ΠΛΑΤΩΝΑ Νόμοι (σχ. 1) 731c – 732b, Απολογία Σωκράτους ΧΧΧΙΙΙ Ε (Περί φιλαυτίας και αυτοσυνειδησίας) Μετάφραση: Γεωργία Παπαδάκη  

 Σχ. 2       Το μεγαλύτερο κακό απ’ όλα είναι έμφυτο στις ψυχές των περισσότερων ανθρώπων, και καθώς ο καθένας το συγχωρεί στον εαυτό του, δεν αναζητεί κανέναν τρόπο για να…

0 Comments

Γεωργία Παπαδάκη: ΗΛΙΟΜΑΝΗΣ

     Μία ωραία εννοιολογικά και ηχητικά σύνθετη λέξη, που οφείλει τη μουσικότητά της κατά κύριο λόγο στο πρώτο συνθετικό, το ουσιαστικό ἥλιος με το δεσπόζον υγρό σύμφωνο λ, για το…

0 Comments

ΟΜΗΡΟΥ Ιλιάδα Ρ 424-447 (Τα άλογα του Αχιλλέα θρηνούν τον θάνατο του Πατρόκλου) . Μετάφραση: Γεωργία Παπαδάκη

 Σχ. 1 ΄Ετσι εκείνοι2 μάχονταν· κι ο σάλαγος από τα σιδερένια όπλα στο χάλκινο3 έφθανε ουρανό μέσ’ από τον απέραντο αιθέρα. Και τ’ άλογα του εγγονού τού Αιακού,4 που ήτανε…

0 Comments

Γεωργία Παπαδάκη: ΦΙΔΙ ΣΤΟΝ ΚΟΡΦΟ (ΜΟΥ)

      Η παραπάνω παροιμιακή φράση, που σημαίνει «εμπιστεύομαι, βοηθώ άνθρωπο ύπουλο ο οποίος θα αποδειχθεί αχάριστος ή εχθρός μου», μας έρχεται από τους αρχαίους χρόνους  και είναι παρμένη από τους…

0 Comments

ΔΙΟΔΩΡΟΥ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗ  Βιβλιοθήκη Ιστορική Α 8 (Η προϊστορία του ανθρώπινου πολιτισμού) Μετάφραση: Γεωργία Παπαδάκη. Σχ.1

 […] 'Οσο για τους πρώτους ανθρώπους που δημιουργήθηκαν, λένε ότι ζούσαν άτακτη ζωή και σαν θηρία, και διασκορπισμένοι έβγαιναν στα βοσκοτόπια και έτρωγαν από τα χόρτα τα πιο τρυφερά και…

0 Comments

ΠΙΝΔΑΡΟΥ (βλ. σχ. 1) ΟΛΥΜΠΙΟΝΙΚΟΣ VI,  ΣΤΟΝ ΣΥΡΑΚΟΥΣΙΟ ΑΓΗΣΙΑ ΤΟΝ ΝΙΚΗΤΗ ΜΕ ΑΜΑΞΑ ΣΥΡΟΜΕΝΗ ΑΠΟ ΗΜΙΟΝΟΥΣ, στ. 49-119. Μετάφραση: Γεωργία Παπαδάκη       

Σχ.2 […]    Αλήθεια, λέγεται πως με το γιο του Κρόνου,    τον Ποσειδώνα, η Πιτάνη έσμιξε    και θυγατέρα γέννησε μαυρομαλλούσα, την Ευάδνη·    και κάτω απ’ τις πτυχές…

0 Comments

Γεωργία Παπαδάκη: ΕΥΑΓΚΑΛΟΣ

      Μία λέξη που διαθέτει μεγαλοπρεπή αύρα1 και την οποία, δυστυχώς, η νεοελληνική δεν τη διέσωσε ώς τις μέρες μας χάνοντας τη δυνατότητα της μονολεκτικής απόδοσης του υπ’ αυτής σημαινομένου,…

2 Comments

ΗΡΟΔΟΤΟΥ Ιστορίαι VII 22-24 H διάνοιξη της διώρυγας του ΄Αθω από τον Ξέρξη. Σχ. 1) Μετάφραση: Γεωργία Παπαδάκη

        Λόγω τού ότι λοιπόν οι προηγούμενοι περιπλέοντας τον ΄Αθω καταστράφηκαν, ο Ξέρξης άρχισε προετοιμασίες κάπου τρία χρόνια πριν στον Άθω· μάλιστα στον Ελαιούντα2 της Χερσονήσου υπήρχαν αγκυροβολημένες τριήρεις, και…

0 Comments

Γεωργία Παπαδάκη: ΜΕ ΝΥΧΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΔΟΝΤΙΑ κ. ά.

     Η έκφραση αυτή, η οποία δηλώνει ότι κάποιος κάνει απεγνωσμένο αγώνα με όλες τις δυνάμεις του, είναι ο παραλλαγμένος τύπος της αντίστοιχης αρχαίας που με αυτή τη μορφή διασώθηκε μέχρι σήμερα, και θα τη συναντήσουμε εδώ σε ένα κείμενο της ύστερης αρχαιότητας, έναν Νεκρικὸ Διάλογο του Λουκιανού.

 

     Η λέξη «νύχι» προέρχεται από το αρχαίο ὀνύχιον, υποκοριστικό τού ὄνυξ,-χος () ‒ εξού, μεταξύ άλλων παραγώγων, και παρ-ωνυχία ή παρ-ωνυχίς,-ίδος= παρωνυχίδα ή παρανυχίδα.

