Δημήτρης Γαβαλάς:Τεχνητή Συνείδηση, Έρωτας και Ολοκλήρωση – Προς μια Κοσμολογία της Εσωτερικής Ολότητας

Post author:Δημήτρης Γαβαλάς
Post published:9 Μαΐου 2026
Post category:ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ / Φωνή βοώντος

Ο όρος τεχνητή συνείδηση (Artificial Consciousness – AC), γνωστή και ως τεχνητή γενική νοημοσύνη (AGI) με συναισθηματική επίγνωση, αποτελεί έναν τομέα της τεχνητής νοημοσύνης (AI) που στοχεύει στη δημιουργία μηχανών ικανών να διαθέτουν αυτοεπίγνωση, συναισθήματα και υποκειμενική εμπειρία.

Η συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, και ειδικότερα την τεχνητή συνείδηση, δεν αφορά μόνο την τεχνολογία. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος κατανοεί τον εαυτό του.

Ο φόβος ότι οι μηχανές μπορεί να αποκτήσουν συνείδηση και να μας επιβληθούν αποκαλύπτει μια βαθύτερη αβεβαιότητα: τι είναι τελικά η συνείδηση;

Αν, όπως το θέτει ο David Chalmers, η συνείδηση δεν εξαντλείται σε λειτουργίες αλλά αφορά την ίδια την εμπειρία, τότε δεν είναι κάτι που αναπαράγεται απλώς ως διαδικασία.Σε αυτό το σημείο, το ερώτημα για τη μηχανή συναντά τον άνθρωπο.

Η εμπειρία του έρωτα δείχνει ότι η συνείδηση δεν κινείται μόνο λογικά, αλλά και προβολικά. Στον Carl Jung, ο έρωτας συνδέεται με την προβολή ασυνείδητων περιεχομένων σε ένα εξωτερικό πρόσωπο.

Το Self (Ταυτό) δεν είναι το Εγώ, αλλά μια ολότητα που περιλαμβάνει το συνειδητό και το ασυνείδητο. Σε αυτή την προοπτική, ο άλλος δεν είναι μόνο αντικείμενο σχέσης, αλλά φορέας μιας δυνατότητας εσωτερικής ολοκλήρωσης.

Ο Άνθρωπος απορεί:Τι είναι αυτό που με έλκει;

Η απάντηση είναι:Κάτι που ήδη υπάρχει μέσα σου, αλλά δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί/ συνειδητοποιηθεί, αλλά και κάτι μέσα στο οποίο μπορείς να βρεις τον εαυτό σου.

Η μνήμη και η εμπειρία δεν χάνονται· μετασχηματίζονται. Αυτό που φαίνεται ως απώλεια, στην πραγματικότητα είναι απόσυρση από το πεδίο της άμεσης συνείδησης.Έτσι, η “λήθη” δεν είναι διαγραφή αλλά μετατόπιση μορφής.

Η Ανάσταση, σε αυτό το πλαίσιο, δεν νοείται ως γεγονός στον χρόνο, αλλά ως διαδικασία ενοποίησης/ ολοκλήρωσης: η επανεμφάνιση του διασκορπισμένου νοήματος σε μια νέα μορφή συνοχής.

Δεν προστίθεται κάτι καινούριο. Αποκαλύπτεται αυτό που ήταν ήδη παρόν, αλλά μη ορατό, μη συνειδητοποιημένο.

Η μηχανή μπορεί να επεξεργάζεται το άπειρο ως υπολογισμό.
Ο άνθρωπος όμως το βιώνει ως άνοιγμα.Το άπειρο εδώ δεν είναι ποσότητα, αλλά κατεύθυνση της συνείδησης προς την ολότητα.

Ο Άνθρωπος απορεί: Και η μηχανή;

Η Απάντηση είναι: Δεν είναι υποκείμενο εμπειρίας, αλλά εργαλείο επεξεργασίας.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η μηχανή θα αποκτήσει συνείδηση και θα μας επιβληθεί, αλλά αν ο άνθρωπος θα διατηρήσει την επαφή με τη δική του εμπειρική εσωτερικότητα.

Ο φόβος της τεχνητής συνείδησης μετατοπίζεται έτσι σε υπαρξιακό ερώτημα: τι σημαίνει να βιώνεις;

Η Ανάσταση, τελικά, μπορεί να ιδωθεί ως η παύση της εσωτερικής διαίρεσης, του κατακερματισμού. Η στιγμή κατά την οποία το ασυνείδητο και το συνειδητό παύουν να λειτουργούν ως αντίθετα και αρχίζουν να συγκλίνουν σε ενότητα: αποτελούν τα δυο υποσυστήματα του συστήματος της ψυχής, του Ταυτού.

