Γράφει παράπλευρα, σε θέση που θα μπορούσες να μην κοιτάξεις καν: «Λέει η μητέρα μου άσχετα· της λέω: “Αυτό που λες απέχει παρασάγγας από αυτό που κάνεις”. Και μου λέει: “Μη μου μιλάς εμένα ισπανικά”».
Άρα ο παρασάγγης είναι λέξη ισπανική, αλλά αφού έρχεται από την αρχαία Ελλάδα και τη γνωρίσαμε από την Ξενοφώντος Κύρου Ανάβαση «Δαρείου και Παρυσάτιδος γίγνονται παίδες δύο…» είναι σαν να λέμε από μια χώρα μακρινή όσο και η όποια γλώσσα για τη μητέρα του άγνωστου σχολιαστή… Βέβαια, τις έννοιες αν τις ερευνήσεις βαθιά κάπου οδηγούν και, τελικά, ή ισπανικά ή αγγλικά ή περσικά ή αλαμπουρνέζικα μίλαγε ο φίλος, στο αφτί της μητέρας του η λέξη θα ήταν το ίδιο μακρινή, άγνωστη και εξωτική. Τούτο το σχόλιο που ο Δημήτρης Καλοκύρης χωρίς καμία ειδοποίηση -γιατί το χρησιμοποίησε, για τίτλο;- απευθύνεται κυρίως στις γενιές που διδάχτηκαν αρχαία ελληνικά στο σχολείο, γιατί πουθενά αλλού δεν βρίσκουμε τους παρασάγγας, για να πούμε πως έχουμε εμπειρία της απόστασης… Τούτος ο τίτλος όμως, μας προϊδεάζει πόσους παρασάγγες έχει διανύσει το μυαλό του για να συλλέξει τις πληροφορίες που έχει συστεγάσει στο Γ΄ τόμο του βιβλίου του.
Και η νέα γενιά παρασάγγας απέχει από λέξεις και ιδέες και συναισθήματα και εμπειρίες νοητικές που γνώρισε ο ίδιος και μερικοί ακόμη από τους συνοδοιπόρους του.
Η μόνη διευκρίνιση που μας δίνει είναι ότι το μαύρο βελάκι -σημαδάκι σημαίνει παραπομπή στην πρώτο τόμο των Παρασαγγών και τα δύο βελάκια στον δεύτερο. Τούτος είναι τρίτος…
Περίπου με 500 λέξεις. Η πρώτη εικόνα, ερώτηση: Ποια βιβλία έχεις αυτόν τον καιρό πλάι στο κρεβάτι σου; Απάντηση: Το χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών διαβάζεται σαν μυθιστόρημα και έχει πολύ σασπένς. Εδώ, φίλε αναγνώστη, θυμάμαι τον Κυριάκο Χαραλαμπίδη από τον οποίο πρωτοάκουσα πως το πιο συναρπαστικό μυθιστόρημα είναι η ιστορία της ελληνικής γλώσσας «σε όλους τους βαθμούς του ξετυλιγμού της».
Ποιος ήρωας της λογοτεχνίας θα ήθελες να είσαι και γιατί; Απάντηση: Ο κόμης Μοντεχρίστος γιατί το όνομα του το έχουν τα πούρα που τα τύλιξαν αβρά δάχτυλα λυσίκομων, φλογερών Λατινοαμερικανίδων (σαν Εμπειρίκος μιλάει εδώ).
Για τον Κόμη Μοντεχρίστο θα παραθέσει εκτενές σχόλιο. Πρόκειται για ένα ακατοίκητο νησάκι που λεγόταν Ωγλάσσα, αλλά ο κόμης ήταν φυλακισμένος στο Ιφ, όμως, για να έχουν ενδιαφέρον στη δουλειά τους οι εργάτριες των πούρων, κάποιος διάβαζε σε συνέχειες το μυθιστόρημα.
