγενείς. Κανείς από τους πρωταγωνιστές των ιστοριών που διαβάζουμε εδώ δεν ζήτησε να μείνει ες αεί μόνος, για αυτό και σε όλες τις ιστορίες διαπιστώνουμε την ανάγκη του ανθρώπου να έρθει σε επαφή με άλλους ανθρώπους και να νιώσει την συντροφιά. Οι Βρετανοί συνηθίζουν να αναφέρουν πως ουδείς άνθρωπος είναι από μόνος του νησί, με την έννοια πως η ανθρώπινη φύση από την εποχή των πρωτόπλαστων, της Εύας και του Αδάμ, έμαθε να ζει σε κοινωνίες και να απολαμβάνει όταν ο ίδιος το επιθυμεί λίγες στιγμές μοναχικότητας. Οι ιστορίες φωτίζουν λοιπόν την αρχέγονη ανάγκη του ανθρώπου να βρίσκεται με όμοιούς του όπως συμβαίνει άλλωστε και τα ίδια τα ζώα.