Λέει ο Μάνος Χατζιδάκις: «Όταν δεν έχουμε κάτι σοβαρό να προσθέσουμε, γιατί να υπάρχουμε;»

Ακολουθούν σημειώσεις, που προκλήθηκαν από διάφορα περιστατικά της θεατρικής διδασκαλίας. Προορίζονται για ένα βιβλίο ποίησης με φωτογραφίες και αντικείμενο το Θέατρο.

Τα κείμενα, που ακολουθούν, πρέπει να διαβαστούν σαν “ποιήματα”, δηλαδή με προσθήκη προσωπικής ερμηνείας. Είναι σκέψεις και καταγραφές που εκφράζουν τον “ποιητή” και στοχεύουν να κάνουν τον αναγνώστη τους, να σκεφτεί και να συσχετίσει.

Εάν απολαύσει και κάτι τι, θα είναι μεγάλη ανακούφιση.

1.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ:

Το 1744, όταν ο Βενιαμίν Φραγκλίνος είναι 38 ετών, αρχίζει η βιομηχανική παραγωγή της “θερμάστρας Φραγκλίνου”. Ο εφευρέτης της αρνείται να ζητήσει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, διότι λέγει: «Όπως απολαμβάνουμε μεγάλα πλεονεκτήματα από τις εφευρέσεις άλλων, θα πρέπει να είμαστε ευτυχείς από την ευκαιρία που μας δίνεται να υπηρετήσουμε άλλους, μέσω οποιασδήποτε δικιάς μας εφεύρεσης.»

(Θ. Π. Τάσιος, 5 Μαθήματα Ζωής, έκδ. Αγγελάκη, 2015)

2.

Το «πνευματικό αγαθό» είναι ο αέρας που αναπνέει το Πνεύμα, επομένως θα έπρεπε να είναι δωρεάν για τα Πνεύματα.

Ιδανικά, τα πνευματικά αγαθά θα έπρεπε να παρέχονται δωρεάν, όπως η Υγεία και η Παιδεία σε ένα ικανοποιητικό κράτος.

3.

Το Θέατρο ΔΕΝ είναι:

Σχολική γιορτή,

Τηλεόραση ή κινηματογράφος,

Performance ή εικαστικό δρώμενο,

Συναναστροφή μεταξύ φίλων

Αντιπαράθεση εχθρών,

Επίδειξη ταλέντων,

Ψυχοθεραπεία καλλιτεχνών,

Πολιτική συγκέντρωση,

Ιμάμ μπαϊλντί

4.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ:

Ενώ τα εργαλεία της Τέχνης παράγονται, περιέχονται και υπάρχουν μέσα στα πεπερασμένα όρια της Γης, τα αποτελέσματά της υπερβαίνουν και διαλύουν αυτά τα όρια, αγγίζοντας απώτατα όρια στο υπαρξιακό αχανές.

5.

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΩΣ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ:

Οι κανόνες της Φυσικής και των Μαθηματικών (κανονικά) πρέπει να ισχύουν και στο θέατρο.

Η αρχή της απροσδιοριστίας ισχύει στο θέατρο, παρόλο που δεν πρόκειται για μικρόκοσμο.

Η αρχή της απροσδιοριστίας ή η αρχή της αβεβαιότητας, ένα βασικό αξίωμα της κβαντικής μηχανικής ισχύει και στο θέατρο, εμφανώς στις περιπτώσεις των μεγάλων ηθοποιών, που υπερβαίνουν τα όρια της τρέχουσας Τέχνης.

6.

Επειδή η Τέχνη είναι, (ή θα έπρεπε να είναι), λίγο πιο μπροστά από τη ζωή, (υπάρχει βέβαια και οπισθοδρομική τέχνη), πιθανόν η Τέχνη να εκφράζει -ενίοτε- και μαθηματικά, που δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί.

Όπως ακριβώς η μαθηματική πρωτοπορία εκφράζει δυνατότητες τεχνολογικών εφαρμογών, που δεν έχουν ακόμη εφευρεθεί.

7.

Η Θρησκεία τακτοποιεί τα του Θανάτου.

Η Τέχνη τακτοποιεί τα της Ζωής.

8.

ΟΡΙΣΜΟΣ 1:

Η ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ είναι μια ΤΕΧΝΗ του Χωροχρόνου.

9.

ΟΡΙΣΜΟΣ 2:

Ο ΘΕΑΤΡΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ είναι ένας χωροχρονικός τόπος.

10.

ΘΕΩΡΗΜΑ:

Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ παράσταση είναι η δημιουργία (και η δημιουργική επανάληψη) ενός πολυδιάστατου φανταστικού σύμπαντος Χωροχρόνου.

