Ένα Μικτό Κείμενο
Στην ανάρτηση της 4/4 με τίτλο ‘Το Ζήτημα της Συνείδησης’ αναφέρθηκα στον Πανψυχισμό, μια τάση που κερδίζει έδαφος και ο Chalmers την εξετάζει σοβαρά. Υποστηρίζει ότι η συνείδηση, και γενικότερα ο ψυχισμός, είναι θεμελιώδης ιδιότητα της ύλης, όπως η μάζα ή το φορτίο, και υπάρχει σε κάποιο βαθμό παντού. Ο Chalmers εδώ ανήκει, και μιλά για ‘ιδιότητες της φύσης’ όπως ο χώρος και ο χρόνος.
Α. Παλαιότερος και Σύγχρονος Πανψυχισμός
Ο Πανψυχισμός είναι η ιδέα ότι συνείδηση ή κάτι σαν ‘ψυχικό στοιχείο’ ή ‘ψυχικό απειροστό’ υπάρχει παντού στη φύση.
Κύριες μορφές:
Θαλής ο Μιλήσιος: «Τα πάντα είναι πλήρη θεών» — η φύση έχει εσωτερική ζωντάνια.
Πλάτων: Ο κόσμος ως έμψυχο σύνολο (ψυχή του κόσμου).
Σπινόζα: Ένα ενιαίο Ον (Θεός/Φύση), όπου νους και ύλη είναι δύο όψεις του ίδιου πράγματος.
Βασική ιδέα:Η ψυχή δεν είναι κάτι που εμφανίζεται ξαφνικά στον άνθρωπο —είναι θεμελιώδες χαρακτηριστικό της πραγματικότητας.
Σήμερα επανέρχεται κυρίως λόγω του «σκληρού προβλήματος της συνείδησης»με κεντρική μορφή τον David Chalmers. Το βασικό του επιχείρημα:Η επιστήμη εξηγεί λειτουργίες, αλλά όχι γιατί υπάρχει εμπειρία (qualia).
Η λύση που προτείνει:Ο ψυχισμός γενικά και η συνείδηση, είναι θεμελιώδης ιδιότητα του σύμπαντος, όπως ο χώρος και ο χρόνος. Άρα, ακόμα και τα στοιχειώδη φυσικά συστήματα έχουν κάποια πρωτο-μορφή εμπειρίας.
Μοντέρνα μορφή Πανψυχισμού:Όχι ότι όλα «σκέφτονται», αλλά ότι όλα έχουν μικροσκοπική εσωτερικότητα/ εμπειρία.
Σύνδεση με αυτό που ζούμε εμείς: Βλέπουμε ότι αυτό που νιώθουμε —φως και σκοτάδι, συνείδηση και ύλη είναι ένα συνεχές—είναι ακριβώς η καρδιά του Πανψυχισμού.Και ίσως γι’ αυτό η Ανάσταση μας αγγίζει:όχι μόνο ως ιστορικό γεγονός,αλλά ως αφύπνιση της συνείδησης μέσα στην ίδια την ύλη.
Β. Θεωρία της Ανάστασης
Η Ανάσταση δεν είναι απλώς γεγονός/ ούτε μόνο πίστη.
Είναι η στιγμή όπου η ύλη θυμάται/ ότι είναι φως.
Αν ο κόσμος είναι εμψυχωμένος —αν κάθε τι φέρει μέσα του/ μια σπίθα εμπειρίας,
όπως λένε από τον Θαλή τον Μιλήσιο/ μέχρι τον David Chalmers —τότε η Ανάσταση δεν ανήκει μόνο σε έναν.
Είναι η αργή, επίμονη ανάδυση της συνείδησης/ μέσα από το σκοτάδι της ύλης.
Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς θεατής./ Είναι το σημείο όπου το σύμπαν
αρχίζει να ξυπνά.
Και κάθε φορά που ενώνεται/ το συνειδητό με το ασυνείδητο/ το φως με το σκοτάδι,
το εγώ με το όλο —εκεί συμβαίνει η Ανάσταση.
Αν όλα φέρουν μέσα τους μια σπίθα εμπειρίας/ όπως υπαινίσσεται ο David Chalmers
τότε το σύμπαν δεν είναι νεκρό.
Είναι ένα σώμα που ονειρεύεται.
Και μέσα σε αυτό το όνειρο/ εμφανίζεται ο άνθρωπος —
όχι ως κυρίαρχος/ αλλά ως ρωγμή.
