Giovanni Pascoli (1855–1912)
«Το παιδάκι»: Ένα κείμενο ποιητικής [Κεφάλαιο 1ο]
Μετάφραση από τα Ιταλικά: Θεοδόσης Κοντάκης
Υπάρχει μέσα μας ένα παιδάκι, που δε ριγά μονάχα -όπως πίστεψε ο Κέβης ο Θηβαίος όταν για πρώτη φορά το ανακάλυψε μέσα του- μα και δακρύζει κι αγαλλιά. Όταν η ηλικία μας είναι, να το πω έτσι, τρυφερή, κείνο μπερδεύει τη φωνούλα του με τη δικιά μας: απ’ τα δυο μικράκια που παιζογελούνε και τσακώνονται μεταξύ τους και -αντάμα πάντα- τρομάζουν ελπίζουν πανηγυρίζουν κλαψουρίζουν, ένας μονάχα παλμός ακούγεται, μια μόνο στριγγλιά, κι ένα κλαψούρισμα. Όμως εμείς ύστερα μεγαλώνουμε, και κείνο παραμένει μικρό∙ στα δικά μας τα μάτια ανάβει πόθος νέος, μα κείνο βαστάει σφιχτά το πρωτινό του το γαλήνιο θάμασμα∙ μεγαλώνουμε μεις κι η φωνή μας γίνεται τραχιά, μα κείνο, σε κάθε περίπτωση, κάνει ν’ ακούγεται πάντοτε το κουδούνισμά του, σα να ’ρχεται από καμπανάκι. Το μυστικό του το καμπάνισμα δεν τ’ ακούμε, ίσως, τόσο ξεκάθαρα στα χρόνια τα νεανικά, όσο σε κείνα της ωριμότητας∙ γιατί, στην ηλικία εκείνη που καταγινόμαστε να μακρολογούμε και να φιλονικούμε για της ζωής μας το σκοπό, ελάχιστα μας απασχολεί η γωνιά τούτη της ψυχής, απ’ όπου κείνο αντηχά. Κι έτσι, τ’ αόρατο παιδάκι χάνεται κοντά στον νέο πιο πολύ απ’ ότι στον μεστωμένο άνθρωπο και στον γέροντα∙ τον βλέπει τούτον πιο αταίριαστο από κείνους. Στην πραγματικότητα, ο νιος αραιά και που, και φευγαλέα, συναναστρέφεται το παιδάκι: απαξιώνει δα τη συνομιλία μαζί του, λες και ντρέπεται για ένα παρελθόν που είν’ ακόμη πολύ πολύ πρόσφατο. Μα ο απόμαχος αγαπά να του μιλά και ν’ ακούει τη φλυαρία του και να του αποκρίνεται με τόνο σταθερό και σοβαρό – κι είν’ η αρμονία τούτων των φωνών πολύ γλυκιά στ’ άκουσμα, ωσάν έν’ αηδόνι που τιτιβίζει πλάι σε ρυάκι που μουρμουρίζει –
Ή σιμά σε γέρικη, γκρίζα θάλασσα. Αποκαμωμένη είν’ η θάλασσα απ’ τα άγχη του βίου∙ μ’ αφρούς λευκούς σκεπασμένη ξεφυσά στην ακτή. Κι όμως, ανάμεσα στο ’να μεγάλο κύμα και τ’ άλλο αντηχούν του αηδονιού οι νότες: τη μια μ’ αναφιλητά, λες και θρηνεί, την άλλη με κραυγούλες αγαλλίασης, άλλοτε πάλι μ’ έμφαση, σαν κάτι να ρωτά. Μικρό είναι τ’ αηδόνι, κι η θάλασσα μεγάλη∙ νιούτσικο το ένα, γέρικη η άλλη. Γέρος ο αοιδός, νέα η ωδή. Αρχαίος είν’ ο Βαϊναμούινεν, νέο το τραγούδι του. Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί, να μην είναι γέρος ο αοιδός κι ο βάρδος; Γέροντας είν’ ο Βυάσα, στη μεταμέλειά του, και γνωρίζει τα ιερά όλα και τα βέβηλα. Γέροντας ο Όσσιαν, γέροι και πολλοί από τους σκάλδους. Ο αοιδός είν’ ο άνθρωπος που είδε πολλά και, για τούτο, γνωρίζει (οἶδε) – κι απ’ την άλλη, κάποτε, δεν βλέπει πια. Είναι ο ιεροφάντης (ἀοιδός), που κάνει το άσμα του ν’ αποκαλυφτεί.
Δεν εμποδίζει η ηλικία η βαριά ν’ ακούει κανείς τη φωνούλα απ’ το παιδάκι μέσα του∙ τουναντίον, την ανακαλεί ίσως και την ενθαρρύνει -καθώς εξέλιπε πια η υπόλοιπη εσωτερική οχλοβοή- για να την ακούσει στης ψυχής το δειλινό. Κι αν τα μάτια με τα οποία θωρούμε όσα είν’ έξω από εμάς δεν βλέπουνε πια, όμως ο γέροντας βλέπει τώρα μοναχά με κείνα τα μάτια μέσα του τα πελώρια∙ κι εμπρός του δεν έχει άλλο, παρά τ’ όραμα που είχε από παιδάκι: κείνο που συνήθως έχουν όλα τα μικράκια. Κι αν ήτανε κανείς να ζωγραφίσει τον Όμηρο, θα ’πρεπε να τόνε σχεδιάσει γέροντα και τυφλό, να τον οδηγεί απ’ το χέρι ένα παιδάκι που να μιλά συνέχεια κοιτώντας ολοτρόγυρα. Ένα αγοράκι ή μια παιδούλα: ένας θεός που εφύτεψε στου Φήμιου τα φυλλοκάρδια τόσα άσματα μεγάλα, ή μια θεά που της απευθύνεται ο τυφλός αοιδός του Αχιλλέα και του Δυσσέα.-
Το δοκίμιο «Το παιδάκι» (“Il fanciullino”, 1897), διαρθρωμένο σε είκοσι σύντομα κεφάλαια (από τα οποία εδώ μεταφράζουμε το πρώτο), θεωρείται ως το σπουδαιότερο από τα πεζά κείμενα του μεγάλου Ιταλού ποιητή: στο συγκεκριμένο κείμενο, ο Πάσκολι αναπτύσσει τη δική του θεώρηση απέναντι στην ποίηση (Ποιητική του μικρού παιδιού), η οποία αποτελεί σε μεγάλο βαθμό το κλειδί και για την κατανόηση του δικού του ποιητικού έργου.
