Το «Εκ Βαθέων», βιβλίο της Κατερίνας Στυψανέλλη* (που είναι και ο τίτλος ενός από τα κείμενα που το συναποτελούν), παρόλο που ως τίτλος είναι πολυχρησιμοποιημένος (παραπέμποντας και στο γνωστό De profundis), μας προετοιμάζει για μια ειλικρινή κατάθεση ψυχής, ενώ ο υπότιτλος «μικρά κείμενα για την πολιτική, τον πολιτισμό, τον άνθρωπο» ήδη μας προσανατολίζει, όχι απλά στο περιεχόμενο, αλλά και στο ουσιώδες του βιβλίου που είναι η έγνοια για το κοινωνικό γίγνεσθαι. Οι τρεις έννοιες συμπλέκονται εξ ορισμού, αφού πολιτική και πολιτισμός στον άνθρωπο αναφέρονται, από αυτόν εκκινούν και σ’ αυτόν απολήγουν και υπηρετούν.
Το σώμα του βιβλίου της Κ.Στυψανέλλη συναπαρτίζουν 40 μικρά κείμενα- μικρά δοκίμια θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν μερικά από αυτά, γραμμένα τη δύσκολη και ταραγμένη περίοδο 2011-2015, που αν και παρουσιάζουν στοιχεία και όψεις της εποχής εκείνης, μέσα από την οπτική της συγγραφέα, ωστόσο ο άξονας που τα συνδέει όλα είναι η έγνοια για τον άνθρωπο και τη μοίρα του, η υπαρξιακή αγωνία για το κοινωνικό γίγνεσθαι και το όραμα για μια καλύτερη κοινωνία, αιτήματα διαχρονικά. Τα κείμενα -ενδεικτικά αναφέρω ορισμένους τίτλους: «Περί παρορμήσεων», « Εσύ , Γυναίκα», « Έρημη γη», « Τέχνη και πολιτική», « Του Πολυτεχνείου οι ήρωες», « 8 του Μάρτη 2013», « Πλάνητες και πένητες», « Φιλανθρωπία ή αλληλεγγύη;» « Ο άνθρωπος και η Αριστερά» , «Περί δημοκρατίας…», «Αλλαγή με προοπτική»- διαπνέονται από ανησυχία για τον άνθρωπο και την κοινωνία μέσα στο κλίμα ανασφάλειας τη δύσκολη αυτή περίοδο της κρίσης, και από φλογερή μαχητικότητα και πίστη στη διεκδίκηση μιας δίκαιης κοινωνίας.
Η συγγραφέας, καταξιωμένη γιατρός με ειδικότητα στην Πυρηνική Ιατρική, δεν ενδιαφέρεται απλά για τον άνθρωπο λόγω του αντικειμένου της επιστήμης της, αλλά μετέχει δραστήρια με ιδιαίτερη ευαισθησία στην Κοινωνία των Πολιτών, δραστηριοποιείται στο χώρο του συνδικαλισμού προσανατολισμένη σταθερά στα αιτήματα της ευρύτερης Αριστεράς, είναι παρούσα σε εκδηλώσεις διαμαρτυρίας, σε διαδηλώσεις, σε συγκεντρώσεις και σε δράσεις αλληλεγγύης με μαχητικότητα, θέρμη, αισιοδοξία και πίστη στον άνθρωπο και στις αξίες της Δημοκρατίας. Ανησυχεί για τα δεινά των ανθρώπων, των γυναικών ιδιαίτερα, και οραματίζεται ένα καλύτερο Αύριο μέσα από κοινωνικές αλλαγές. Αυτά αποτυπώνει στα μικρά κείμενα του βιβλίου με λόγο θερμό, που άλλοτε καταγγέλλει κι άλλοτε παρακινεί, συχνά σε α΄ πληθυντικό πρόσωπο. Άνθρωπος καλλιεργημένος πολύπλευρα συνδέει την παρορμητική τού «μετέχειν» δράση με την Τέχνη και τον Έρωτα. Στο κείμενο «Περί παρορμήσεων», σελ.16, γράφει: « Οι παρορμήσεις, πέραν του καθορισμού των προσωπικών μας σχέσεων, μπορεί να γίνουν κινητήρια δύναμη για κοινωνικές αλλαγές και να επιδράσουν σε ακραίες αριστουργηματικές μορφές στην έκφραση της Τέχνης».
