Το εξαιρετικό αυτό έργο του Ερρίκου ‘Ίψεν έχει παιχτεί πάλι και πάλι στην Ελλάδα με μεγάλη πάντα επιτυχία. Ο τίτλος Τα Άσπρα άλογα του Ρόσμερσχολμ εναλλάσσεται με τον τίτλο ο Πύργος του Ρόσμερσολμ. Πρόκειται για το σπουδαίο οικογενειακό όνομα των Ρόσμερ, που είναι «προπύργιο της τάξης και της πειθαρχίας» και ασκεί μεγάλη εξουσία στον τόπο και τα πρόσωπα, αυστηρά υποταγμένα και ταγμένα να υπηρετούν ό,τι θεωρείται χρέος. Και χρέος στην οικογένεια των Ρόσμερ είναι η τήρηση των παλαιών παραδόσεων και η αναπαραγωγή μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς. Ήτοι, το σύστημα αμύνεται σε κάθε εξέλιξη την οποία αποτάσσεται μετά βδελυγμίας, ως κλονισμό του δίκαιου, σωστού και ηθικού.
Όμως η ρωγμή έχει κάνει αισθητή την παρουσία της στη μικρή κοινωνία με τους νέους να εκδίδουνε έντυπα, στα οποία διατυμπανίζουν την διαμαρτυρία τους και απαιτούν κοινωνικές αλλαγές και ελευθερία. Η αλλαγή έχει ήδη επέλθει και στην οικογένεια των Ρόσμερ όπου, ο τελευταίος απόγονός της, ο πάστορας Ρόσμερ (Βασίλης Ασημάκης) είναι έτοιμος να αποδεσμευτεί από τη θρησκεία και να ταχτεί με το μέρος των νέων της κοινωνίας του, αλλά ακόμα δεν το έχει ανακοινώσει. Εντωμεταξύ βιώνει το μεγάλο πένθος, την αυτοκτονία της γυναίκας του, η οποία λέγεται πως ήταν τρελή αλλά και απελπισμένη επειδή δεν μπορούσε να κάνει παιδιά. Το κλίμα στο σπίτι είναι πολύ βαρύ, αλαφραίνει κάπως από την παρουσία της νεαρής Ρεβέκκας (Λήδα Χατζηδημητρίου) που βοηθάει τον Ρόσμερ στα καθήκοντα του και φαίνεται πως και οι δύο συμφωνούν με τις κοινωνικές αλλαγές που απαιτεί η νεολαία. Διακριτικά υποφώσκει ένα ερωτικό αίσθημα που εκείνος δεν παραδέχεται πως υπάρχει – το αποκαλεί «φιλία» κι εκείνη το νιώθει αλλά δεν θέλει να το παραδεχτεί, μπερδεμένη ανάμεσα στο παλιό και στο καινούργιο και σε σοβαρά μυστικά της προηγούμενης ζωής της.
Η εξέλιξη θα ρίξει φως σε πολλά σκοτεινά σημεία, ανάμεσα στο αν ήταν ή δεν ήταν τρελή η σύζυγος, αν η ατεκνία ήταν η αιτία του απελπισμένου διαβήματός της, αν η παρουσία της Ρεβέκκας ήταν ο καταλύτης, αν μπήκε στην οικογένεια και κατευθύνει τον πάστορα προς την αλλαγή του, αν για τη βαριά ατμόσφαιρα φταίει η βαριά οικογενειακή παράδοση, αν ο άτεγκτος αδελφός της Μπεάτας, ο Κρολ (Μάνος Χατζηγεωργίου), κοιτάζει μόνο τον τύπο και αδιαφορεί, αν κρίνει από τα φαινόμενα, αν αδιαφορεί για την ουσία. Κι ακόμα ενδιαφέρον έχει ότι στο «ηθικό» πρόγραμμά του δεν έχει καμία μέριμνα για την κατώτερη οικονομικά κοινωνία, αντιθέτως δείχνει παντελή έλλειψη αγάπης για τον αναξιοπαθούντα άνθρωπο της μικρής πόλης και εύκολα κερά την ταμπέλα του ανήθικου σε όποιον δεν συμφωνεί μαζί του. Η κάθε κίνησή του έχει έναν στόχο, να μην αλλάξει τίποτα και η παλιά τάξη να διαιωνιστεί…
Ο Χρίστος Γεωργίου (σε διπλό ρόλο), ως Μόντεσργκορντ θυμάται από το παρελθόν και σκαλίζει ό,τι τον συμφέρει στο παρόν, ενώ ως Μπρέντελ ανατρέπει την προηγούμενη ζωή του.
Η κυρία Χέλσετ (Μαρία Μαραγκουδάκη), οικιακή βοηθός, το μάτι, το αφτί και η συνείδηση όχι μόνο των ανθρώπων αλλά του τόπου, ο παλιός δάσκαλος του Ρόσμερ, κάτι από τον ιδεαλιστή και φιλόσοφο του παρελθόντος και σήμερα περιθωριακός και πότης, που καταφεύγει πάντα στον Ρόσμερ για βοήθεια και ο Ρόσμερ σαν καλός χριστιανός, για χάρη της παλιάς προσωπικότητας του τον αποδέχεται πρόθυμα και ευγενικά.
