Για το παράδοξο μιας βέβαιης μεταφυσικής ή αλλιώς

Ο ουρανός ξέρει πέντε πράγματα πάραπάνω

 

 

 

Θαρρώ πως βασικός δείκτης να επικοινωνήσουμε αυτό που διαβάσαμε, είναι το διαφορετικό. Αλλιώς, η ανταπόκριση στο ξάφνιασμα του καινούριου. Σε εποχή ρευστότητας μάλιστα, αναζητάμε σταθερές και η ποιητική της ύπαρξης του Προσκεφαλά κομίζει στο λογοτεχνικό πεδίο τις σταθερές εκείνες, που έχουν σήμερα χαθεί. Εύλογα βέβαια, θα εκφράσει κανείς σκεπτικισμό σε σχέση με την όποια σταθερότητα ενδέχεται να παραγάγει η θεματική του μετέωρου ως πρώτη ύλη. Δύναται άραγε η γραφή σ’ αυτό το φάσμα να γεννήσει κάτι πέρα από την αγωνία και τον φόβο; Εντούτοις, αυτή εδώ η συλλογή κυοφορεί αίφνης την ασφάλεια,  στο πρώτο της ήδη φανέρωμα, μέσα από την οριστική του τίτλου «Ο ουρανός ξέρει πέντε πράγματα παραπάνω», αρκεί λέξη προς λέξη να τον κατανοήσουμε και να του παραδοθούμε:

Υπόμνηση 2

Να χαίρεσαι τη μέρα πάει να πει

να σηκώνεις τη θλίψη της

να κουμαντάρεις το πένθος της

να κουμαντάρεις

την αναπάντεχη σκοτεινιά της

Γιατί και ο ήλιος

ουχ υπερβήσεται μέτρα

και ρούχο

καθαρό κι αλέρωτο ως το τέλος

δεν έμεινε ποτέ

 

Και ασφαλώς, η συνομιλία του καθημερινού στον Προσκεφαλά δεν περιορίζεται εδώ. Μέσα από ένα άνοιγμα ρεαλισμού, αφήνεται να αγωνιά συγκρατημένα και ανθρώπινα. Όχι λοιπόν από εγωισμό ή παραφροσύνη, αλλά γιατί η λύτρωση εδώ είναι ρητά εγγυημένη, δεν επιφυλάσσεται και δε διατυπώνει απορίες, κυρίως όμως, δεν κάνει τον αναγνώστη να υποφέρει. Μαζί του μάλιστα νικά τη βάσανο της εσωστρέφειας με την εξωστρέφεια του ουρανού, συστήνοντας ή υπενθυμίζοντας την απεραντοσύνη και την καρτερία του, με τη σταθερή αναγωγή του, σε ομιλούν σύμβολο. Άλλοτε μόνοι λοιπόν και άλλοτε συντροφεύοντας με την εσωτερική μας φωνή, χαμηλώνοντας πάντα την έξω ένταση, όπως υπαινικτικά μας συστήνεται, μπορούμε να τον ακούσουμε:

Φωνή

Είμαι κι εγώ εδώ

Εγώ

που ο αληθινός μου τόπος είναι

η ουτοπία

κι ας με έχει η ανάγκη αιχμαλωτίσει

Μην με ξεχνάτε

μην προσποιείστε πως δεν με βλέπετε

Εντός σας κατοικώ

κατάβαθα σωπαίνω

 

Στίχος λοιπόν που βηματίζει με τον άνθρωπο, επαρκής, λιτός, παρηγορητικός, συμπυκνώνει μοναδικά τη θνητή ύπαρξη και συναντά τον αναγνώστη διαισθητικά. Τον βοηθά να δει, να αλλάξει ό,τι μπορεί και αν δεν μπορεί, να αποδεχτεί τα λάθη του, με ταπεινότητα, διόλου ταπεινωμένος και να προχωρήσει με το βλέμμα εμπρός και άνω. Πηγαίος λυρισμός, μετρημένος, ώστε να υποβάλλει συγκρατημένα και συγκροτημένα τα καθολικά νοήματα, με την υποστήριξη μιας αναπάντεχης και πολύσημης εικονοποιΐας:

Μονίμως

Να τρως φαΐ

κι η πείνα σου εκεί

να στέκει έξω απ’ το δωμάτιο

νερό να πίνεις

κι η δίψα σου εκεί

να μαρτυράει μια έρημο

Με έναν ξερόβηχα ενόψει

του χειμώνα

σαν μηχανή αμαξιού

που όλο σβήνει

να ανακατεύεις τα συρτάρια

ψάχνοντας

για αντιφλεγμονώδη.