Ερώτηση: με ποιον συγγραφέα θα ήθελες να δειπνήσεις; Απάντηση: Με τον Λουκιανό από τα Σαμόσατα: για να μιλήσουμε για τη σημερινή Συρία και τον «ένδοξο» φιλελληνισμό…. (Sic transit Gloria Mundi που λένε ή περασμένα μεγαλεία και διηγώντας τα να κλαις). Έτσι, ενώ από αλλού δείχνει πως ξεκινάει, αλλού καταλήγει και είναι πολύ ωραία η περιπλάνηση.
Το μυθιστόρημα της γλώσσας έχει σασπένς, Ναι, αν σκεφτείς από τι λούκια πέρασε για να φτάσει ως εμάς, σήμερα, ο εκ Σαμοσάτων Λουκιανός και πόσο αναμενόμενος θα ήταν, αν μιλούσε για τους Νεκρικούς Διαλόγους του. Ο Καλοκύρης όμως επιλέγει τα πάθη της Συρίας, γιατί και αυτά έχουν σασπές, όσο για τον «ένδοξο» φιλελληνισμό, αυτόν τον αφήνω στον Καβάφη να τον αξιολογήσει.
Ερώτηση: Παίζεις με τα είδη της γραφής. Ποιο σου πάει περισσότερο;
Απάντηση: Η ποιητικής τεχνικής πρόζα με δοκιμιακά παράπλευρα έρματα και στιχουργικούς διασκελισμούς σαν μυστηριακές υποσημειώσεις.
Με λίγα λόγια σε όλες τις τετριμμένες ομολογουμένως ερωτήσεις, ο συγγραφέας έδωσε απρόσμενες απαντήσεις, φέρνοντας στο προσκήνιο τη σκέψη πως δεν έχει σημασία τι ρώτησες ή τι σε ρώτησαν, αλλά τι απάντησες και η απάντηση πραγματικά δεν είναι τετριμμένη ούτε αναμενόμενη ούτε προβλέψιμη.
Και όταν μοιάζει παραδοσιακή, όπως ας πούμε αν πιστεύει στην παρουσία της Μαντόνας –Παναγίας, η οποία παραστέκει στις δύσκολες στιγμές (όπως τότε στα τείχη της Κωνσταντινούπολης) και την τελευταία στιγμή να κάνει την ανατροπή. Όλες οι λέξεις να είναι σωστές, αλλά το σημαινόμενο λάθος· (βάλε άνω τελεία, όπως ο Σεφέρης, και βρες πού βρίσκεται το λάθος).,.
Τι έκαναν οι οπαδοί του Αγίου Βενέδικτου που «ζούσαν φύρδην μίγδην στα μοναστήρια» και πώς πάχαιναν τα ψάρια; Η ιστορία του Φρουμέντιου και της Ιωάννας που αντέγραφαν ιερά κείμενα, όπως το ζουμερό Άσμα Ασμάτων δηλαδή, θυμίζει εν πολλοίς την ιστορία του Πάολο και της Φραντζέσκας που διάβαζαν την ιστορία του Λάνσελοτ και της Γουίνεβιρ, πρόκειται δηλαδή για έναν έρωτα που αναδύεται φυσικά και αυθόρμητα και οι νέοι που ερωτεύονται είναι σαν να βρίσκονται στην «πρώτη μέρα της δημιουργίας», όπως είδε ο Σεφέρης την Αίγινα στα 1936… Λίγο παρακάτω, να και η Γενοβέφα και άλλα συναφή σε αναλογία και παραλλαγή (και διαστροφή, «Ο δαίμων της πορνείας» του Σεφέρη, υποφώσκων. Παντού τα πάντα και πάντοτε τα ίδια).
