Ένα Ανεπίδοτο Μήνυμα
Πρόσφατα είδα ξανά κάποιες ταινίες του σύγχρονου ρωσικού σινεμά, που το αγαπώ ιδιαίτερα, και ανακάλυψα ότι η πολυβραβευμένη‘’ΈΝΑ ΨΗΛΟ ΚΟΡΙΤΣΙ’’ του Καντεμίρ Μπαλάγκοφ εκφράζει ακριβώς τις σκέψεις και τα συναισθήματα που θα ήθελα να μοιραστώ στις άθλιες μέρες που ζούμε. Ο σκηνοθέτης, μαθητής του Αλεξάντερ Σοκούροφ, γύρισε τη δεύτερη ταινία του στα 28 χρόνια του, με σενάριο βασισμένο στο έργο της Σβετλάνα Αλεξίεβιτς (Νόμπελ Λογοτεχνίας 2015) ‘’Ο Πόλεμος Δεν Έχει Πρόσωπο Γυναίκας’’, που περιγράφει,μέσα από 500 ηχογραφημένες συνεντεύξεις γυναικών που επέζησαν, τη μοίρα των Σοβιετικών γυναικών αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – ένα εκατομμύριο υπηρέτησαν στην πρώτη γραμμή.
Με την ευκαιρία να σημειώσουμε ότι στη σκιά των πολιτικών και πολεμικών εξελίξεων του εκρηκτικού 21ου αιώνα, αναπτύσσεται στη Ρωσία ένα εθνικό αλλά και παγκόσμιας εμβέλειας στιβαρό σινεμά, άγνωστο δυστυχώς στο ευρύ κοινό, που διεκδικεί επάξια μια από τις πρώτες θέσεις στη σύγχρονη κινηματογραφία. Ένα σινεμά με έμφαση στον ρεαλισμό, την ατμόσφαιρα, τον στοχασμό και την αρτιότητα της φόρμας, στο οποίο ο επαρκής θεατής διακρίνει απόηχους των μεγάλων αφηγήσεων του ρωσικού μυθιστορήματος, της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας των πρώτων χρόνων της Σοβιετικής εποχής (Αϊζενστάιν, Βερτόφ) και κυρίως των στοχαστικών και ποιητικών ταινιών του Ταρκόφσκι και του Παραζάνοφ.
Λένινγκραντ 1945, ο πρώτος ελεύθερος χειμώνας μετά από τρία χρόνια πολιορκίας της πόλης και ενάμιση εκατομμύριο νεκρούς. Δύσκολη επιβίωση, κούραση, φόβος, αβεβαιότητα, κατάθλιψη, άτεγκτοι κομματικοί μηχανισμοί και ιεραρχίες· σκληρό πορτρέτο μιας εποχής όπου οι συνέπειες του πολέμου πνίγουν κάθε ίχνος ελπίδας σε μια κοινωνία ερειπίων, κυριολεκτικών και μεταφορικών. Οι γυναίκες δεν είναι οι ατρόμητες μαχήτριες που θέλει να παρουσιάσει η ηγεσία, είναι άτομα εντελώς καταρρακωμένα, με ανεπούλωτα τραύματα στο σώμα και στη ψυχή.
Οι δύο ηρωίδες, η ψηλή και αδέξια Ίγια με μετατραυματικό σύνδρομο και η σκληρή και εκδικητική Μάσα με διαταραχή άγχους, φίλες από την πρώτη γραμμή του μετώπου, όπου γνώρισαν στο πετσί τους όλες τις φρικαλεότητες του πολέμου, είναι δεμένες με ένα περίπλοκο ιστό αγάπης, θυμού, μίσους, θλίψης, ενοχής και ανεκπλήρωτης επιθυμίας σε μια σχέση αλληλεξάρτησης, αναγκαία και για τις δύο αλλά και καταστροφική. Υπηρετούν τώρα στο νοσοκομείο του Λένινγκραντ και πρέπει να επιβιώσουν μέσα στον παγωμένο χειμώνα της στέρησης, να ξεπεράσουν τα τραύματα τους, να ξανακερδίσουν τη ζωή τους με τεράστιο κόστος.
Όμως ο πόλεμος είναι ακόμη παρών στα συναισθήματα και τις αντιδράσεις τους, στα πρόσωπα και στα σώματα τους· ‘’η ελευθερία δεν είναι χαρισμένες διακοπές, όπως ονειρευόμασταν· είναι ένας μακρύς δρόμος’’ ( Σ. Αλεξίεβιτς). Η λαχτάρα για νέα ζωή, για τη μητρότητα ως θεραπεία, δε μπορεί να εκπληρωθεί, μεταμορφώνεται σε μια εγωιστική απελπισμένη επιδίωξη με κάθε βάρβαρο μέσο. Είναι αδύνατο να φέρεις στον κόσμο μια νέα γενιά αλώβητη από τον πόλεμο· κι αυτό το ξέρουν μόνο οι γυναίκες που επέζησαν.
Είναι ένα έντονο ψυχολογικό δράμα με ισχυρό αντίκτυπο στον θεατή αισθητικά, αφηγηματικά και ψυχολογικά. Η διευθύντρια φωτογραφίας Ksenia Sereda, νεότατη κι αυτή, σπάει τη στερεότυπη ασπρόμαυρη μουντή φωτογραφία των αντιπολεμικών ταινιών. Η παλέτα των έντονων χρωμάτων των ρούχων, η ώχρα του πόνου και της πληγής, το πράσινο της ζωής και της ελπίδας, το κόκκινο του αίματος και της σκουριάς, λειτουργούν αντιστικτικά στην τραγωδία ως ένας αμυντικός μηχανισμός, ως έκφραση του ψυχισμού των ηρωίδων. Με εξαιρετικά κάδρα και φωτισμούς και βαθιά συγκινητικές ερμηνείες, η ταινία είναι μια γνήσια αισθητική απόλαυση.
Ο Μπαλάγκοφ, μέσα από συγκλονιστικές σκηνές χαράς, σκληρότητας, συντριβής και συγχώρεσης, ζωγραφίζει την ανθρώπινη φύση στην πιο σκοτεινή και βάναυση αλλά και στην πιο τρυφερή και συμπονετική μορφή της. Πέρα από στείρους πατριωτισμούς και εθνικισμούς θέλει να τονίσει ότι ο πόλεμος είναι η πιο αποτρόπαιη εμπειρία που μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος: η βαρβαρότητα που γίνεται κανονικότητα. Ο νεαρός σκηνοθέτης εκπέμπει ένα σήμα συναγερμού για να ξαναβρούμε την ανθρωπιά μας, να δώσουμε μια ευκαιρία στην ανθρωπότητα να μην καταρρεύσει και μια ελπίδα ότι η ζωή δεν μπορεί να νικηθεί οριστικά – ένα σήμα που η φρίκη που ζούμε σήμερα μαρτυρεί ότι δεν επιδόθηκε.
* η ταινία προβάλλεται στο Cinobo
