Το μυθιστόρημα «Η φυλακή των αθώων» είναι ένα πολιτικό και κοινωνικό έργο με έντονο ιστορικό, ιδεολογικό και ανθρώπινο βάθος. Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Σμίλη και από την πρώτη στιγμή επιβάλλεται ως ένα ανάγνωσμα ουσίας, που δεν αρκείται στην αναπαράσταση μιας εποχής, αλλά επιχειρεί να διεισδύσει στα υπόγεια ρεύματα της ανθρώπινης συνείδησης.
Στο επίκεντρο της αφήγησης βρίσκεται μια οργάνωση λαϊκής βίας της δεκαετίας του 1970, η οποία αποφασίζει να αυτοδιαλυθεί. Ωστόσο, η τελευταία συνεδρίαση των μελών της μετατρέπεται σε μια συγκλονιστική συνάντηση γεμάτη φιλία, αφοσίωση, φόβο και προσωπικά διλήμματα, με αφετηρία μια μυστική υπόθεση και μια υπόσχεση που αποδείχθηκε βαρύ τίμημα.
Οι 778 σελίδες του ενδέχεται αρχικά να προκαλέσουν ένα αίσθημα δισταγμού· να μοιάζουν σχεδόν απαγορευτικές, σαν ένα ανάγνωσμα που απαιτεί χρόνο, αφοσίωση και αντοχή. Κι όμως, πολύ σύντομα, αυτή η πρώτη εντύπωση διαλύεται. Γιατί ο αναγνώστης δεν έχει απέναντί του ένα ογκώδες βιβλίο που τον καταπονεί, αλλά έναν αφηγηματικό κόσμο που τον απορροφά. Οι σελίδες κυλούν με μια παράδοξη ευκολία, καθώς η ένταση, η πολυφωνία και η εσωτερική κίνηση της αφήγησης μετατρέπουν την ανάγνωση σε εμπειρία σχεδόν αδιάκοπη. Ιδιαίτερα θα συγκινήσει όσους έζησαν πολιτικά εκείνη την ανατρεπτική εποχή.
Το ιστορικό πλαίσιο αποδίδεται με ακρίβεια και ευαισθησία, με ιδιαίτερη έμφαση στις αντιχουντικές εξεγέρσεις της Νομικής και του Πολυτεχνείου, εντάσσοντας τους ήρωες σε μια αφήγηση που γεφυρώνει το «πριν» και το «μετά». Μέσα από αυτή την πολυεπίπεδη σύνθεση αποτυπώνεται η ψυχολογική και ηθική κατάσταση μιας γενιάς που βρέθηκε αντιμέτωπη με τις ακραίες επιλογές της Ιστορίας.
Ο συγγραφέας οικοδομεί το έργο του πάνω σε μια σπονδυλωτή αρχιτεκτονική. Τα πρώτα κεφάλαια λειτουργούν ως βιογραφικές τοιχογραφίες, όπου κάθε πρόσωπο αποκτά τη δική του ιστορία, τη δική του εσωτερική γεωγραφία. Έτσι, όταν οι διαδρομές συναντώνται ξανά στο τελευταίο κεφάλαιο, η σύγκρουση προσλαμβάνει τη μορφή μιας τραγικής αναγκαιότητας. Εκεί, έξι χρόνια μετά τη διάλυση της οργάνωσης, οι παλιοί σύντροφοι στέκονται απέναντι όχι μόνο ο ένας στον άλλο, αλλά απέναντι στις ίδιες τους τις επιλογές.
Το μεγάλο επίτευγμα του Πετρουλά είναι ότι μετατοπίζει το ενδιαφέρον από την πολιτική δράση στην ανθρώπινη συνέπεια αυτής της δράσης. Οι «στρατιώτες της σωτηρίας του λαού» απογυμνώνονται από τη ρητορική και τις βεβαιότητες και αποκαλύπτονται ως άνθρωποι ευάλωτοι, αντιφατικοί, τραυματισμένοι. Η προδοσία, η ενοχή, η αφοσίωση, η φιλία και η αμφιβολία παύουν να είναι αφηρημένες έννοιες· αποκτούν σάρκα, πρόσωπο και φωνή.