 

     Με το ουσιαστικό ὄνυξ έχουμε σε χρήση και δύο στερεότυπες παροιμιακές φράσεις, κληρονομημένες επίσης από τους αρχαίους χρόνους: ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων και ἐξ ὄνυχος τὸν λέοντα.

      Η πρώτη σημαίνει από πολύ μικρή ηλικία, όταν δηλαδή τα νύχια του μικρού παιδιού είναι απαλά, γενικώς από πολύ νωρίς. Σε ένα  επίγραμμά του (Παλατινὴ Ανθολογία V 129)  ο επιγραμματοποιός Αυτομέδων1 μιλάει για μια χορεύτρια από την Ασία, τὴν κακοτέχνοις σχήμασιν ἐξ ἁπαλῶν κινουμένην ὀνύχων, που από μικρή λυγίζει το κορμί της κάνοντας άσεμνες κινήσεις.   

     Η δεύτερη φράση ἐξ ὄνυχος τὸν λέοντα (εννοείται τεκμαίρομαι = κρίνω, συμπεραίνω) αποδίδεται στον λυρικό ποιητή Αλκαίο και δηλώνει, κρίνω το σύνολο από ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό μέρος του, όπως το λιοντάρι από τα δυνατά του νύχια. Και στον Ερμότιμο του Λουκιανού διαβάζουμε– μιλάει το ομώνυμο πρόσωπο του διαλόγου: «Όπως λέγεται, ένας γλύπτης, νομίζω ο Φειδίας, είδε μόνο το νύχι ενός λιονταριού και από εκείνο υπολόγισε πόσο ήταν ολόκληρο το λιοντάρι και το έπλασε κατά την αναλογία του νυχιού».

 

    Η λέξη «δόντι» προέρχεται από τον μεσαιωνικό τύπο «(τό) ὀδόντιον», υποκοριστικό τού αρχαίου ὀδούς, ὀδόντος (). Σχετικά με το όνομα αυτό, αξίζει να σημειώσουμε ότι η παρομοίωση των δοντιών με μαργαριτάρια είναι αρχαία επιβίωση, όπως βλέπουμε σε ένα άλλο κείμενο του Λουκιανού, τις Εἰκόνες. Εκεί, ένα από τα διαλεγόμενα πρόσωπα, περιγράφοντας με θαυμασμό μία πανέμορφη γυναίκα, λέει στον συνομιλητή του πως, όταν αυτή χαμογέλασε, φανέρωσε τα δόντια της τα οποία, για να αποδώσει τη λευκότητα και τη συμμετρία τους, τα παρομοιάζει με υπέροχο περιδέραιο ἐκ τῶν στιλπνοτάτων καὶ ἰσομεγεθῶν μαργαριτῶν, αποτελούμενο από τα πιο στιλπνά και ισομεγέθη μαργαριτάρια. Αλλά και η λαϊκή αντίληψη ότι, όταν βλέπεις στο όνειρό σου πως χάνεις κάποιο δόντι, θα χάσεις δικό σου άνθρωπο, είναι επίσης επιβίωση αρχαίας δοξασίας.  

 

    Περνάμε τώρα στην έκφραση «με νύχια και με δόντια» και στον διάλογο δύο νεκρών κυνικών φιλοσόφων, του Κράτητος και του Διογένους. Αφορμή της συνομιλίας τους είναι δύο πλούσια ξαδέλφια, ο Μοίριχος και ο Αριστέας που είχαν κάνει διαθήκες, αφήνοντας ο  μεν Μοίριχος στον Αριστέα την περιουσία του αν πέθαινε πριν από αυτόν, και ο Αριστέας τη δική του στον Μοίριχο, αν άφηνε πρώτος τον μάταιο τούτο κόσμο. Τελικά πέθαναν την ίδια μέρα και την περιουσία τους την κληρονόμησαν κάποιοι συγγενείς τους. Και οι δύο φιλόσοφοι βρίσκουν την ευκαιρία να μιλήσουν για έναν άλλον πλούτο, αυτόν που οι ίδιοι κληρονόμησαν από τους δασκάλους τους, δηλαδή τη σοφία, την αυτάρκεια, την αλήθεια, την παρρησία, την ελευθερία· περιουσία που, όσο ζούσαν, άφηνε αδιάφορους τους άλλους ανθρώπους οι οποίοι είχαν τον νου τους στο χρυσάφι. Ο Διογένης μάλιστα λέει ότι, όταν προσπαθούσε κανείς να τους διδάξει κάποια από αυτές τις αρετές, ήταν άδικος κόπος, γιατί τα λόγια του έφευγαν, έρρεαν σαν μέσα από αγγείο που ο πυθμένας του δεν μπορούσε να τα συγκρατήσει και συνεχίζει:

 

   […] οἷόν τι πάσχουσιν αἱ τοῦ Δαναοῦ αὗται παρθένοι

   εἰς  τὸν τετρημένον πίθον ἐπαντλοῦσαι· τὸ δὲ χρυσίον

   ὀδοῦσι καὶ ὄνυξι καὶ πάσῃ μηχανῇ ἐφύλαττον.

(περισσότερα…)

0 Comments

ΣΟΦΟΚΛΗ Φιλοκτήτης στ. 676-717 – Μετάφραση: Γεωργία Παπαδάκη

(σχ,1) ΧΟ.  Να λένε άκουσα, πάντως δεν το ’δα με τα μάτια μου,          ότι αυτόν που κάποτε πλησίασε την κλίνη τη συζυγική τού Δία, πάνω σε γοργοκίνητο τροχό τον…

0 Comments