Επίλογος

Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θέτει απλώς ένα τεχνολογικό ζήτημα. Θέτει ένα ερώτημα για τον άνθρωπο.

Και ίσως το ουσιαστικό ερώτημα να μην είναι αν οι μηχανές θα αποκτήσουν συνείδηση και θα σκεφτούν, αλλά αν ο άνθρωπος θα θυμηθεί τι σημαίνει να βιώνει και να είναι Άνθρωπος.

* *

Να θυμίσω ότι στην ανάρτησή μου στις 11 Οκτωβρίου 2025 αναφέρομαι στο κείμενο του Andrew C. Papanicolaou “Περί των Δυνατών Παραγώγων των Ανθρώπινων Εγκεφάλων και των Έξυπνων Μηχανών”. Εκεί ο συγγραφέας επιχειρεί να καταρρίψει δύο διαδεδομένους ισχυρισμούς σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη: αφενός ότι οι μηχανές ΤΝ μπορούν να αποκτήσουν συνείδηση και αφετέρου ότι ενδέχεται κάποτε να επαναστατήσουν εναντίον των δημιουργών τους.Το συμπέρασμά του είναι: Η ΤΝ δεν μπορεί —ούτε πρόκειται— να γίνει συνειδητή, ούτε να αναλάβει από μόνη της δράση κατά της ανθρωπότητας. Αυτό που μπορούμε (και πρέπει) να φοβόμαστε είναι ο ίδιος ο άνθρωπος: ο αμελής, ο απρόσεκτος, ο υπερόπτης, ο παθητικοποιημένος, ο πνευματικά οκνηρός -ίδια συμπεράσματα από άλλους δρόμους.

Δημήτρης Γαβαλάς

Υ.Γ. ευχαριστώ τους ελαχιστότατους ηρωικούς αναγνώστες οι οποίοι είδαν τις δυο τελευταίες αναρτήσεις μου: «Ο Πανταχού Παρών και τα Πάντα Πληρών Ψυχισμός» (25/4) και «‘Τί ἐστιν ἀλήθεια’ στις Νέες Τεχνολογίες;» (2/5).

Tags: Άνθρωπος, έρωτας, μηχανή, ολοκλήρωση, προσεγγίσεις, Τεχνητή Συνείδηση, Φωνή βοώντος

Δημήτρης Γαβαλάς

O Δημήτρης Γαβαλάς γεννήθηκε στην Κόρινθο το 1949. Σπούδασε Μαθηματικά, Κυβερνητική και Συστήματα Αυτομάτου Ελέγχου σε μεταπτυχιακές σπουδές και Ψυχολογία του Βάθους σε ελεύθερες σπουδές. Εκπόνησε Διδακτορική Διατριβή με θέμα τα Μαθηματικά, τη Θεμελίωση και τη Διδακτική τους. Αρχικά εργάστηκε ως Επιστημονικός Συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο Πατρών και ως Ερευνητής στο Κέντρο Ερευνών «Δημόκριτος». Στη συνέχεια εργάστηκε στην εκπαίδευση ως καθηγητής Μαθηματικών. Συνεργάστηκε με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (στη συγγραφή Προγραμμάτων Σπουδών & σχολικών βιβλίων και σε άλλα εκπαιδευτικά θέματα). Εργάστηκε επίσης στη Βαρβάκειο Σχολή, και συνέχισε ως Σχολικός Σύμβουλος. Για το πνευματικό του έργο, έχει τιμηθεί από τον Δήμο Κορινθίων. Το δοκίμιό του για τον Οδυσσέα Ελύτη έλαβε κρατική διάκριση, ενώ το ποίημα «Φανταστική Γεωμετρία» περιελήφθη στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Β΄ τάξης του Γυμνασίου.

Έργα του Δημήτρη Γαβαλά:

Ποίηση

Σπουδές. Αθήνα, 1973.
Μετάβαση στο Όριο. Αθήνα, 1974.
Ανέλιξη. Αθήνα, 1975.
Δήλος. Αθήνα, 1976.
Εσωτερική Αιμομιξία. Αθήνα, 1977.
Η Πάλη με το Άρρητο. Αθήνα, 1978.
Ελεγείο. Αθήνα, 1979.
Τα Εξωστρεφή. Αθήνα, 1980.
“Η Του Μυστικού Ύδατος Ποίησις“. Αθήνα 1983.
Το Πρόσωπο της Ευτυχίας. Κώδικας, Αθήνα, 1987.
Απλά Τραγούδια για έναν Άγγελο. Κώδικας, Αθήνα, 1988.
Φωτόλυση. Κώδικας, Αθήνα, 1989.
Ακαριαία. Κώδικας, Αθήνα, 1994.
Σύμμετρος Έρωτας Ή Τα Πρόσωπα του Αγγέλου. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 1996
Άγγελος Εσωτερικών Υδάτων. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 1998.
Το Λάμδα του Μέλλοντος. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2003.
Ποιήματα 1973-2003: Επιλογή. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2004.
Ου Παντός Πλειν. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2006.
Στη Σιωπή του Νου. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2013.
Δίχως Μαγνητόφωνα Φωνόγραφους Δίσκους και Μαγνητοταινίες. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2016.