Η αγάπη της αυτή για την Τέχνη, ιδιαίτερα για την Ποίηση και την καταλυτική σύνδεσή της με την κοινωνική δράση, είναι έκδηλη σε όλα τα κείμενα, που στα περισσότερα βλέπουμε αναφορές και παράθεση στίχων αγαπημένων ποιητών που επικυρώνουν με τη δύναμη του ποιητικού λόγου τα κείμενά της. Είναι παρόντες ο Μαγιακόφσκι, ο Ζακ Πρεβέρ, και οι δικοί μας Παλαμάς, Ελύτη, Καβάφης και Λειβαδίτης, παρόντες κι αυτοί στην πλατεία Συντάγματος. Αναζητεί την ομορφιά, τον ερωτικό παλμό και το θαυμαστό μέσα σ’ αυτές τις μαζικές εκδηλώσεις. Ας δούμε τί όμορφα, με πόσο ενθουσιασμό και συγκίνηση κλείνει με ποιητικό και λογοτεχνικό τρόπο το κείμενο : «Σύνταγμα : ήταν όλοι εκεί». Αν και προηγήθηκαν τα δακρυγόνα και η διάλυση του κόσμου, η συγγραφέας παραμένει ανιχνεύοντας το θαυμαστό της πολιτικής δράσης, το όραμα: « Γυρνώ πάλι στην πλατεία. Σα να θέλω να δω κάτι. Σα να’ χω ξεχάσει κάτι. Ψάχνω σε κάποιες ασήμαντες γωνιές. Μα να, ξάφνου ένα κομματάκι ήλιο κράτησα σαν πυρακτωμένο κέρμα μέσα στην παλάμη μου. Προσπαθώ να το βάλω στην ποδιά μου. Είναι το δικό μου και το δικό σου φως. Είναι το φως μιας κάμαρης, είναι το φως όλου του κόσμου: Λάμπει μέσα μου κείνο που αγνοώ. Μα ωστόσο λάμπει…….( Οδυσσέας Ελύτης)
Θα σταθώ λίγο περισσότερο στη σύζευξη Τέχνης και πολιτικής, όπου η Τέχνη, η αισθητική συγκίνηση και η κατάδυση στο βαθύτερο νόημα και στο μήνυμα που εκπέμπει γίνεται το εφαλτήριο για κινητοποίηση και κοινωνική δράση, όπως φαίνεται στο κείμενο «Τέχνη και Πολιτική», σελ.57-58, όπου εμπνεόμενη από μια έκθεση ζωγραφικής αφιερωμένη στον αείμνηστο Θόδωρο Αγγελόπουλο και με αναφορά στις ταινίες του, γράφει: «Θέλουμε να αναζητήσουμε την ιστορία μας στον κοινό μας πολιτισμό και στον Θίασο; Να ενισχύσουμε τους δεσμούς μας; Θέλουμε να σπάσουμε τα σύνορα και να αναζητήσουμε σαν τους αδελφούς Μανάκη τις ρίζες της τέχνης και της τεχνικής; Να διατηρήσουμε το όνειρό μας σε μια πατρίδα που γίνεται ασφυκτική, αντιπνευματική, υστερική;[……]Και η κοινωνία είναι διαδικασία και παράγωγο της αλληλεπίδρασης των ανθρώπων.»
Και στο δεύτερο κείμενό της, που δίνει και τον τίτλο του βιβλίου και όπου με ειλικρίνεια καταθέτει τους λόγους που την κινητοποιούν στη συμμετοχή της στις μεγάλες συγκεντρώσεις και γενικά στις κοινωνικοπολιτικές εκδηλώσεις, όπου δηλώνει μαζί με τη χαρά και συγκίνηση της συμμετοχής και το φόβο, αλλά και την αποφασιστική τόλμη να είναι παρούσα στη δράση, παρά τους κινδύνους που ενέχει πολλές φορές αυτή η συμμετοχή, έχουμε μια παράθεση της σκηνής και του διαλόγου ανάμεσα στον Ιππότη και το Θάνατο από τη γνωστή ταινία του Bergman « Η έβδομη σφραγίδα». Ο διάλογος κλείνει με το στοίχημα: «- Ο όρος, λέει ο ιππότης, είναι πως θα μπορώ να ζω όσο κρατώ το παιχνίδι. Αν κερδίσω, θα με αφήσεις ελεύθερο;» Η Κ.Σ. αποφασίζει με τόλμη να παίξει το παιχνίδι και να νικήσει το φόβο του Θανάτου με τη διαρκή συμμετοχή στους κοινωνικούς αγώνες με την πίστη και την ελπίδα της νίκης.
