Η σαιξπηρική “Δωδεκάτη νύχτα”
Η «Δωδεκάτη Νύχτα» είναι μια διεμφυλική«κωμωδία παρεξηγήσεων» ούτως ή άλλως. Μην πυροβολείτε λοιπόν τον Βρετανό σαιξπηριστή σκηνοθέτη OwenHorsley, γιατί όπως εμείς – Έλληνες και Κύπριοι – έχουμε εντρυφήσει επί μακρόν στο αρχαίο δράμα, έτσι κι εκείνος κατέχει καλά το άθλημα των πολλαπλών-αλλεπάλληλων σκηνικών μεταμορφώσεων προς δημιουργίαν ψυχαγωγικής διασκεδάσεως τε και ανθυπομειδιάματος.
Οι Έλληνες δεν ήμασταν ποτέ σοβαροφανείς από την Αρχαιότητα. Η αριστοφανική σατιρική καυστικότατη πολιτική κωμωδία το αποδεικνύει. «Τα εξ αμάξης» σκώμματα, αμέσως μετά την «αγέλαστον πέτραν» των Ελευσινίων Μυστηρίων το καταδεικνύουν.
Απολλώνιο και Διονυσιακό στοιχείο σε αγαστή σύμπνοια κι αμοιβαία συμπληρωματική αντίστιξη.
Ο σοφός «σκοτεινός» φαεινότατος Ηράκλειτος έλεγε πως η Αρμονία προκύπτει δια της συνθέσεως των αντιθέτων.
Μόνον λοιπόν ένας άμουσος, ένας απαίδευτος, ένας ημιμαθής μπορεί να θιχτεί από το ανώδυνο παιχνίδι μασκαρέματος που δεν σημαίνει τίποτα άλλο παρά ό,τι γίνεται στο παραδοσιακό καρναβάλι αιώνες τώρα. Πρόκειται για ένα διάλειμμα (μουσικοχορευτικό, γονιμολατρικό, τελετουργικό, εθιμοτυπικό, εορταστικό, ξεφαντωντικό) προκειμένου οι άνθρωποι να ξαλεγράρουν και να βγουν από τη συνήθη σκοτεινιά τής ανυπόφορης καθημερινότητας. Αυτό είναι όλο.
Το θέμα των χαμένων διδύμων το πήρανε οι Λατίνοι κωμωδιογράφοι Πλαύτος και Τερέντιος από την Μέση Κωμωδία τού Μένανδρου και μέσα από τους πλανόδιους μίμους τε και παντόμιμους των μεσαιωνικών μπουλουκιών το έφεραν στην Αναγέννηση, εμπνέοντας Γκολντόνι, Λόπε ντε Βέγκα, Σαίξπηρ, Μολιέρο και όλες τις τηλεοπτικές σαπουνόπερες, που μεταβόλισαν ακόμα και το κινηματογραφικό μελό… Τα ίδια μοτίβα επανέρχονται ξανά και ξανά στις σεναριακές συνταγές με ελάχιστες μετατροπές (και το ανάλογο …αλατοπίπερο, βεβαίως).
Έτσι, πηγαίνοντας να δω την Παρασκευή 20 Φεβρουαρίου 2026 στην Κεντρική Σκηνή τού ΘΟΚ τη σαιξπηρική «Δωδεκάτη Νύχτα» απόρησα με τις προγενέστερες αρνητικές αντιδράσεις που είχε προκαλέσει αυτή η ανώδυνη, απολίτικη, αλλά απολύτως πιστή στο πνεύμα τού Ελισαβετιανού Θεάτρου παράσταση. Στην άκρως προκλητική αλλά και συγκεντρωτική εκείνη εποχή, η απολυταρχική εξουσία τής μορφωμένης Βασίλισσας Ελισάβετ (προφανώς θεατρόφιλης/φιλόμουσης) επέβαλε στους δραματικούς συγγραφείς την παραμυθική-χωροχρονική μετατόπιση προκειμένου να μην θίξουν κατά λάθος πραγματικά ιστορικά πρόσωπα και πράγματα αναμοχλεύοντας γεγονότα νοσηρά είτε και όζοντα…
Σε μια σειρά κωμωδιών («Όνειρο θερινής νυκτός», «Χειμωνιάτικο παραμύθι», «Δωδεκάτη νύχτα», «Η στρίγγλα που έγινε αρνάκι») αλλά και στα άκρως ζοφερά δράματα (όπως ο «Άμλετ», ο πρίγκιπας της μυθικής Δανιμαρκίας, αλλά και ο Πρόσπερος στην άκρως υπαινικτική «Τρικυμία», που είναι και το κύκνειο άσμα τού μεγάλου δραματουργού) η μεταφορά σε άλλη γη σε άλλα μέρη εξασφαλίζει εκείνο το περίφημο που γράφουμε / γράφαμε (προ ίντερνετ) στα μυθιστορήματα: «οιαδήποτε ομοιότης με πρόσωπα ή πράγματα είναι εντελώς συμπτωματική» [εννοώντας, φυσικά, το αντίθετο, ακριβώς].
Για κάποια κουτσομπολιά τής ελισαβετιανής αυλής ή και της αριστοκρατίας τού όχι και τόσο μακρινού εκείνου καιρού «χτυπάει η καμπάνα». Όμως, «ποιητική τη αδεία» [δοτική ενικού αριθμού] τα πράγματα μπαίνουν στη θέση τους στο τέλος, διασκεδάζουμε την πλήξη και την ανία μας και φεύγουμε «χωρίς να ανοίξει ρουθούνι». Εξάλλου, όπως έλεγε ο Τσέχωφ «η λογοτεχνία είναι ένα αθώο ψέμα». Εκείνος ήταν που ονόμαζε τα ζοφερά του δράματα «κωμωδίες», παραπέμποντας – προφανώς – στην κατά Μπαλζάκ «Ανθρώπινη Κωμωδία» και ουχί βεβαίως στη «Θεία Κωμωδία» τού Δάντη.
Πιστή στο πρωτότυπο λοιπόν η παράσταση και σε όποιον αρέσει ο Σαίξπηρ (όποιος κι αν ήταν). Ή – όπωςλέμεστοχωριόμου – «takeit/him/herorleave it/him/her». Τόσο απλά.
Εξαιρετική θεατρική εμπειρία, υπέροχη σκηνική ευωχία. Συγχαρητήρια στους υπεύθυνους για την καλλιτεχνική πρωτοπορία τού Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου. Ένα σύγχρονο θέατρο για όλους τους καιρούς και για όλα τα γούστα. Κάθε φορά που πάω στη Λευκωσία δεν χάνω μήτε μία από τις παραγωγές του. Φέτος, θα τον απολαύσουμε και στην Επίδαυρο. Ας μάθουμε επιτέλους να διαφωνούμε αισθητικώς χωρίς να χαλάμε και τις καρδιές μας. Προτιμώ τα χαλούμι από το ρήμα «χαλούμεν»…
Το χιούμορ σώζει ζωές κι εξασφαλίζει την κοινωνική γαλήνη δια της ευθυμίας.
Δρ Κωνσταντίνος Μπούρας https://konstantinosbouras.gr, ποιητής, θεατρολόγος, μεταφρασεολόγος και κριτικός
info:
https://www.thoc.org.cy/el/events/twelfthnight