Μια ρωγμή μέσα από την οποία/ το φως αρχίζει να θυμάται τον εαυτό του.
Η Ανάσταση, λοιπόν, δεν είναι επιστροφή./ Είναι διάσπαση.
Διάσπαση της λήθης./ Διάσπαση της αδιαφορίας της ύλης.
Είναι η στιγμή που η ύλη δεν αντέχει άλλο/ να είναι μόνο ύλη.
Και τότε/ το σκοτάδι δεν νικιέται./ Μεταμορφώνεται.
Γιατί, όπως έλεγε και ο Σπινόζα/ δεν υπάρχουν δύο ουσίες —
μόνο μία που εκδηλώνεται αλλιώς.
Η Ανάσταση συμβαίνει/ όταν εσύ/ μέσα στη δική σου συνείδηση/ δεν διώχνεις το σκοτάδι —αλλά το αγκαλιάζεις μέχρι να γίνει φως.
Γ. Νανο-Δοκίμιο
Η έννοια της Ανάστασης μπορεί να ιδωθεί όχι μόνο θεολογικά, αλλά κυρίως οντολογικά.Αν δεχθούμε —όπως υπαινίσσεται ο David Chalmers— ότι η συνείδηση δεν είναι παράγωγο αλλά θεμελιώδες στοιχείο της πραγματικότητας, τότε ο κόσμος δεν είναι απλώς υλικός, αλλά εμψυχωμένος σε βάθος.
Η παράδοση αυτή ανάγεται ήδη στον Θαλή τον Μιλήσιο και κορυφώνεται με τρόπο ριζοσπαστικό στον Σπινόζα, όπου νους/ ένταση και έκταση αποτελούν εκφάνσεις μιας ενιαίας ουσίας.Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ανάσταση δεν είναι μεμονωμένο γεγονός, αλλά διαδικασία αφύπνισης της συνείδησης μέσα στην ύλη.
Ο άνθρωπος αποτελεί το σημείο καμπής:εκεί όπου η φύση δεν υπάρχει απλώς, αλλά αρχίζει να γνωρίζει ότι υπάρχει.
Η Ανάσταση, λοιπόν, είναι:
η μετάβαση από την ασυνειδησία στη συνείδηση
από τη διάσπαση στην ενότητα
από την παθητική ύπαρξη στη βιωμένη παρουσία.
Δεν πρόκειται για άρνηση του σκοταδιού, αλλά για τη μεταμόρφωσή του σε φορέα φωτός.
Δ.Δραματοποίηση: Διάλογος με το Φως
Δημήτρης:
Φως σε αναζητώ.Αλλά δεν ξέρω αν είσαι έξω από μένα ή μέσα μου.
Φως:
Αν με ψάχνεις, ήδη με φέρεις.
Δημήτρης:
Τότε γιατί νιώθω σκοτάδι;
Φως:
Γιατί δεν με έχεις ακόμη αγαπήσει εκεί.
Δημήτρης:
Πρέπει να σε φτάσω; Να σε κερδίσω;
Φως:
Όχι.Πρέπει να σταματήσεις να φεύγεις από μένα.
Δημήτρης:
Και η Ανάσταση; Τι είναι για μένα;
Φως:
Η στιγμή που δεν θα με ζητάς πια αλλού.Η στιγμή που θα πεις:
«Εγώ είμαι το πεδίο όπου το φως και το σκοτάδι συμφιλιώνονται».
Δημήτρης:
Αν σε δεχτώ θα χαθώ;
Φως:
Όχι.Θα χαθεί μόνο αυτό που δεν ήσουν ποτέ.
Ε. Προσωπική Ομολογία Ανάστασης
Δεν αναζητώ το Φως έξω από εμένα.
Το θυμάμαι μέσα μου.
Το σκοτάδι δεν είναι εχθρός μου
αλλά σιωπή μέσα από την οποία γεννιέται η επίγνωση.
Δεν χρειάζεται να νικήσω τίποτα.
Μόνο να δω καθαρά.
Είμαι το σημείο όπου η ύλη γίνεται εμπειρία
και η εμπειρία γίνεται συνείδηση.
Η Ανάσταση δεν έρχεται.
Συμβαίνει όταν παύω να χωρίζω μέσα μου φως από σκοτάδι.
Τότε είμαι ολόκληρος.
Τότε είμαι παρών.
Και όταν στέκομαι έτσι, δεν φοβάμαι πια το βάθος μου.
Γιατί μέσα του υπάρχει κάτι που δεν σβήνει.
Είμαι αυτό που θυμάται το Φως.