ή αλλιώς:

Η ΘΕΑΤΡΙΚΗ παράσταση είναι η προσομοίωση μιας συμπαγούς, ενιαίας και πλήρους ανθρώπινης περιοχής, χωρισμένης σε τρεις Τόπους, με κάθε Τόπο να έχει τον δικό του Χρόνο, ενταγμένη μέσα στην Πραγματικότητα.

Οι τρεις Τόποι:

1. ΣΚΗΝΗ. Ο Τόπος δράσης των ηθοποιών, με 4 διαστάσεις
2. ΠΛΑΤΕΙΑ. Ο Τόπος των θεατών: μια σημειακή διάσταση +Χρόνος
3. ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ. Ο Τόπος υποστήριξης, με 4 διαστάσεις

Σημείωση: Ο ΧΡΟΝΟΣ είναι διαφορετικός στους τρεις τόπους.

Δηλαδή δέκα διαστάσεις μέσα στον χωροχρόνο του “Θεού”, δηλαδή του Αγνώστου, άχρονου και απείρων διαστάσεων.

11.

ΑΞΙΩΜΑ 1: Η ΣΚΗΝΗ είναι ένας τόπος, όπου το ψέμα και η απάτη είναι επιβεβλημένα και οπωσδήποτε αποδεκτά.

ΑΞΙΩΜΑ 2: Η Τέχνη δεν αλλάζει άμεσα (πόσο μάλλον αμέσως) την κοινωνία, απλώς την κάνει εμμέσως υποφερτή.

13.

ΑΞΙΩΜΑ 3: Η ΤΕΧΝΗ αλλάζει τον κόσμο αυτών που την παρακολουθούν ή αυτών που την υφίστανται. Τους κάνει καλύτερους, εν αγνοία τους.

14.

Η Τέχνη φτιάχνει κοινόχρηστες αναμνήσεις, εφ’ όσον είναι Ποιητική.

15.

Το Θέατρο περιέχει την Τελετή, όπως το Άλμα εις ύψος περιέχει την Βαρύτητα ή το Άλμα επί κοντώ το Κοντάρι του αθλητή.

16.

Τα παιδιά, παίζοντας, υποδύονται ρόλους. Παριστάνουν κλέφτες κι αστυνόμους ή -ακόμη νωρίτερα- τον γιατρό, που κάνει ενέσεις. Μετά, με την επιβολή κανόνων συμπεριφοράς από τους μεγάλους, καταστρέφεται η ικανότητα υπόκρισης.

Στόχος της εκπαίδευσης του ηθοποιού είναι να επαναφέρει αυτή τη χαμένη ικανότητα υπόκρισης.

Όπως ακριβώς συμβαίνει με τη διαφραγματική αναπνοή. Τα μωρά αναπνέουν διαφραγματικά. Αργότερα (για να γίνουν ηθοποιοί ή τραγουδιστές) πρέπει να φέρουν στην επιφάνεια αυτή τη χαμένη ικανότητα.

Αν έχουμε κάνει επίπονη άσκηση και πολλή εργασία, τότε τα τυχαία εντάσσονται στην Ουσία.

Όπως τα ηλεκτρόνια· κινούμενα γύρω από τον πυρήνα, σε ένα άτομο.

18.

Δίνε αξία στα Μικρά.

Το Μεγάλο είναι ένα σύνολο Μικρών.

19.

Ο ΗΘΟΠΟΙΟΣ είναι ο Μόνος και Αποκλειστικός ένοικος της ΣΚΗΝΗΣ.

Προσέρχεται έτοιμος, να ενταχθεί και να φανερώσει, να φέρει στο φως, πραγματικά και μεταφορικά, τα στοιχεία τα επί ΣΚΗΝΗΣ.

Ηθοποιός:

κινούμενο τρισδιάστατο επί επιπέδου

περιορισμένης χρονικής διάρκειας.

Η Υποκριτική είναι μια διαδικασία παροξυσμού.

«Μόνη αρχή στο πλοίο, ο πλοίαρχος.»

Ομοίως, ο Σκηνοθέτης είναι ο Άρχων του θεατρικού Χωροχρόνου.

23.

«Η σκηνοθεσία είναι μια συγκεκριμένη επιστήμη, δεν είναι αφηρημένες σκέψεις και φαντασία» λέει ο Στανισλάφσκυ.

24.

Ο Ηθοποιός, αφού εμφανιστεί, λειτουργεί αυθορμήτως, επεξεργαζόμενος στοιχεία που του παρέχουν οι αισθήσεις του, με τον διπλό -πια- εγκέφαλό του, τον δικό του και του Ρόλου.