Αυτός είναι ο καμβάς και τα πρόσωπα. Καθένα και μια ιδιαίτερη περίπτωση για ψυχανάλυση…
Η παράσταση στο εμβληματικό χώρο του θεάτρου Εκάτη, μέσα στο βαθύ σαν το πάθος και το αίμα κόκκινο, το άρτιο σκηνικό, τα κοστούμια, τα πρόσωπα όλα πιόνια σε μια σκακιέρα όπου η ζωή θα χάσει τα καλύτερα μέλη της. Οι δύο κεντρικοί ήρωες, παρά τις εξομολογήσεις, τις συζητήσεις έξω από τα δόντια, τις αλήθειες που φέρνουν στο φως, καταλήγουν στη μία και σκοτεινή λύση, την ελευθερία μέσω του θανάτου.
Το θέατρο είναι «το πεδίο όπου ο άνθρωπος λειτουργεί με σήματα». Φορέας αυτών των σημάτων στο συγκεκριμένο έργο είναι το παράθυρο από όπου ο έξω χώρος-το ποτάμι και το μοιραίο γεφυράκι- έρχονται μέσα, επίσης τα πορτρέτα των αυστηρών προγόνων στους τοίχους. Αυτά καθώς και το αμετακίνητο στον ογκολιθισμό του σπίτι, όπου τα μωρά δεν κλαίνε και οι ενήλικες δεν γελάνε, σημαίνουν τη σταθερή παράδοση, ενώ τα φρέσκα λουλούδια, των οποίων η παρουσία παντού επισημαίνεται από τους ήρωες, συνιστούν μια απόπειρα ανανέωσης.
Όμως τα λουλούδια είναι ευπαθή όπως και οι ήρωες, οι αθώοι και οι αληθινοί. Ο Ίψεν δεν θα παραλείψει να επαναλάβει τις πάγιες ιδέες για την ανικανότητα της γυναίκας να πάρει θέση στις εξελίξεις: «δεν περιμένω από σας που είστε γυναίκα να πάρετε θέση σ’ αυτή την πολιτική διαμάχη …». Χτύπημα κάτω από τη ζώνη: «Πώς περνάτε στο Ρόσμεσχολμ τώρα που μείνατε μόνη σας, από τότε που η καημένη η Μπεάτα μας….» και άλλα τέτοια υφαίνουν ένα χαλί υποψίας και διαβολών.
Η Βαλεντίνη Λουρμπά, μια σταθερή αξία που ανανεώνει πάντα το ραντεβού της με το μεγάλο, σπουδαίο ευρωπαϊκό θέατρο, συνετή πάντα και συνεπής στην επικοινωνία της μαζί του, δεν «πείραξε» τα κείμενα, άφησε ελεύθερο τον λόγο του μεγάλου Ίψεν να ακουστεί, να στηλιτεύσει και να επιμείνει πως η ζωή δεν προχωρεί με ψέματα, μυστικά και ημίμετρα. Στο βάθος των περιστάσεων υπάρχει πάντα κάποιο αγκάθι όσο κι αν ο ψυχομέτρης συγγραφέας προσπάθησε να το αφανίσει αλλά και τεχνηέντως η σκηνοθέτις να το διατηρήσει. Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου και όλα όσα θίγονται επίκαιρα. Τα άσπρα άλογα, σαν λευκοί βρυκόλακες καλπάζουν. Δεν είναι αυτό που βλέπουν τα μάτια μας, αλλά αυτό που νιώθουν οι ψυχές. Η τελευταία φράση της κυρίας Χέλσετ, όταν βλέπει το ζευγάρι να πέφτει στο νερό «Όχι! Δεν μπορεί κανένας να τους βοηθήσει. Τους πήρε μαζί της η μακαρίτισσα η κυρία» νομίζω πως έχει έναν τόνο από Έντγαρ Άλαν Πόε. .
Τα αντρικά κοστούμια υπηρέτησαν καθαρά το αυστηρό πρωτόκολλο, ενώ το ανάλαφρο φόρεμα της Ρεβέκκας έδειχνε ότι στο σαλόνι είχε φυσήξει ο άνεμος της αλλαγής, όπως και η ξεκούμπωτη ρόμπα της, την οποία όμως υποχρεώθηκε να μαζέψει, λανθάνον σημάδι μιας σχέσης που δεν υπάρχει κι ενός βήματος προς την αλλαγή που τελικά δεν πραγματοποιήθηκε. Ο Ίψεν κατακρίνει την κοινωνία του, την οικογένεια που γίνεται βαρίδι για έναν νέο άνθρωποι και τη θρησκεία που από στέγη και σκέπη κατέληξε μέσο καταπίεσης, χειραγώγησης και φυλακή του ανθρώπου.
Συντελεστές
Σκηνοθεσία: Βαλεντίνη Λουρμπά
Μετάφραση: Ερρίκος Μπελιές
Φωτισμοί: Θοδωρής Κόκκινος
Δημόσιες σχέσεις: Θέατρο Εκάτη
Παίζουν οι ηθοποιοί: Βασίλης Ασημάκης, Χρίστος Γεωργίου, Μαρία Μαραγκουδάκη. Μάνος Χατζηγεωργίου, Λήδα Χατζηδημητρίου
Ενδυματολόγος: Τίσσα Βασιλάκη
Μουσική επιμέλεια: Νίκος Ανδρουλάκης
Βοηθός σκηνοθέτη: Αφροδίτη Μαριάμ Κορακιανίτη
Διοικητικός: Λήδα Χατζηδημητρίου
Φωτογραφία: Νίκος Κωνσταντόπουλος
Βίντεο: Τίσσα Βασιλάκη