Χαρακτηριστικό είναι άλλωστε και το κείμενο «Φοβάμαι…Ελπίζω»σελ.60
Ιδιαίτερα είναι τα κείμενα για τη γυναίκα και τα προβλήματά της, όπως θα δούμε στο κείμενο «Εσύ, γυναίκα». Η συγγραφέας ανοίγει τον ορίζοντα της μέριμνάς της γι’ αυτήν πέρα κι απ’ τον καθορισμένο ρόλο του ιατρού και μας πάει στην ουσία του όρκου του Ιπποκράτη, να υπηρετήσει και ηθικά τον άνθρωπο-γυναίκα, παρακινώντας στη διεκδίκηση των στοιχειωδών της δικαιωμάτων στις γεννήσεις, στις αμβλώσεις μέσα σ’ ένα σωστό υγιές περιβάλλον, στη νοσοκομειακή περίθαλψη. Απευθύνεται σε β΄ πρόσωπο στη γυναίκα που είναι μόνη, στη μητέρα, στη μετανάστρια, στη γυναίκα των αδύναμων οικονομικά στρωμάτων και την καλεί να αφυπνιστεί, να διεκδικήσει. Διαμαρτύρεται, προτρέπει και εμψυχώνει. Στο κείμενο «8 του Μάρτη, 2013» και υπότιτλο: «Δεν μπορούμε να φέρουμε στον κόσμο ούτε το παιδί μας!» με εσωτερικό παλμό και ένταση διατυπώνει τις διαχρονικές διεκδικήσεις των γυναικών.
Εν κατακλείδι διαπιστώνουμε πως στα κείμενα της Κ.Σ με εξόχως λυρική έκφραση και γλώσσα, υπάρχει μαζί με τη στοχαστική διάθεση και μια πάλλουσα καρδιά, μια νεανική φλόγα που θερμαίνει τους πόθους και τις ελπίδες για μια καλύτερη κοινωνία. Είναι πάντα μαχόμενη επιμένοντας να κυνηγά χίμαιρες, όπως δηλώνει στο «Αναμνήσεις από την Αιολική γη» σελ.41-44, που παραπέμπει και στον Ηλία Βενέζη, αφιερωμένο στη μνήμη του πατέρα της και τη γη των προγόνων, καταδεικνύοντας πώς η επαφή με τους απλούς ανθρώπους, επηρέασε την ψυχοσύνθεσή της και διέπλασε έναν ευαίσθητο κι ανήσυχο χαρακτήρα που κυνηγά χίμαιρες. « Εσύ, πατέρα, με τη φιλοσοφική σου θέση και στάση στη ζωή, με έμαθες να βάζω στόχους και σκοπούς στη ζωή μου. Με έμαθες ΝΑ ΚΥΝΗΓΩ ΧΙΜΑΙΡΕΣ! »
*Το βιβλίο 118 σελίδων, άψογης τυποτεχνικής και αισθητικής από τις εκδόσεις ΑΩ, δομημένο σε 40 κεφάλαια- κείμενα, με εισαγωγή και περιεχόμενα στο τέλος, με πλούσιο βιογραφικό στο αυτί του εξωφύλλου, όπου μεταξύ άλλων διαβάζουμε : «Η Κατερίνα Στυψανέλλη, πτυχιούχος της Ιατρικής Σχολής του Ε.Κ.Π.Α με ειδικότητα Πυρηνικής Ιατρικής εργάσθηκε στο πρωτοποριακό Τμήμα Πυρηνικής Ιατρικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» επί 30 συναπτά έτη. Είναι διδάκτωρ του Ε,Κ.Π.Α από το 1990, έχει λάβει δύο υποτροφίες [.…..] Έχει βραβευθεί για αρκετές ανακοινώσεις και High Lights. Από τον Ιανουάριο του 2016 μέχρι το 2019 διετέλεσε Διευθύντρια στο νεοσύστατο τμήμα Πυρηνικής Ιατρικής του Νοσοκομείου Παίδων « Αγία Σοφία», το οποίο είχε οργανωθεί και λειτουργούσε με την ευθύνη της και με άδεια ( 2016) από την Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας « Δημόκριτος».
Το ταιριαστό με το περιεχόμενο εξώφυλλο κοσμεί έργο της Σοφίας Τζίμα.