Δηλαδή ο Ηθοποιός παραχωρεί -εν μέρει- το σύστημά του στον Ρόλο, για να υπάρξει. Να εμφανιστεί και να εκφραστεί.

Η παράλληλη εγκεφαλική και συναισθηματική Λειτουργία:

Του Ηθοποιού, ως Ρόλου

του Ηθοποιού, ως κοινωνικού καλλιτέχνη

Του Σκηνοθέτη, ως Ιδανικού Θεατή

Του Σκηνοθέτη, ως κοινωνικού δημιουργού

«Το ασυνείδητο λειτουργεί ικανοποιητικά μόνο όταν ο συνειδητός νους εκπληρώνει στο έπακρο τα καθήκοντά του.», λέει ο C. G. JUNG.

Και παρακάτω λέει:

«Οι φαντασιώσεις είναι καρποί του πνεύματος, που ωριμάζουν [μόνο] για εκείνον που πληρώνει τον φόρο του στη ζωή. Ο φυγόπονος δεν βιώνει τίποτε άλλο, παρά τον δικό του νοσηρό φόβο και [οι φαντασιώσεις] δεν του αποκαλύπτουν κανένα νόημα.»

27.

«Ο ηθοποιός πρέπει να λειτουργεί και να συνδέεται.», λέει ο Κάρολος Κουν.

28.

Υποκριτική είναι η Φυσική των συναισθημάτων και τα Μαθηματικά του παραλογισμού.

29.

Υποκριτική είναι μια Φυσική των Αισθημάτων, που δημιουργούν δυνάμεις, για την αλληλεπίδραση ανθρώπων μεταξύ τους ή ανθρώπων σε σχέση με την ιστορία.

ΑΣΚΗΣΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΗΘΟΠΟΙΩΝ:

Ασκήσεις νευρο-μυϊκού συστήματος, για να μπορέσει να ανταποκριθεί στις ανάγκες μιας δημιουργικής πρόβας.

Παράλληλα επιτυγχάνεται η συγκέντρωση της σκέψης στον σκοπό.

Βαθμός ενέργειας 0-5*

1. Ασκήσεις σώματος
2. Ασκήσεις αναπνοής
3. Ασκήσεις λόγου
4. Ομαδική άσκηση με λόγο
5. Ομαδική άσκηση αλληλεπίδρασης
6. Ασκήσεις χώρου
7. Οι ηθοποιοί, ως σύνολο. Π.χ. Χορός αρχαίου δράματος
8. Ο Ένας μέσα στο Σύνολο
9. Αυτοματισμοί Ατόμου εντός του Συνόλου
10. Αυτοματισμοί συνόλου, όπως σε μια ομάδα μπάσκετ

* η Ενέργεια που χρησιμοποιούμε, ή ποσοστό διαθέσιμης RAM:

-στην πρόβα 6-10,

-στην παράσταση 7-8 (ή 9, όταν το κοινό το επιτρέπει ή το απαιτεί)

-στην άσκηση 0-5

Σχέδια Αυτοσχεδιασμών:

Κούκλες αποκτούν συναισθήματα.

Μπροστά σε έναν καθρέπτη απαντούν στο συναίσθημά τους.

Σε μια κατάσταση ηρεμίας εν κενώ, χωρίς ήχους, μπαίνει ένας ήχος που προκαλεί ένα τυχαίο περιστατικό.

Διαφορετικοί Χαρακτήρες απέναντι σε ερεθίσματα, που προκαλούν στον καθένα διαφορετικές αντιδράσεις

Δίπολα στο ίδιο σώμα ή σε ένα ζεύγος:

Πλούσιος-Φτωχός, Ζωντανός- Νεκρός, Χαρούμενος- Λυπημένος

Κίνηση με Έλλειψη αισθήσεων (Τυφλός, Κωφάλαλος κλπ):

Όραση, ακοή, αφή, όσφρηση, γεύση. Περιπλάνηση σε διαφορετικούς χώρους (π.χ. Δρόμος, Μονοπάτι, Δάσος, Ποτάμι, Θάλασσα, Σύννεφα, Ουρανός κλπ) με μερική έλλειψη αισθήσεων.

(Συνεχίζεται…)

Κωστής Ζ. Καπελώνης

(Φωτογραφίες αναλογικές από το αρχείο μου. Εξετάσεις στο Θέατρο Τέχνης, τον Ιούνιο του 1984. Την χρονιά εκείνη αποφοίτησαν από τη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης οι:  Αριστοτέλης Αποσκίτης, Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Χριστίνα Εξερτζόγλου, Κώστας Μαρκόπουλος, Νάντια Μουρούζη, Αναστασία Παρετζόγλου, Βάσω Σακελάρη)