Είναι ατομική και συλλογική μνήμη, ιστορία, ιδεολογία, γλώσσα, φιλοσοφία, επικοινωνία και πριν απ’ όλα τέχνη.
Είναι όλα αυτά και έτι παραπάνω ό,τι στοιχειοθετεί την εποχή, το κλίμα, τις υλικές σχέσεις, τα πνευματικά επιτεύγματα, τον πολιτισμό και εν ολίγοις την ιστορική στιγμή.
Η λογοτεχνική γραφή δεν είναι απλώς του καιρού της, είναι ο ίδιος ο καιρός της. –
Το έργο ούτε αντανακλά ούτε παραμορφώνει ούτε αρνείται την πραγματικότητα, έστω κι αν φαίνεται ή επιμένει ότι το κάνει.
Το έργο επηρεάζει την εικόνα της πραγματικότητας, συμμετέχοντας στις διαδικασίες της κατασκευής, της βίωσης και της εννόησής της.
Το έργο συστήνει διά της γλώσσας αισθητικές πύλες θέασης και εισόδου στην πραγματικότητα. –
Δεν υπάρχει ευθεία ανταπόκριση ανάμεσα στην εποχή και στο έργο, όπως επίσης δεν υπάρχει ευθεία ανταπόκριση ανάμεσα στον δημιουργό και στο έργο.
Ό,τι μεσολαβεί στη μεταξύ τους σχέση – δηλαδή, το ειδικό αντικείμενο, η ειδική απόβλεψη, οι ειδικές τεχνικές, η ειδική παράδοση, η ειδική γλώσσα, η ειδική θεωρία – ορίζει τη σχετική αυτονομία του λογοτεχνικού φαινομένου.
Η σχετική αυτονομία του λογοτεχνικού φαινομένου στοιχειοθετεί τον βαθμό της σχετικής ελευθερίας του από τον δημιουργό και από την εποχή του.
Άρα, στοιχειοθετεί και τη δυνατότητα της μακροβιότητάς του. –
Κάθε γραφή ασκείται από ένα ορισμένο πρόσωπο, εντάσσεται σε ένα ορισμένο πλαίσιο πολιτισμού και διαπνέεται από μία ορισμένη παράδοση.
Ο δημιουργός, η εποχή και η αισθητική παράδοση συνιστούν τους τρεις αναγκαίους όρους της γραφής.
Η γραφή είναι κοινωνική δραστηριότητα του δημιουργού με αισθητική διάσταση.
Μετέχω δημιουργικά της λογοτεχνίας σημαίνει μετέχω αισθητικά της κοινωνίας.
Με άλλα λόγια, ουδείς της λογοτεχνίας μέτοχος αναχωρητής και ακοινώνητος.
Μετέχω αισθητικά της κοινωνίας σημαίνει μετέχω αισθητικά της ιδεολογίας, της πολιτικής και της ιστορίας.
Με άλλα λόγια, ουδείς της λογοτεχνίας μέτοχος αμέτοχος της ιδεολογίας, της πολιτικής και της ιστορίας.
Ο λογοτέχνης πολιτεύεται, ακόμη κι όταν ιδιωτεύει.
Όθεν, η λογοτεχνία πολιτεύεται, ακόμη κι όταν ιδιωτεύει.
Ούτε η ιδιώτευση ούτε η μη ιδιώτευση του λογοτέχνη, ούτε η θέση ούτε η μη θέση της λογοτεχνίας δε συνιστούν κριτήριο αισθητικής αποτίμησης.
Η αισθητική αποτίμηση της γραφής κείται αποκλειστικά και μόνο στην αρένα της γλώσσας και των αφηγηματικών, ρυθμικών κτλ. τεχνικών της διαχείρισής της.
Έτεροι παράγοντες όπως η πρόθεση, η ιδεολογία, το στίγμα, ο βίος του συγγραφέα μόνο έξωθεν, καταχρηστικά και μη αισθητικά μπορούν να συλλειτουργήσουν.
Η αισθητική του έργου δεν είναι άμοιρη ιδεολογίας.
Ομοίως, η ιδεολογία του έργου δεν είναι άμοιρη αισθητικής.
Οι πλέον προοδευτικές ιδέες μπορούν να στεγαστούν υπό την πλέον συντηρητική μορφή και η πλέον προοδευτική μορφή μπορεί να στεγάσει τις πλέον συντηρητικές ιδέες.
Το κοινωνικό αποτύπωμα του έργου δεν καθορίζεται από τα ιδεολογικά διαπιστευτήρια του δημιουργού.
Η λογοτεχνική γραφή συνιστά την με αισθητικούς όρους ιδεολογική θέση του συγγραφέα.
