Η ΕΛΕΝΗ ΜΑΣ
Η ωραία ιταλική σκηνή της αίθουσας Νίκου Σκαλκώτα στο Μέγαρο Μουσικής μάς υποδέχεται ορθάνοιχτη, υποβλητικά φωτισμένη. Το σκηνικό της Σοφίας Παγώνη λιτό. Διάφανα ριντώ να κρέμονται από την οροφή, φύλλα και πορτοκάλια σκορπισμένα παντού, ο πίνακας ενός δέντρου στο φόντο, στο βάθος της σκηνής… Μία εικαστική λεπτότητα σε ένα σκηνικό άχρονο και συνάμα ποιητικό, όπως η ηρωίδα του, η ωραία Ελένη του μύθου και της ποίησης, την οποία βλέπουμε να διαγράφει κύκλους στη σκηνή. Μια Ελένη που λάμπει ακόμη και νεκρή. Και μαζί να τη συνοδεύει το ηχητικό τοπίο των μουσικών που εμφανίζονται ζωντανά επί σκηνής συνδημιουργώντας την ατμόσφαιρα της παράστασης. Το ακορντεόν της Ζωής Τηγανούρια με τις μελωδίες του και τα τραγούδια που ερμήνευε η πρωταγωνίστρια και τα κρουστά του Στέλιου Γεναράλη με το τύμπανο και τον ρυθμό του, τη διακριτική «βροχή» να απομιμείται τον ήχο του νερού…
Η ευρυμάθεια του συγγραφέα εγκιβωτίζει αναπόφευκτα στην ποίησή του ένα πλούσιο διακείμενο: από τη Σαπφώ και τον Ηράκλειτο στον Καβάφη και από εκεί στον Ευριπίδη, τον Αριστοφάνη, τον Σικελιανό και τόσους άλλους να παρελαύνουν… Και όμως: η Ελένη του είναι αιμάτινη, χοϊκή· μας συγκινεί. Είναι ζωντανή, παραστάσιμη. Και μολονότι τα λόγια της είναι πολλά, μολονότι θυμο-σοφεί και φιλο-σοφεί, δεν μας κάνει κήρυγμα, δεν παραθέτει απλώς ιδέες – χωρίς να αποφεύγει ολότελα κάποιον διδακτισμό δικαιολογημένον ωστόσο καθώς εκφέρεται από μια τέτοια πολύπαθη, πολύπειρη ηρωίδα. Τα λόγια της εξακοντίζονται μέσα από τη θεατρική εκφορά του λόγου βρίσκοντας τον στόχο τους: την πλατεία. Αγγίζοντας, μιλώντας στις καρδιές των θεατών – συμμετόχων του δράματός της. Πόσο κοντά μπορούν να βρίσκονται η ποίηση και το θέατρο, το θέατρο και η ποίηση, πόσο χρειάζεται το ένα τη συνέργια του άλλου…
Στον περιπαθή μονόλογό της, φιλόδοξα και με ξεχωριστή αυτοπεποίθηση, θα περιλάβει τα πάντα: την πατρίδα της αλλά και τα δεινά ολόκληρου του κόσμου· την εξιστόρηση του βίου της αλλά και του διασημότερου πολέμου της ιστορίας συνδεόμενου με το όνομά της, που έκανε τη σύγχρονη φιλόσοφο Σιμόν Βέιλ να πει πως κάθε πόλεμος είναι Τρωικός, ήτοι για ένα γόητρο μονάχα… Πάνω από όλα όμως η Ελένη του Μπούρα καταριέται την ομορφιά της, αιτία τόσο της δόξας όσο και της δυστυχίας της. Θέλει να την θυμούνται ως Ελένη της ειρήνης, άσπιλη και αμόλυντη, από τα βάσανά της εξαγιασμένη. Μια Ελένη οικουμενική, παραλληλιζόμενη τολμηρά με τόσες και τόσες διάσημες γυναίκες της ιστορίας που καταδίκασε η μοίρα… Καλωσορίζει το γήρας που θα την απαλλάξει από το πάθος των ανδρών αλλά και θα καταλαγιάσει το δικό της πάθος. Θα της αποκαλύψει μια νέα πραγματικότητα, θα της αποκαλύψει την αλήθεια. Η φωνή της συνηχεί με εκείνην της αρχαίας Ινδής μοναχής ποιήτριας Sumangalmata:
ειρήνη επιτέλους
πόθος και μίσος έχουν πια πεθάνει
αναπαύομαι στη σκιά άναρχων δέντρων
και απολαμβάνω την ευτυχία
Η Γεωργία Ζώη ενσάρκωσε πειστικά μιαν Ελένη με την οποία ο σκηνοθέτης Κωστής Καπελώνης, παλαιός συνεργάτης του Θεάτρου Τέχνης, επιδίωξε να ταυτιστούμε. Η Ωραία Ελένη στην κοιλάδα των νεκρών ερώτων είναι μια ωραία τω όντι μουσικοθεατρική παράσταση, έντιμη, με κλασικό φινίρισμα, απλότητα, σαφή στόχευση, συμφωνία προθέσεων και καλλιτεχνικού αποτελέσματος, αρμονία όλων των μέσων της, κειμένου, όψης, μέλους, ερμηνείας, σκηνοθεσίας, πράγματα όχι πάντοτε αυτονόητα στο σημερινό θεατρικό μας τοπίο.
Σάρα Θηλυκού
