Η αυτοκτονία, ο έρωτας κι ο χωρισμός
Το πρωτότυπο και αξιόλογο μυθιστόρημα με τον παράξενο τίτλο Υπέρθεση υπό κατάρρευση (εκδ. Ισνάφι) το έγραψε ο Μαρτίν Κούκα, γεννημένος το 1977 στα Τίρανα της Αλβανίας. Στην Ελλάδα μετανάστευσε το 1991 μαζί με την οικογένειά του. Στην Αθήνα σπούδασε φιλοσοφία, κοινωνιολογία και οικονομικά, ενώ ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Λέβεν του Βελγίου. Η λέξη υπέρθεση του αινιγματικού τίτλου είναι δανεισμένη από την κβαντομηχανική και συνδέεται με τα σωματίδια που μπορούν να βρίσκονται ταυτόχρονα σε πολλές καταστάσεις.
Ωστόσο, το μυθιστόρημα είναι απολύτως ρεαλιστικό. Ο κεντρικός ήρωας και αφηγητής είναι Έλληνας, πτυχιούχος του Πολυτεχνείου, και συνδέεται με μιαν Αλβανίδα, τη Ματίλντα, ένα υπέροχο θηλυκό που τον παρασύρει συχνά σε απολαυστικές σωματικές πράξεις, από το εξαιρετικό σεξ έως το κάπνισμα χόρτου. Η ιστορία, είναι πλημμυρισμένη από την παρουσία της Ματίλντας, αρχίζει με την αυτοκτονία ενός άντρα στις ράγες του ηλεκτρικού κι αυτή η τρομακτική εικόνα γίνεται αφετηρία μιας εσωτερικής περιπλάνησης του ήρωα.
Το περιστατικό σημαδεύει τη ζωή του, τον κάνει να ατενίζει την πραγματικότητα με δέος: η αυτοκτονία του άγνωστου άντρα τον εξοικειώνει με τον θάνατο. Ο θάνατος μέσω της αυτοκτονίας δεν είναι κάτι καινούργιο γι’ αυτόν, η μητέρα του έχει αυτοκτονήσει, ο εφηβικός του έρωτας έλεγε πως θ’ αυτοκτονήσει αν την άφηνε, κάτι που δεν πραγματοποιήθηκε. «Την άφησα και δεν αυτοκτόνησε», διαβάζουμε, μια φράση που περιέχει γερές δόσεις ειρωνείας.
Στην πλοκή πρωταγωνιστούν ο ήρωας με τη Ματίλντα, όλα τα υπόλοιπα πρόσωπα, φίλοι και συγγενείς του, απλώς τον βοηθούν να θυμάται, να στοχάζεται και να προβληματίζεται. Η Ματίλντα τον βασανίζει στον ύπνο και στον ξύπνο του, εξαιτίας της σκέφτεται την αυτοκτονία που του έχει γίνει εμμονή. Αυτή η γυναίκα τον κάνει να αναλύει τις ερωτικές σχέσεις και να αναρωτιέται πόσες πιθανότητες υπάρχουν ύστερα από έναν χωρισμό να ξανασμίξουν.
Ο θάνατος και η αυτοκτονία δεν είναι τα μοναδικά ζητήματα που πραγματεύεται ο συγγραφέας. Ο έρωτας και το σεξ –σεξ σε όλες του τις μορφές, κάτι που βιώνει με ένταση ο ήρωας– πλημμυρίζει τις σελίδες του βιβλίου. Έπειτα είναι οι δύσκολες σχέσεις του με τα πρόσωπα της οικογένειάς του, τη μητέρα, τον πατέρα, την αδελφή.
Το μυθιστόρημα είναι πρωτίστως η εξιστόρηση μιας εμμονικής ερωτικής σχέσης κι ενός χωρισμού, και δευτερευόντως η περιγραφή της σχέσης των Αλβανών με τους Έλληνες και την Ελλάδα. Αξίζει να ειπωθεί ότι ο συγγραφέας σχολιάζει το πώς συμπεριφέρονται οι Έλληνες στους μετανάστες που έφταναν από τη γειτονική χώρα ή πώς συμπεριφέρονταν τα πρώτα χρόνια της άφιξής τους, αλλά χωρίς πίκρα ή θυμό, μάλλον χιουμοριστικές είναι οι παρατηρήσεις του. Αλλά και σήμερα, διαβάζουμε, οι Αλβανοί που εργάζονται στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν προβλήματα με τις αρχές για τα χαρτιά τους. Για τις Αλβανίδες, μαθαίνουμε, οι Έλληνες δεν έχουν καλή γνώμη, και γι’ αυτό ο ήρωας δεν πιστεύει πως η Ματίλντα είναι Αλβανίδα –είναι όμορφη, σαν μοντέλο.
Η Υπέρθεση υπό κατάρρευση, το πρώτο μυθιστόρημα του Μαρτίν Κούκα, δείχνει τις αφηγηματικές ικανότητες του συγγραφέα σε βαθμό που ο αναγνώστης αναρωτιέται γιατί άργησε τόσο πολύ να μπει στον χώρο της λογοτεχνίας. Ναι μεν εξέδωσε το 2017 μια ποιητική συλλογή, αλλά το παρόν είναι αυτό που του δίνει την ευκαιρία να ξετυλίξει την αφηγηματική του δεξιοτεχνία, αυτό που θα του ανοίξει δρόμους.