 

Θεματολογικά εδώ η ποιητική του Προσκεφαλά εφάπτεται με το στοιχείο της ίασης μέσω της γραφής και των συναφών αναφορών σε προκατόχους. Εντούτοις, οι στίχοι του ζυμωμένοι με τον εσωτερικό ρυθμό, υποβάλλονται διακριτά σ’ ένα υφολογικό τίναγμα, μια εσωτερική άρση που υπηρετείται μέσα από μια αυθόρμητη και συνάμα στιβαρή, άρτια αποφθεγματικότητα, που ενεργεί αδιάκοπα.

Ασυναίρετα

Και πρόσεξε μη συναιρείς έτσι αβασάνιστα

το ρήμα αγαπ ά ω

αφού σου αρέσει να το χρησιμοποιείς

Όχι μονάχα γιατί τα δύο φωνήεντα

στο τέλος

φωνάζουν πιο πολύ

το νόημα της λέξης

Είναι περισσότερο αυτή η διαδρομή

από το α ως το ω

που αν δεν την διανύσεις

με τα πόδια

χαμπάρι δεν θα πάρεις

από τους γκρεμούς

και τις πεδιάδες της

 

Κανένα ίχνος παροξυσμού ή φλυαρίας, μια ισορροπία οδηγεί τον στίχο έξω από τα τετριμμένα, ως μια συντονισμένη συνομιλία με το Επέκεινα, σε μιαν άλλη, εμπλουτισμένη μεταφυσική. Μια μεταφυσική δηλαδή ομολογία, πλαισιωμένη από το ανθρώπινο στίγμα, συντονίζει ρυθμικά και στο σύνολό του τον βηματισμό προς την έξοδο από την υπαρξιακή μέγγενη. Ένα άνοιγμα στο φως που δεν αποκαθηλώνει τον έκπτωτο άνθρωπο, αλλά τον θάλπει, ενεργώντας επουλωτικά και όχι σαν ταφόπλακα, σαν τετελεσμένο γεγονός.

Ταυτότητα

Είμαι η προέκτασή μου

ο πόθος μου

Είμαι η ύλη μου που απλώνεται

Είμαι αυτό που φεύγει

και επιστρέφει

Ένα φωτόνιο είμαι

που ψάχνει το ταίρι του στην άκρη

του σύμπαντος

Μια πτήση και μια πτώση είμαι

 

Η τύχη μου η διαδρομή μου

στα χέρια ενός παιδιού

Από μια κλωστή στα χέρια του

η ζωή μου

Είμαι

 

Κατά συνέπεια, απαλλαγμένη από σημεία στίξης (βαρίδια ίσως στην περίπτωσή του) η ποιητική του Προσκεφαλά, εισάγει μια «εναέρια» γραφή που ίπταται, δίχως ωστόσο  παλινδρομήσεις, που αφήνεται ελεύθερη να συμπληρωθεί και να πληρώσει τα κενά μας, να υποστηρίξει ευθέως και έμπρακτα τη συλλογική μας μοίρα και να μας απαλλάξει από τα ανούσια διλήμματα, που τόσο μας απομακρύνουν από την ομολογούμενη έσω αλήθεια. Εδώ λοιπόν, η ανατροφοδότηση της εφαπτόμενης θεματικής που προαναφέρθηκε, εδώ και ο εμπλουτισμός της. Δεν πρόκειται δηλαδή για μιαν ανάγνωση προς χάριν μιας μάταιης, ηττημένης αποδοχής και παρηγορίας, όπως είθισται σε ανάλογες επιλογές, αλλά για μια ποιητική της μετουσίωσης, που με την αμεσότητά της εφάπτεται της εποχής και μάλιστα την υπερβαίνει, επικαλούμενη την ομόκεντρη, συλλογική δράση προς την εξιλέωση. Ένα ενεργό αίτημα για ανάδραση είναι, συγκλίνοντας προς την αγάπη του εαυτού, με την αισθητική που του αρμόζει. Ας το καλοδεχτούμε!

 

 

 

Πηνελόπη Μπούσια