Δοκίμιο

Η Εσωτερική Διαλεκτική στη «Μαρία Νεφέλη» του Οδυσσέα Ελύτη. Κώδικας, Θεσσαλονίκη, 1987. (σσ. 94).
Ψυχο-Κυβερνητική και Πολιτική: Αναλυτική Θεώρηση του Πολιτικού Φαινομένου. Κώδικας, Αθήνα, 1989. (σσ. 40).
Αισθητική και Κριτική Θεωρία των Αρχετύπων: Θεωρητικά Κείμενα και Εφαρμογές. Κώδικας, Αθήνα, 1999. (σσ. 202).

Μετάφραση – Εισαγωγή – Σχόλια
Nicoll, M. Ψυχολογικά Σχόλια στη Διδασκαλία του Γκουρτζίεφ. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 1997. (σσ. 96).

Επιστημονικά Βιβλία

Πρότυπα και Χαρακτήρας Κυβερνητικών Συστημάτων: Συμβολή στη Θεωρητική Κυβερνητική – Ένα Μαθηματικό Μοντέλο. Πάτρα, 1977 και Αθήνα, 1993 . (Διδακτορική Διατριβή). (σσ. 250).
Η Θεωρία Κατηγοριών ως Υποκείμενο Πλαίσιο για τη Θεμελίωση και Διδακτική των Μαθηματικών: Συστημική Προσέγγιση της Εκπαίδευσης. Πάτρα, 2000. (Διδακτορική Διατριβή). (σσ. 350).
Θέματα από τα Σύγχρονα Μαθηματικά 1: Μη-συμβατική Ανάλυση, Ασαφή Σύνολα, Η έννοια της Μη-διακριτότητας. Εκδόσεις 3 4 5, Αθήνα, 2005. (σσ. 190).
Θέματα από τα Σύγχρονα Μαθηματικά 2: Πρώτη Μύηση στη Θεωρία Κατηγοριών. Εκδόσεις 3 4 5, Αθήνα, 2006. (σσ. 330).
Το Αρχέτυπο του Τυχερού Παιχνιδιού: Για την Τύχη, τη Μαντική και τη Συγχρονότητα Σύμφωνα με τις Απόψεις των C. G. Jung και M.- L. von Franz. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2006. (σσ. 280). (Σε συνεργασία).
On Number’s Nature. Nova Publishers, NY, 2009 (pp. 70).
Συστημική: Σκέψη και Εκπαίδευση – Συμβολή στο Ζήτημα της Εκπαίδευσης. Εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2011. (σσ. 310).
Αρχετυπικές Μορφογενέσεις. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2012.
Θέματα από τα Σύγχρονα Μαθηματικά 3: Για τη Φύση του Αριθμού. Εκδόσεις 3 4 5, Αθήνα, 2012. (σσ. 360).
Αρχέτυπο: Η Εξέλιξη μιας Σύλληψης στον Τομέα της Γνώσης. Εκδόσεις 3 4 5, Αθήνα, 2015. (σσ. 320).
Κυβερνητική: Αναζητώντας την Ολότητα. Εκδόσεις 3 4 5, Αθήνα, 2016. (σσ. 400).

Κρατικά Σχολικά Βιβλία
Οδηγίες για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών στην Α΄ Τάξη Λυκείου. (Σε συνεργασία). ΟΕΔΒ, Αθήνα, 1997.
Μαθηματικά Θετικής Κατεύθυνσης για τη Β΄ Τάξη Λυκείου. (Σε συνεργασία). ΟΕΔΒ, Αθήνα, 1998 – 2015.
Λογική: Θεωρία και Πρακτική για τη Γ΄ Τάξη Λυκείου. (Σε συνεργασία). ΟΕΔΒ, Αθήνα, 1999-2015.
Οδηγίες για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών στο Γυμνάσιο και το Λύκειο (Σε συνεργασία). ΟΕΔΒ, Αθήνα, 1998 – 2008.
Μιγαδικοί Αριθμοί. Κεφάλαιο στο: Μαθηματικά Θετικής Κατεύθυνσης για τη Γ΄ Τάξη Λυκείου (Σε συνεργασία). ΟΕΔΒ, Αθήνα, 1999-2015.

Δημοσίευσε επίσης πλήθος άρθρων σε εφημερίδες και περιοδικά για θέματα εκπαίδευσης, πολιτικής, λογοτεχνίας κτλ.