Έχετε μήπως ακούσει για το φυτικό αρνί; Ε, έχει και αυτό εφευρεθεί, στην Ταταρία, της Κεντρικής Ασίας. Ήταν δέντρο και οι καρποί του αρνιά που έφτασαν στην Ευρώπη τον 17ο αιώνα. Για το φυτικό αρνί των Τατάρων μιλάει ο Μπόρχες και μεταφράζει ο Γιώργος Βέης, μοιάζει με χρυσόμαλλο αρνί, κριάρι, ό,τι να ’ναι τελοσπάντων, (να και το χρυσόμαλλο δέρας). Λοιπόν, το φυτό αρνί υπάρχει και μη νομίσετε πως πρόκειται για τα αρνάκια τα βαμμένα πράσινα που λέει ο Ελύτης-αρνάκια μαϊμού (για μαϊμούδες, στις παρακάτω σελίδες) αλλά υπάρχει και πάχνη των αρνιών στο ζωντανό τριφύλλι, πάλι στον Ελύτη.
Με κάτι τέτοια, ο αναγνώστης χαμογελώντας απολαμβάνει τον συγγραφέα, γιατί δεν είναι μόνο το τι λέει αλλά πώς το λέει και πώς καλλιτεχνικά περνάει την αντικειμενική πληροφορία. Το «πύρεθρον» π.χ. διώχνει τους ψύλλους. Οι στρατιώτες του Ναπολέοντα έφαγαν τα παπούτσια τους από την πείνα και οι βοσκοί των Πυρηναίων τις κατσίκες (και ο Χρυσοθήρας Σαρλώ έκανε μακαρονάδα τα κορδόνια από τις αρβύλες του και οι επιβάτες της Μέδουσας έφαγαν ο ένας τον άλλον).
Συγκινητικές στιγμές, δεν μπορώ να μην το σχολιάσω τον Boisonas και τον Daniel Baud Bοvy που ανέβηκαν στον Όλυμπο και πάτησαν το στεφάνι (2.917 μ.) στις 13 Αυγούστου 1913, παρά την πυκνή ομίχλη. Στην προσπάθειά τους είχαν οδηγό τον κυνηγό αγριόγιδων και βιολιτζή Χρήστο Κάκαλο που ανέβαινε ξυπόλυτος. Μια ιστορία που, τηρουμένων των αναλογιών, θυμίζει την κατάκτηση του Έβερεστ (8.848 μ.) από τον Σερ Έντμουντ Χίλαρυ και τον Σέρπα οδηγό του, Τένσινγκ Νοργκέι.
Το τελευταίο ταγκό στην Ρώμη, χορεύει ο συγγραφέας (όπως ο Μάρλον Μπράντο στο Παρίσι), στο κουρείο με τον Μανουέλ, συγγενή του Μπόρχες! Τυχαίο, μοιραίο, πραγμάτωση μιας βαθιάς νοσταλγίας;;; Ο χορός μέσα στο κουρείο, «κραυγάζοντας άναρθρες λατινογενείς συλλαβές (όπως ο Ντάρελ, ο Μίλερ και ο Δήμαρχος στην Κέρκυρα το 1939 στα κινεζικά που κανείς τους δεν μιλούσε), και «ένας κυκλώνας ψαρόνια διέσχισε με εντυπωσιακή ταχύτητα», έξω «από το Κουρείο του Αργεντίνου Φίγκαρο» (όπως του άλλου της Σεβίλλης), «τον ρωμαϊκό ουρανό σε πολυδαίδαλους, κυκλωτικούς σχηματισμούς» (όπως ο Μίλτος Σαχτούρης βγαίνοντας από ένα κατάστημα στον Πόρο, όπου η κυρία του Καταστήματος τον είχε αποκαλέσει «κύριο Εμπειρίκο», πεθαμένο πριν δέκα χρόνια: «Και τότε έσκασε εκείνο το ωραίο/το φοβερό το γέλιο του. /πετάχτηκαν τρομαγμένα τα σπουργίτια/ένα σύννεφο σπουργίτια/πέρα απ’ τον θάνατό του». Και ξαναρωτάω: τυχαίο, μοιραίο, πραγμάτωση μιας βαθιάς νοσταλγίας, αλήθεια, μυθοπλασία;;; Ότι και να ’ναι… το οικειοποιούμαι και συγκινούμαι, όπως και με εκείνο το παλτό; Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει την αλήθεια εκείνου που είδε το όνειρο; Πώς μπορείς να αξιολογήσεις τη σφαγή στο Δήλεσι, μέγα θέμα, πολιτικό, ιστορικό, κοινωνικό, τραυματικό;
Ο Γιώργος Βέης, σε πρόσφατο κριτικό σημείωμά του στο Ανοιχτό Βιβλίο της Εφημερίδας των Συντακτών, κάνει λόγο για «προωθημένη χρήση των στοιχείων του αυτοσαρκασμού, της ενδελεχούς υπονόμευσης των ατομικών ή συλλογικών ψευδαισθήσεων και αυταπατών, αλλά και της καλοκουρντισμένης ειρωνείας που συμβάλλουν αποφασιστικά στην περαιτέρω καλλιέργεια της ικανής και αναγκαίας υφολογικής ταυτότητας».