Ο Παντελής και η Τζένη, ο Μιχάλης και η Ελένη, ο Λευτέρης, η Σοφία, ο Διονύσης, η Χριστίνα, ο Βασίλης, ο Νίκος και η Αθηνά είναι οι βασικοί χαρακτήρες, οι οποίοι κρατούν τα περισσότερα κεφάλαια. Κάποιοι από αυτούς λειτουργούν ως αρχέτυπα όπως ο Ιδεαλιστής, που ενσαρκώνει την πίστη στη λαϊκή δικαιοσύνη· ο Πρακτικός, που βλέπει την οργάνωση ως εργαλείο δράσης· ο Σκεπτικιστής, που αμφισβητεί εκ των υστέρων τη βία· και ο Αποσυντεθειμένος, που βιώνει την απώλεια νοήματος. Γύρω τους κινούνται πρώην σύντροφοι, κοινωνικοί παρατηρητές και πρόσωπα της καθημερινότητας, οι οποίοι λειτουργούν ως καθρέφτες των επιλογών και των συνεπειών. Μέσα από αυτούς, το μυθιστόρημα εξερευνά τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην αρετή και την αμαρτία, ανάμεσα στην πίστη και την απογοήτευση, ανάμεσα στη συλλογική ιδέα και την ατομική συνείδηση. Στο τελευταίο κεφάλαιο, το ραντεβού-ο συγγραφέας φέρνει τις ανατροπές και κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον.
Το εξώφυλλο της έκδοσης συνομιλεί υποβλητικά με τον εσωτερικό κόσμο του έργου. Μέσα στην ομίχλη, ανθρώπινες φιγούρες προχωρούν σε έναν δρόμο που μοιάζει να χάνεται στο άπειρο, σαν σκιές μιας εποχής που απομακρύνεται αλλά δεν παύει να στοιχειώνει. Η αίσθηση της αποξένωσης, της μοναχικής πορείας και του αβέβαιου προορισμού αποτυπώνεται με λιτότητα και δύναμη. Ο κόκκινος τίτλος, σχεδόν σαν ίχνος αίματος ή σαν προειδοποίηση, υπενθυμίζει ότι η Ιστορία δεν γράφεται χωρίς κόστος.
Ο αναγνώστης δεν θα κερδίσει απλά τη γνωριμία με μια ταραγμένη ιστορική εποχή ή με τις πολιτικές της αντιφάσεις, αλλά θα βρεθεί αντιμέτωπος με ερωτήματα διαχρονικά. Τι σημαίνει πίστη, ποιο είναι το τίμημα της αφοσίωσης, πότε μια ιδέα δικαιώνει ή συντρίβει τον άνθρωπο που την υπηρετεί. Κυρίως, θα αναγνωρίσει πως οι πιο ισχυρές φυλακές δεν είναι πάντοτε ορατές· είναι εκείνες που υψώνουν μέσα μας η μνήμη, η ενοχή, η αγάπη και η συνείδηση.
Με αυτό το βιβλίο, ο Κώστας Πετρουλάς μάς καλεί να κοιτάξουμε όχι μόνο το πολιτικό παρελθόν, αλλά και τα δικά μας εσωτερικά δεσμά: τις υποσχέσεις που μας καθορίζουν, τις σχέσεις που μας διαμορφώνουν, τις ενοχές που μας συνοδεύουν. Ένα βιβλίο απαιτητικό μόνο ως προς το βάθος του — ποτέ ως προς την αναγνωστική του απόλαυση. Καλοτάξιδο να είναι!
Ο Κώστας Πετρουλάς γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Ναύπλιο. Σπούδασε στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Πειραιά. Εργάζεται στη διαχείριση επιχειρήσεων, αρθρογραφεί στον ηλεκτρονικό Τύπο και συγγράφει μυθιστορήματα και δοκίμια. Το 2014 το διήγημά του «Οι Χασομέρηδες» επιλέχθηκε για τη «Συλλογή του Χρόνου» από τις εκδόσεις Παράξενες Μέρες. Το 2017 η νουβέλα του «Η αγιογραφία της Άννας» εκδόθηκε από τις εκδόσεις Μετρονόμος. Το 2024 βραβεύτηκε το διήγημά του «Ευχόμαστε Μαχόμαστε» στον 12ο διαγωνισμό του Ομίλου για την UNESCO Τεχνών, Λόγου και Επιστημών Ελλάδας.
Μάγδα Παπαδημητρίου Σαμοθράκη
