Η πιο διάσημη φράση του Μπέρτραντ Ράσελ, του επιφανέστερου διανοούμενου της Βρετανίας, είναι η παρακάτω : «Δεν θα πεθάνω ποτέ για τις ιδέες μου γιατί μπορεί να κάνω και λάθος».
Η φράση ειπώθηκε το 1964, όταν ο Ράσελ ήταν πλέον 92 ετών. Θα μπορούσε να θεωρηθεί ως συμπέρασμα της πνευματικής του διαδρομής, γεγονός που την καθιστά άξια μεγάλης προσοχής και τροφής για σκέψη. Τίποτα δεν είναι δεδομένο και κυρίως, αλάνθαστο.
Ο Μπέρτραντ Ράσελ βραβεύτηκε με Νόμπελ το 1950 για τη συνεισφορά του στον ανθρωπισμό και την ελευθερία της σκέψης. Φυλακίστηκε για τη φιλειρηνική του δράση.
Αντιτάχθηκε στον Χίτλερ, στον ολοκληρωτισμό του Στάλιν, στον πόλεμο του Βιετνάμ και στην εξάπλωση των πυρηνικών όπλων.
Θυμάμαι με πόσο σεβασμό τον αντιμετώπιζε η αριστερά της εποχής των άγουρων χρόνων μου, όταν η ΑΥΓΉ, η εφημερίδα της αριστεράς, πριν εκφυλισθεί σε φυλλάδα της κακιάς συμφοράς, κρυμμένη συνήθως κάτω από μια άλλη εφημερίδα, μας κρατούσε συντροφιά.
Την φράση αυτή, ιδιαίτερα την τελευταία πρόταση, αποτέλεσμα της διανοητικής πορείας του Ράσελ, ούτε καν να την σκεφτεί η σημερινή αριστερά σε όλες τις παραλλαγές της, είναι σε θέση.
Η πρώτη φράση από την αυτοβιογραφία του Ράσελ είναι η παρακάτω :
«Τρία πάθη, απλά, αλλά κατακλυσμιαία, εξουσιάζουν τη ζωή μου: Η λαχτάρα για αγάπη, η αναζήτηση της γνώσης και η αβάσταχτη θλίψη για τα βάσανα του ανθρώπινου είδους».
Ακόμη και η Ρωσική Επανάσταση του 1917, που αποτέλεσε τομή στην παγκόσμια ιστορία, προκάλεσε έντονες αμφισβητήσεις, κριτικές και προβληματισμούς από διανοητές, σοσιαλιστές, αναρχικούς, αλλά και φιλελεύθερους. Οι κριτικές αυτές επικεντρώθηκαν κυρίως στην αυταρχική στροφή των Μπολσεβίκων, την καταστολή των ελευθεριών και την απομάκρυνση από τις αρχικές σοσιαλιστικές επαγγελίες.
Η σκέψη του Μπέρτραντ Ράσελ, ενός από τους σημαντικότερους φιλοσόφους, λογικούς και κοινωνικούς επικριτές του 20ού αιώνα, προσφέρει μια ιδιαίτερα οξυδερκή και ενίοτε «άβολη» οπτική γωνία για την ανάλυση της σημερινής κατάστασης της Αριστεράς. Αν και ο ίδιος αυτοπροσδιοριζόταν ως σοσιαλιστής και ειρηνιστής, η προσέγγισή του χαρακτηριζόταν από έναν ακραίο ορθολογισμό, μια βαθιά δυσπιστία προς τον δογματισμό και μια απόλυτη υπεράσπιση της ατομικής ελευθερίας.
Τα βασικά σημεία της σκέψης του Ράσελ που φωτίζουν τις σύγχρονες παθογένειες της Αριστεράς:
Ο Ράσελ ήταν «ένας φανατικός ενάντια στον φανατισμό». Στο μήνυμά του το 1959, τόνισε: «Η αγάπη είναι σοφή, το μίσος είναι ανόητο».
Η σύγχρονη Αριστερά συχνά επικρίνεται για την υιοθέτηση μιας «κουλτούρας ακύρωσης» (cancel culture), δογματικών ιδεολογικών σχημάτων και φανατικών αντιπαραθέσεων, στοιχεία που ο Ράσελ θα θεωρούσε ανόητα και αντιπαραγωγικά, καθώς συσκοτίζουν την αλήθεια και εμποδίζουν τον ελεύθερο διάλογο.