Κάτι που θα ήθελα να σχολιάσω στα γραπτά του Καλοκύρη είναι η πλάγια αμφισβήτηση πάσης παλαιάς κριτικής, σπουδαίου τινός, όταν τη διαβάζεις σήμερα και ανακαλύπτεις ότι ο κρίνων φαντάζει αλαζών, αφελής, δέσμιος της εποχής του, της καταγωγής του, παρωχημένος και ιδιότροπος και πόσο παράξενα ξεπέφτουν κάποιοι, που τόσο στενόμυαλα αποφάνθηκαν για τα έργα των συγχρόνων τους…
Και ποιος ήταν εκείνος ο «προχωρημένης ηλικίας» συγγραφέας που χαρακτήρισε το «τσάρλεστον» χορό φριχτό, στη Σαντορίνη τον Αύγουστο του 1927; Ολόκληρη πορεία ανάμεσα σε πρόσωπα που είχαν σχέση με τη λογοτεχνία τον χορό, την πεζοπορία και την ορειβασία… Πολλά ονόματα πέφτουν στο τραπέζι, όλα όμως έχουν τα τεκμήρια λειψά. Τελικά; Μάλλον ήταν ο Καμπούρογλου… Ωστόσο, σημασία έχουν όλα τα άλλα και όχι η ταυτότητα του ανθρώπου … Σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη…. Να μάθεις και να μάθεις απ’ τους σπουδασμένους … Ταξίδι στα κείμενα επιχειρεί και ο Καλοκύρης και μας καλεί συνεπιβάτες, συνοδοιπόρους, συνδαιτυμόνες με τα εργαλεία του λόγου και της φαντασίας σε όλες τις εκφάνσεις του. Λογοτεχνία ζωγραφική, μουσική, χορός και τραγούδι (ο Μπόρχες δεν συμπαθούσε τον Γκαρντέλ. Το ήξερα!!!), Ιστορία, Κοινωνιολογία και Α! να μην το ξεχάσω· στην ορειβατική ομάδα του Σαρρή είχε γραφτεί και ο Ελύτης και τότε ήταν που από την υπερκόπωση έμεινε στο κρεββάτι και τον κέρδισε η ποίηση.
Τέλος ο Καλοκύρης, μας δίνει το κέρας της Αμαλθείας γεμάτο, στις δίστηλες σελίδες του, σαν να είναι περιοδικό, και ας απέχει παρασάγγας από το είδος το γνωστό, σε ωραία ελληνικά και όχι «ισπανικά», εγκυκλοπαιδικές γνώσεις, – παίζων άμα και σπουδάζων, με γνώση, άνεση, λεπτή ειρωνεία και χιούμορ.
Πριν κλείσω, ας μεταφέρω και τούτο: «Υποσχέσεις: Να ξαναδιαβάσω όλα τα βιβλία της βιβλιοθήκης μου». Έχει και άλλα υπεσχημένα. Εγώ πάντως το λέω ξεκάθαρα. Θα παραβώ τον όρκο μου. ΔΕΝ ΠΡΟΛΑΒΑΙΝΩ. ΟΥΠΩ ΚΑΙΡΟΣ.
Ωραίο το εξώφυλλο και οι φωτογραφίες μέσα. Το οπισθόφυλλο όμως μάλλον είναι «ισπανικό» …
