Σε ποιον ανήκουν οι μέρες μας;

Δυο ταινίες που είδα πρόσφατα,  διαφορετικού ύφους, ήθους και κεντρικού θέματος, με ήρωες εντελώς ανόμοιου κοινωνικού status, τρόπου ζωής και προσωπικότητας, βρέθηκαν να συνομιλούν  απροσδόκητα μέσα μου. Από πρώτη ματιά, το μόνο κοινό που συνδέει τους ήρωες  είναι η προχωρημένη ηλικία τους. Μιλώ για ‘’ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ’’ του Πάολο Σορεντίνο και  ‘’ΟΔΟΣ ΜΑΛΑΓΑ’’ της Μαριάμ Τουζανί.

Εκείνος, ο Μαριάνο, είναι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Ιταλίας στο τέλος της θητείας του, χήρος από χρόνια, ένας άνδρας συνετός, κλειστός, δύσκολος στις αποφάσεις και στις αλλαγές, ελάχιστα ικανός για ρίσκα, με το βάρος του αξιώματος και του χαρακτήρα του αισθητό στη συμπεριφορά του. ‘’Είμαι ένας βαρετός, γκρίζος άνθρωπος του Νόμου’’ λέει για τον εαυτό του. Εκείνη, η Μαρία-Άνχελες, είναι μια χήρα  κοντά στα ογδόντα, Ισπανίδα εγκατεστημένη χρόνια στην Ταγγέρη, μια γυναίκα που ακτινοβολεί χάρη και χαρά ζωής, αγαπητή στο περιβάλλον της, τολμηρή, απρόβλεπτη στις αποφάσεις της, ικανή για ρίσκα εντελώς ‘’ακατάλληλα’’ για την ηλικία της.

Αυτοί οι δυο τόσο διαφορετικοί άνθρωποι βρίσκονται στην ίδια περίπου ηλικιακή φάση, όπου η ζωή δεν υπόσχεται πλέον πολλά. Εκείνος περιφέρει τη μοναχικότητα του μέσα στους απέραντους και απρόσωπους θεσμικούς χώρους· εκείνη ζει μέσα σε ένα σπίτι-εστία, ένα χώρο ζεστό που καθρεφτίζει την προσωπικότητα της ή περιπλανιέται  στα χρώματα και τα αρώματα της μαγικής πόλης. Αυτό που για εκείνη είναι η καθημερινότητα της, με μικρές προσωπικές επιλογές επικοινωνίας, απόλαυσης, αναπόλησης, για εκείνον είναι κρυφές, κλεμμένες από το δημόσιο αξίωμα, στιγμές ιδιωτικότητας και αυθεντικής επιθυμίας. Εκείνη, συμφιλιωμένη με την ηλικία της, δεν παραιτείται από τη ζωή,  ξέρει την τέχνη να τη ζει και να διεκδικεί το δικαίωμα σε αυτή· εκείνος ανασφαλής και ευάλωτος, αναρωτιέται μπροστά στον καθρέφτη του χρόνου ‘’είμαι τόσο μεγάλος;’’.

Και οι δυο έχουν παιδιά, που θέλουν να ζήσουν με τις δικές τους  επιλογές και προτεραιότητες. Η κόρη εκείνου, αφοσιωμένη και υποστηρικτική για χρόνια, ανακαλύπτει κάποια στιγμή ότι ‘’ζει χωρίς να αναπνέει’’ – και φεύγει. Η κόρη εκείνης έρχεται να διεκδικήσει τη βελτίωση των συνθηκών της ζωής της σε βάρος της μητέρας της. Παιδιά που τους αφήνουν, όχι από σκληρότητα, αλλά από ανάγκη να υπάρξουν.

Η φιλία, η ακλόνητη και ‘’γκαρδιακή’’,  πολύτιμη συντροφιά και παρηγοριά στις μεγάλες ηλικίες, είναι παρούσα στη ζωή και των δύο· τι έξοχη ισορροπία: η εξωστρεφής, εκδηλωτική Μαρία -Άνχελες έχει παιδική φίλη μια καλόγρια που έχει δώσει όρκο σιωπής και αρκείται να ακούει τις ατέλειωτες εξομολογήσεις της· ενώ ο συγκρατημένος, στοχαστικός Μαριάνο  έχει την τολμηρή, ειρωνική και δηκτική Κόκο, που του χαρίζει τις πιο στοργικές και εύθυμες ιδιωτικές ώρες του.

Νομίζω εντέλει ότι αυτό που με έκανε να δω αυτούς τους δυο ήρωες σε παραλληλία είναι κυρίως ο αναστοχασμός που βασανίζει τον Μαριάνο, που αφιέρωσε τη ζωή του στον Νόμο και τους θεσμούς: Σε ποιους ανήκουν οι μέρες μας; Στις ιδέες που υπηρετούμε, στις υποχρεώσεις που αναλαμβάνουμε; Στα παιδιά μας, που οι ζωές τους, στενά συνδεδεμένες μαζί μας, πλήττονται ίσως από τις δικές μας επιλογές και προτεραιότητες; Ή μήπως ανήκουν σε εμάς τους ίδιους, στις βαθύτερες ανάγκες, συναισθήματα και επιθυμίες μας; Η Μαρία-Άνχελες ξέρει την απάντηση που βασανίζει τον Μαριάνο· και τολμά να τη βιώσει.

Την ελαφρότητα που εκείνος έχει ανάγκη και αποζητά, την άρση του βάρους που του επιφόρτισαν η προσωπικότητα και το αξίωμα του και επέτεινε η ηλικία του,  εκείνη την έχει ήδη κατακτήσει. Πέρα από τη νομική σημασία της χάρης (η ακριβής μετάφραση του τίτλου), που ο Μαριάνο καλείται να απονείμει ως Πρόεδρος, καλείται επίσης να αντιμετωπίσει τον εαυτό του με επιείκεια και ανθρωπιά, να δώσει και σε αυτόν χάρη, όπως η Μαρία- Άνχελες έχει το ταλέντο να κάνει.  Και ίσως και οι δυο να αναγνωρίσουν τις ανάγκες και επιλογές των παιδιών τους, να δώσουν και σε αυτά χάρη κατανοώντας τη στάση τους, που την ένοιωσαν σαν “εγκατάλειψη”.

Τι κάνει τη ζωή να αξίζει να τη ζει κάποιος, ακόμη και όταν ο ορίζοντας του στενεύει, οι προοπτικές φαίνονται μηδενικές και όλα συνωμοτούν να τον πείσουν ότι οι μέρες του πια δεν του ανήκουν – αυτό είναι το νήμα που με οδήγησε σε αυτές τις σκέψεις.

Γιούλη Ζαχαρίου