Ο Ράσελ, παρά τον σοσιαλισμό του, απογοητεύτηκε νωρίς από τον Σοβιετικό μπολσεβικισμό (μετά την επίσκεψή του στη Ρωσία το 1920), ασκώντας κριτική στην καταστολή της ελευθερίας και τη δημιουργία μυστικής αστυνομίας.
Η σκέψη του Ράσελ αποτελεί προειδοποίηση για τάσεις της Αριστεράς που τείνουν προς τον συγκεντρωτισμό, την κρατική παρέμβαση σε βάρος της ατομικής αυτονομίας και την ανοχή σε αυταρχικά καθεστώτα, στο όνομα μιας ιδεολογικής «ορθότητας».
Στις «Δέκα Εντολές» του, ο Ράσελ αναφέρει: «Μην αισθάνεσαι απόλυτα σίγουρος για τίποτα» και «Μη χρησιμοποιείς την εξουσία για να καταστείλεις απόψεις που θεωρείς επιζήμιες, γιατί αν το κάνεις, οι απόψεις θα σε καταστείλουν
Η σημερινή Αριστερά συχνά κατηγορείται για έλλειψη ορθολογικής αυτοκριτικής και για την προσπάθεια επιβολής μιας μονοδιάστατης αφήγησης (political correctness), παραβιάζοντας την ρασελική αρχή της ελεύθερης έρευνας.
Ο Ράσελ υποστήριζε ότι ο σκοπός της πολιτικής πρέπει να είναι η απελευθέρωση της ανθρώπινης δημιουργικότητας, παρά η απλή αναδιανομή του πλούτου. Αντιτάχθηκε σε κάθε μορφή συγκέντρωσης εξουσίας.
Η Αριστερά συχνά επικεντρώνεται σε ταυτοτικές πολιτικές (identity politics) ή σε γραφειοκρατικές λύσεις, χάνοντας την επαφή με το όραμα της καθολικής ανθρώπινης χειραφέτησης και της ελεύθερης έκφρασης, μετατρέποντας τον άνθρωπο σε «γρανάζι» μιας ιδεολογικής μηχανής.
Ο Ράσελ ήταν έντονα ειρηνιστής και ανησυχούσε για την επιβίωση της ανθρωπότητας. Αν και η Αριστερά έχει υιοθετήσει την οικολογία, η ρασελική προσέγγιση θα απαιτούσε έναν λιγότερο «θρησκευτικό» και περισσότερο ορθολογικό, επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο διαχείρισης των παγκόσμιων κρίσεων, μακριά από λαϊκισμούς.
Πως θα έβλεπε σήμερα ο Μπέρτραντ Ράσελ την «σημερινή κατάντια» της Αριστεράς μια απομάκρυνση από τις αξίες του Διαφωτισμού, τις οποίες θεωρούσε απαραίτητες για τον σοσιαλισμό. Η «ακάματη αμφιβολία» του και η έμφαση στην ατομική κρίση θα αποτελούσαν ένα ισχυρό αντίδοτο στον σύγχρονο δογματισμό, την υποκρισία και τον αυταρχισμό που συχνά περιβάλλουν τις «προοδευτικές» δυνάμεις.
Τι θα σκεφτόταν σήμερα, με τον θρησκευτικό φανατισμό και τη μισαλλοδοξία να αναδεικνύονται ξανά σε ρυθμιστές της Ιστορίας;
Ίσως η σκέψη του μας βοηθούσε να ξεστραβωθούμε σχετικά με την σωστή πλευρά της ιστορίας, που με τόση αφέλεια επιλέγουμε για να εξασφαλίσουμε πάνω της μια βολική θέση, και να μας περάσει από το μυαλό, ότι ακόμη και η σωστή πλευρά της ιστορίας δεν είναι θέσφατο. Όταν στον πλανήτη όλα έχουν ανατραπεί με τραγικό τρόπο, η σωστή πλευρά της ιστορίας χρειάζεται και αυτή μεγαλύτερη περίσκεψη για τον προσδιορισμό της.
Η ταπεινή μου άποψη, ρισκάροντας να με περιλούσουν με κάθε είδους αυθαίρετους χαρακτηρισμούς οι θερμόαιμοι και κατέχοντες την μοναδική αλήθεια «αριστεροί», είναι ότι δυστυχώς η σημερινή αριστερά, ανίκανη να παρακολουθήσει τις εξελίξεις, έχασε την θέση της στην σωστή πλευρά της ιστορίας που αδιαμφισβήτητα κατείχε τον περασμένο αιώνα. Μέλημά της και αποκλειστική της υποχρέωση είναι να προσπαθήσει να την ξαναβρεί πριν είναι εντελώς αργά, αν ήδη δεν είναι.
